Göğüs röntgeni, mezarı ve Kardashian’lar: Marilyn Monroe 100. yaşında hâlâ sömürülüyor mu?

Marilyn Monroe 36 yaşında hayata gözlerini yumduğunda, gerisinde yalnızca unutulmaz sinemalar değil, dünyanın en çok arzulanan ve hırpalanan imajını bıraktı. Bugün 100. doğum günü olan efsane isim, hayatı boyunca yakasını bırakmayan “meta haline getirilme” lanetinden vefatından sonra da kurtulamadı. Aksine, bugünün dünyasında sömürünün boyutu etik sonları çoktan aştı bile. Bir bayanın jinekolojik muayene röntgenleri ne vakitten beri açık artırmaların en beğenilen modülü kabul ediliyor? Ya da Kim Kardashian’ın müzeden ödünç aldığı tarihi elbiseyi giyip ona ziyan vermesi pak bir hürmet duruşu mu, yoksa mirasın arsızca yağmalanması mı? Sutyen koklamak için stant salonlarında sıraya giren hayranlardan, mezar komşuluğu için milyonlar saçan yatırımcılara kadar, Hollywood’un en parlak yıldızının vefatından sonra devasa bir varlık sınıfına dönüşen çılgın sanayisinin perde gerisine bakıyoruz…

Marilyn Monroe 4 Ağustos 1962’de, 36 yaşındayken çok doz kuşkusuyla hayatını kaybetti. Vefatının akabinde morga götürüldüğünde burada bir mumyalama uzmanı, mevt sonrası oluşan birtakım şişlikleri gidermek için boynuna cerrahi müdahalede bulundu ve bu sırada saçından bir ölçü kesti. Otopsi incelemesinden sonra göğüs dolguları da çıkarıldı. Hem saçları hem de dolguları evvel çöpe gitti, fakat morg çalışanlarından Allan Abbott, merhumenin kalıntılarını çöpten gizlice aldı.

Abbott, yıllarca sakladıktan sonra bunları 2015’te 50 bin dolara açık artırmayla satmaya çalıştı. Bu satışı, artık kapalı olan ve marilynfalsies.com ismini verdiği bir web sitede yapmayı denedi (falsie, günlük lisanda göğüs dolguları için kullanılan kelime). Sitede ayrıyeten, Monroe’nun naaşının durumu hakkında sansasyonel ve ayrıntılı bilgiler paylaştı. Açık artırma satışının gerçekleşip gerçekleşmediği bilinmiyor. Zati Abbott bu teşebbüsünden kısa bir mühlet sonra hayatını yitirdi.

Olayın neden bu kadar kıymetli olduğuna gelirsek; Abbott, Marilyn Monroe’nun en mahrem eşyalarının rahatsız edici bir halde ticarileştirilmesine ortak olan birçok bireyden yalnızca biri. Bu piyasa, öldüğünde serveti 800 bin dolar düzeyinde olan aktrisin hayattayken hiç kazanmadığı milyonlara sahip. Vefatından bu yana, yıldızın sutyenlerinden çoraplarına, saç tutamlarından diş röntgenlerine ve muayene notlarına kadar bir sürü ferdî eşyası farklı farklı müzayedelerde giderek daha da şaşırtan fiyatlara yine satılıyor.

EŞYALARININ ARKADAŞLARINA VERİLMESİNİ İSTEMİŞTİ

Marilyn Monroe’nun Lider John F. Kennedy’ye “Happy Birthday” müziği söylerken giydiği kristal işlemeli elbise, 2016 yılında 3,9 milyon sterlinlik rekor bir fiyata alıcı buldu. Elbise, 1999’da 1 milyon sterline satılmıştı. Aslında Monroe eşyalarının bu halde satılmasını istememişti.

Vasiyetnamesinde, çok sevdiği oyunculuk koçunu varis olarak göstererek, “Tüm ferdî eşyalarımı ve kıyafetlerimi Lee Strasberg’e bırakıyorum… Arzum odur ki bunları kendi takdirine nazaran arkadaşlarıma, meslektaşlarıma ve bağlı olduğum bireylere dağıtsın” demişti.

Fotoğraf: Alamy

Ancak Strasberg 1982’de öldüğünde ortalık biraz karıştı. Monroe’nun şahsî eşyaları Strasberg’in üçüncü eşi Anna’ya geçti. Anna elindeki eşyaları 1999’da “Yüzyılın Satışı” olarak tanıtılan iki günlük bir açık artırmada sattı ve aktiflikten 13 milyon dolardan fazla gelir elde etti. Anna 2011’de ise, Monroe’nun imaj haklarının yüzde 80’lik payını 20-30 milyon dolar civarında olduğu düşünülen bir bedelle Authentic Brands Group’a sattı. Bu satış, 2024’te Marilyn’in “kendine has sesi ve tarzıyla” karşılık verebilen, yapay zekâ takviyeli bir dijital Marilyn Monroe’nun ortaya çıkmasıyla sonuçlandı.

Ancak “mezar soygunculuğu” olarak tabir edilen bu bölüme karşı Marilyn örneğinde en büyük öfkeyi uyandıran olay ise, aktrisin hayattayken maruz kaldığı objeleştirme ve sömürüyü devam ettiren bir teşebbüs oldu: Marilyn’in 1954 yılında çektirdiği göğüs ve pelvis röntgenlerinin satışı…

Jinekoloğu tarafından talep edilen ve biri göğüslerinin ana sınırlarını, oburu ise pelvisini gösteren röntgenler, Los Angeles’taki hastanenin radyoloğu tarafından saklanmıştı. Belirtilene nazaran radyolog, bunları derslerde öğrencilerinin dikkatlerini verip vermediğini test etmek için kullanıyordu. Radyoloğun kızı, üç göğüs röntgeninden oluşan set için 2010’da bir müzayede meskeni ile anlaştı ve röntgenler bu açık artırmada, satış öncesi yaklaşık 2 bin 200 sterlin olarak iddia edilen bedelin çok üzerinde bir fiyata, 45 bin dolara alıcı buldu. Yeniden 1954 “koleksiyonuna” ilişkin röntgenler, birebir müzayede meskeninin 1 Haziran’daki 100. doğum günü vesilesiyle geçen ay yaptığı “Marilyn’in 100 Yılı” isimli açık artırma için yine ortaya çıktı.

Feminist örgütler, röntgenlerin “Marilyn’in acısının resmine” fiyat biçtiği gerekçesiyle olayı protesto ettiler. Bilhassa müzayede meskeninin, pelvis röntgenini Marilyn’in endometriozis hastası olmasına ve mümkün bir düşüğünün bulunmasına bağlamasından dolayı bu imajların imha edilmesi gerektiğini belirttiler. Müzayede meskeni de bu özel açık artırmanın Marilyn Monroe’nun doğum günü kutlaması vesilesiyle yapıldığını kabul ederek, kelam konusu modülleri açık artırmadan çekti.

The Many Lives of Marilyn Monroe kitabının muharriri Sarah Churchwell, “Marilyn’in pelvis röntgenlerini satın almanın, onun yalnızca mahremiyetine değil, insanlığına yönelik büyük bir tecavüz olduğunu düşünüyorum” diyor ve devam ediyor:

“Marilyn hayattayken, kendi imajı üzerinde insanların fark ettiğinden çok daha fazla denetim sahibiydi. Beğenmediği fotoğrafların negatiflerini daha çok fotoğrafçıları kızdırmak için parçalıyor, prestijini çeşitli yollarla denetim etmeye çalışıyordu. Kendisine atfedilenden çok daha fazla iradeye sahipti.”

“BİZ MARILYN’İN KISSASINI SATIYORUZ”

Peki, özel bir koleksiyoncunun Monroe’nun röntgenini mi yoksa, mesela yıllar içinde sayısız kere satılan sutyenlerinden birini mi alması daha yakışıksız? Açık artırmayı düzenleyen Julien’s Auctions’ın kurucularında Martin Nolan için ikisinde de makus niyet yok. Nolan, “İnsanlar Marliyn Monroe’nun öyküsünden büyüleniyor ve biz de onun kıssasını satıyoruz” demekte:

“Bu eşyalar, muayene kayıtları, röntgenleri… Hepsi o öyküye açılan birer kapı. Neden bu kadar çok hap içti, nasıl öldü? Bunlar bizi büyülüyor. Birçok vakit bu eşyaları, eksik modülleri tamamlamaya çalışan tarihçiler alıyor; yani ortada şehvet uyandıran bir durum yok.”

Marilyn Monroe ve John F. Kennedy, Marilyn’in üzerinde meşhur kristal işlemeli elbise var. Fotoğraf: Alamy

Julien’s’in açık artırmasında en son bir Marilyn röntgeni alan kişi Georgia’da çalışan bir jinekologdu. “Röntgeni çerçeveletip lobisine koydu, yani bunun kime ne ziyanı var?” diye konuşan Nolan, “Ama röntgenleri müzayededen çektik zira bunun doğum günü için düzenlenen sevinçli bir açık artırma olmasını istedik; olumsuzluk dahil olsun istemedik.”

Peki Nolan, Monroe’nun özel koleksiyoncularının birçoğunun (özellikle de bu şahısların tartıyla erkek oldukları düşünüldüğünde) kelam konusu eşyaları uygunsuz nedenlerle istemesinden hiç kaygı duymuyor mu? Nolan, “Bakın, sergilediğimiz sutyenleri gelip koklamak isteyen bayanlar da oldu, zira yalnızca nasıl koktuğunu merak ediyorlardı. Chanel kokup kokmadığını bilmek istiyorlardı. Fakat nihayetinde her vakit en yüksek teklifi veren kazanır” açıklamasını yaptı. Nolan, genel olarak bu açık artırmaların röntgenci isteklere hizmet etmekten çok, âlâ yatırımlar yapmakla ilgili olduğuna ve yatırımın hâlâ erkek hâkim bir alan olarak kaldığına dikkat çekiyor:

“Fon yöneticisi Martin Zweig’ın 1999’da 1 milyon sterline satın aldığı Kennedy elbisesini 2016’da üç katına sattık. Marilyn’in dört elbisesini 2005’te İngiltere’deki bir beyefendi eşi için aldı. Sonra bayan birkaç yıl evvel bize geri geldi ve biz o elbiseleri beyefendinin bize birinci ödediği fiyatın sekiz katına sattık. 2005 yılında sattığımız sutyenler de tekrar açık artırmaya geldi ve satın alındıkları fiyatların katlarca fazlasına satıldılar. Bunlar artık bir varlık sınıfı.”

Marilyn’in hayatı ve çalışmaları hakkında heyecanlı anekdotlar anlatan Nolan, yıldızın mirasına sahiden kıymet veriyor üzere görünüyor. Hitler anılarını ya da OJ Simpson ile ilgili rastgele bir şey satmayı reddeden müzayede konutunun geçmeyeceği makul çizgiler olduğunun altını çiziyor. Nolan ayrıyeten, Monroe’nun varislerinin yok ettiği söylenen kimi eşyalar da olduğunu anlatıyor:

“Marilyn’in varisleriyle yakın çalışıyoruz. Güya Marilyn’in JFK’e ve JFK’in de Marilyn’e yazdığı mektuplar varmış. Biz onları hiç görmedik ancak bu mektuplar varsa muhakkak ki varisler bunları piyasaya sürmek yerine ortadan kaldırmayı seçmiş.”

Peki, eline geçseydi bu mektupları satar mıydı? Nolan bu soruya, “Bu mektupları satabilseydim şahane olurdu. Ancak bu mektuplar birçok şeyi de açığa çıkarırdı” karşılığını veriyor. Abbott’ın sattığı ve morgdan alınan göğüs dolgularına gelince, buna karşılığı ise net:

“Kesinlikle hayır. Bu çizgiyi aşmak olur, ayrıyeten cürüm olduğundan bahsetmiyorum bile.”

DÜNYANIN EN BÜYÜK ÖZEL MARILYN KOLEKSİYONU

Dünyanın en büyük özel Monroe anısı koleksiyonu, Scott Fortner isimli iş insanına ilişkin. 50’lerinin ortalarında olan ve finans dalında çalışan Fortner, 1982’de şimdi 12 yaşındayken Los Angeles Bölge Savcılığı’nın Monroe’nun vefatıyla ilgili komplo teorilerini incelemek üzere soruşturma başlatmasıyla yıldıza hayran kaldığını anlatıyor. O periyot emniyet, Monroe’nun FBI yahut Bobby Kennedy tarafından öldürüldüğü üzere teorileri incelemişti.

En sevdiği Monroe kesimini seçmenin “en sevdiği çocuğunu seçmeye benzediğini” söyleyen Fortner, fakat Kennedy galasının provalarında giydiği yeşil Pucci bluzunun yanı sıra, 1955 ve 1956’da daima giydiği ve bu nedenle en sevdiği kıyafetlerinden biri olduğunu varsaydığı vizon kürk yakalı ekip elbisesinde karar kılıyor. Fortner, yün grup elbisenin üzerinde Marilyn’in saç tellerinin olduğu söylüyor ve “Bunu görmek çok büyüleyici” diyor.

Bir de Erno Laszlo yüz kremi var ki kremde Marilyn’in parmak izleri görülebiliyor. 25 yıldır Marilyn Monroe koleksiyonu yapan Fortner, koleksiyona ne kadar harcadığını ise söyleyemiyor:

“Çetele tutmuyorum lakin kendimi özel bir koleksiyoncu olarak görmüyorum. Ben koleksiyonumu dünyaya gösteriyorum ve böylelikle beşerler toplumun ya da tanınan kültürün kendi zihninde yarattığı kişi yerine gerçek insanı görebilsinler. Bu da benim için paradan daha kıymetli.”

Kim Kardashian 2022 Met Gala’da, Marilyn Monroe’nun ünlü elbisesinin içinde. Fotoğraf: AP

UÇ BİR HAYRANLIK SEVİYESİ

İş insanı Richard Poncher 1954’te, boşanma davaları sırasında Monroe’nun eski kocası Joe DiMaggio’dan direkt Monroe’nun üzerindeki mezarı satın almış ve öldüğünde “yüzüstü gömülmeyi” vasiyet etmişti. Playboy’un 1953’teki birinci sayısında Monroe’nun çıplak fotoğraflarını müsaadesiz ve ödeme yapmadan yayınlayan Hugh Hefner ise, 1992’de mezar için 56 bin sterlin harcamış ve bu hareketini “sonsuzluğu Marilyn Monroe’nun yanında geçirmek kaçırılmayacak kadar tatlı bir fırsat” diyerek yasallaştırmıştı. Öte yandan, Anthony Jabin isimli bir teknoloji yatırımcısı da Monroe’ya yakın bir mezarı 2024’te 145 bin sterlinden fazla bir meblağa satın aldı.

Yazar Sarah Churchwell bu tıp hareketleri şöyle pahalandırıyor:

“İnsanlar her vakit hastalığa, vefata ve bilhassa de hoşluğun çürümesine hayran olmuşlardır. Bu problem edebiyat ve sanattaki en eski mevzulardan biri. Bu bazen kendi ölümlülüğümüzle yüzleşmenin bir yoludur, bazen de yalnızca gaddarlıktan gelir…”

KIM KARDASHIAN VE YAPAY ZEKA DÖNEMİ

Kennedy elbisesini elinde bulunduran Ripley’s’in bu elbiseyi 2022 Met Gala için Kim Kardashian’a ödünç vermesi sıkıntısı de var… Olay o günlerde, Monroe’nun mirasının bir öteki sömürüsü olarak eleştirilmişti. Fortner elbisenin ödünç verilmesinin kocaman bir yanılgı olduğu kanaatinde:

“Elbise hasar gördü, fotoğraflar hasar gördüğünü açıkça gösteriyor ve neden bunu kabul etmediklerini, yıllar sonra neden hâlâ manipüle edildiğimizi anlamıyorum. Marilyn’e hürmet duruşunda bulunmak istiyorsanız gidin elbisenin bir replikasını giyin.”

Nolan ise Kim Kardashian’ın elbiseye “çok güzel baktığını”, ünlü ismin elbiseyi giymesine müsaade verdiğinden hiç pişman olmadığını söylüyor ve “Marilyn için yeni bir andı, onu genç jenerasyona tanıtmanın bir yoluydu” diyor. Kardashianlar’ın toplumsal medyada viral olacak anlar yaratma yeteneği için ise, “Bunu Marilyn de yapardı. Bugün yaşasaydı Snapchat ve TikTok’un altını üstüne getirirdi” sözünü kullanıyor.

Peki Nolan, Monroe’nun sesinin ve manzarasının yapay zekâ tarafından kopyalanmasıyla ilgili ne düşünüyor? Monroe bundan mutlu kalır mıydı? “Benimserdi. O her vakit bir sonraki adımın ne olduğuna bakardı” diyor. Lakin Fortner tam zıddını düşünüyor:

“Marilyn mi, ileri görüşlü mü? Buna katılmıyorum. Marilyn çok karmaşık bir insandı. Kimsenin Marilyn’in ne isteyebileceği konusunda konuşabileceğini sanmıyorum.”

Son olarak Churchwell ise, ölüler kelam konusu olduğunda istek kavramının manası olmadığını ve Monroe probleminde de isteğin anlamsız bir tartışma olduğunu belirtiyor:

“Ahlak anlayışımız, onun veremeyeceği bir rızayı esirgeyip esirgemediğini sormaktan değil, kendi hudutlarımızdan gelmeli. Ona, anısına nasıl davrandığımız bizim hakkımızda her şeyi söyler, onun hakkında ise hiçbir şey söylemez.”

Kaynak: The Telegraph