Gençler sosyal medyayı nasıl kullanıyor? Görünür olmak ‘out’ gizemli takılmak ‘in’

Haberlerimizi Google’da Takip Edin

Gelişmelerden anında haberdar olun.

Google’da tercih edilen
kaynak olarak ekleyin

Benden 10 yaş küçük olan, 15 yaşındaki kız kardeşim liseye başladığından beri ondan duyduğum ve benim de sosyal medya literatürüme eklenen onlarca kavram var. ‘Prive eklemek’, ‘streak yapmak’, ‘close’a almak’ ve kacı… O yaştakilerin kullandıkları uygulamalardan takip ettikleri içeriklere kadar sosyal medya alışkanlıkları da yaşıtlarımdan bir epey farklı. Araştırmalar da bu farklılığı kanıtlıyor. Z Kuşağı’nın (1997-2012 arasında doğanlar) daha genç üyeleri yani Alfa Kuşağı’na (2012 sonrası doğanlar) yaşça daha yakın olanları sosyal medyayı performans sergilemekten, kendini söz etmekten çok, arkadaşlarıyla bağlantıda kalmak için kullanıyorlar. Ayrıyeten kendilerini yaygın toplumsal ağlarla sınırlamıyorlar. Evet, YouTube ve TikTok kullanıyorlar lakin asıl Snapchat’te çokça vakit geçiriyorlar. Takipçi kazanmak amaçları arasında değil, onlar dar arkadaş kümeleriyle mesajlaşmayı tercih ediyor. Yeni kuşağın sosyal medya kullanımıyla ilgili merak ettiklerimizi Z Kuşağı’nın 25 yaşından küçük gençlerine sorduk. 

Ne cins paylaşımları tercih ediyorlar?

‘Anlık ve silinebilen kıssaları tercih ediyorum’

Duru (15), öğrenci

Paylaştığım şeylerin gereğince estetik olmayacağından endişeleniyorum. Dünyanın sonu değil alışılmış fakat arkadaşlarım da paylaşım yapmıyor. Onlar yapmazken ben yaparsam tuhaf durur diye düşünüyorum. Bu yüzden kalıcı gönderiler yerine, daha anlık ve silinebilen kıssaları tercih ediyorum.

‘Gönderiler için hazırlık yapmak sıkıcı’

Ada (15), öğrenci

Gönderi paylaşmayı sevmiyorum. Instagram’da vakit geçirirken de neredeyse kimsenin gönderilerine bakmıyorum. Sadece öyküleri izleyip reels kaydırıyorum. Gönderilere bakmak ve gönderiler için hazırlık yapmak; efekt, photoshop, fotoğraf seçmek sıkıcı geliyor.

‘Birbirimizin hayatına dahil olmanın yolu…’

Eylül (24), mezun

Sosyal medyada faal olmayı seviyorum. Arkadaşlarımın nereye gittiklerini, ne yaptıklarını Instagram ya da TikTok üzere platformlardan izlemek, şimdiki kalmanın ve birbirimizin hayatına dahil olmanın bir yolu üzere geliyor. Benim çok fazla takipçim yok. Ona karşın yeni bir yere gittiğimde, bir aktifliğe katıldığımda ya da değerli günlerde paylaşım yapmaya ihtimam gösteriyorum.

Kim itici, kim havalı?

‘Çok emoji koyunca uyarıyorum’

Elif (16), öğrenci

Bazı paylaşımlarda, bilhassa öykülerde çok fazla emoji koyulduğunu görüyorum. Annem de çok fazla kullanıyor, hatta ne vakit çok emoji koysa onu uyarıyorum. Hele sözlü olanlar çok komik duruyor. Olağan hayatta çok az emoji kullanıyorum. Sadece beyaz kalp emojisi kullanıyorum o kadar. Başkaları pek estetik durmuyor.

‘Çok uğraşılmış olanlar biraz kasıntı duruyor’

Kerem (18), öğrenci

Bana nazaran ‘cool’ olmak, sosyal medyada çok uğraşılmış görünmemek. Daima kusursuz görünmeye çalışan ya da her paylaşımını planlayan hesaplar yerine doğal davranan beşerler daha samimi geliyor. Çok uğraşılmış gönderiler biraz kasıntı duruyor.

‘Aşırı filtreliler çok cringe’

Aslı (23), yüksek lisans öğrencisi

Doğal paylaşımlar bana daha sıcak geliyor. Birinin rastgele koyduğu bir ayna fotoğrafı, dağınık bir masa, hoş bir görüntü, tahminen bir kedi… Her fotoğrafın aşırı düzenlenmesi, herkesin birebir pozları vermesi veya
daima trendleri takip etmeye çalışması bana biraz ‘cringe’ (utanç verici) geliyor. Daima hangi filtre moda, hangi poz daha havalı takip etmek istemezdim, çok sıkıcı.

En çok hangi uygulamaları kullanıyorlar?

‘Birbirimizi haritadan izliyoruz’

Poyraz (16), öğrenci

En sık kullandığım Snapchat ve Bump. Snapchat’i iletileşmek, birilerini aramak ve manzaralı konuşmak için kullanıyorum. Bump’taysa başka arkadaşlarıma pozisyonumu açıp nerede olduğumu görmelerini sağlıyorum. Böylelikle birbirimizi haritadan izleyebiliyoruz. Ayrıyeten gittiğimiz yerleri harita üzerinde işaretleme özelliğini de kullanıyorum. Böylelikle bir yere kaç sefer gittiğimi ben de onlar da takip edebiliyor.

‘Köprü vazifesi görüyorum’

Ömer (18), öğrenci

Annem ve babamla kardeşim (16) arasında iletişim köprüsü vazifesi görüyorum. Eda (kardeşi) WhatsApp kullanmıyor. Daha doğrusu bildirileri görmüyor ya da çok geç görüyor. Daha çok Snapchat kullanıyor. Benim hem WhatsApp’ım hem de Snapchat’im var. Eda’nın görmediği ve yanıt vermesi gereken iletileri Snapchat’ten ona yolluyorum, o da annemler kızmadan aile kümesinde karşılık veriyor.

‘TikTok’ta vakit geçiriyorum’

Erdem (22), öğrenci

TikTok tanınan oldu olalı elim öbür uygulamaya gitmez oldu. Evvelce çok sıkı bir Twitter kullanıcısıydım. Fakat artık Twitter’a girdiğimde yalnızca canım sıkılıyor. Daha çok kafamı dağıtacak, güldürecek, eğlendirecek içerikler tüketmek istediğim için TikTok’ta vakit geçiriyorum. Instagram’ım yok. Tanıdığım insanların hayatlarını izlemektense TikTok’ta anonim bir formda tanımadığım insanları izlemeyi daha çok seviyorum.

Ne diyorlar, aslında ne anlatmak istiyorlar?

Cringe: Gülünç, utanç verici.

Dump: Belirli bir periyoda, güne, haftaya, aya ya da tatile, aktifliğe dair fotoğrafları tek gönderide paylaşmak.

‘Fake’ ya da anonim hesap: Kendi ismini kullanmadan aşikâr bir rumuz kullanarak açılan hesap.

Konum açmak: iPhone kullanıcılarının ‘Bul’ (Find My)uygulaması üzerinden birbirlerinin canlı pozisyonunu takip edebilmesine yarayan özellik.

Ortak hesap: Bilhassa TikTok’ta yakın arkadaşlarla ya da sevgililerle şifre paylaşıp hesabı birlikte kullanmak.

Priv ya da private hesap: Ana hesap haricinde kullanılan, daha az şahsa açık sosyal medya hesabı.

Prive eklemek: Birini bu küçük hesaptan takip etmek ya da onun takip etme isteğini kabul etmek.

Privin privi: Daha da az şahsa açık olan ‘private’ hesabın yakın arkadaşlar kısmı.

Selfie’leri sırf yakın arkadaşlarla paylaşmak: Yakın olmadıkları bireylere yüzlerinin olmadıkları fotoğraf ve görüntüleri atarken yakın arkadaşlarına yüzlerinin de olduğu snap’leri atmak.

Snap: Snapchat isimli sosyal medya hesabında birine gönderdiğiniz fotoğraf ‘snap’ olarak isimlendiriliyor.

Stalk: Gizlice merak edilen kişinin hesaplarına bakıp hakkında araştırma yapmak.

Streak: Snapchat’te bir kişiyle üç gün üst üste ‘snap’leşince o şahısla ‘streak’ başlatmış oluyorsunuz. Streak’iniz snap’leştiğiniz gün arttıkça artıyor.

Streak kesmek ya da kesmemek: Burada iki türlü davranış biçimi var. Bir taraf gerçek hayatta arasının bozulduğu şahısla Snapchat’te de arayı bozuyor ve ona ‘snap’ atmayı bırakıyor. Başka bir taraf var ki arası berbat olsa dahi ‘streak’lerinin ziyan görmemesi için fotoğraf paylaşımını kesmiyor ancak yolda görünce selam da vermiyor.

Tek gösterimlik fotoğraf: WhatsApp’ta fotoğraf gönderirken bu özelliği seçerseniz fotoğrafınız karşı tarafa sadece bir defa gösteriliyor, sonra siliniyor.

TikTok’ta birbirini ‘dürtme’: TikTok üzerinden birbirine çıkartma yollamak. Snapchat’te olduğu üzere burada da aşikâr bir vakit sonra bir ‘streak’ oluşuyor.

Yakın arkadaşlar (close friends): Instagram’daki bir özellik. Paylaşımlarınızı görmesini istediğiniz bireylerden oluşan liste.

Paylaşmak ne kadar kıymetli?

‘Story atmayınca ablam zorbalıyor’

Ela (15), öğrenci

Ablamla (25) çok fazla yere gidiyorum. Beni konserlere, oyunlara götürüyor. Gittiğimiz yerden de kesinlikle kıssa atıyor. Beni de etiketliyor fakat ben her vakit onun beni etiketlediği kıssaları paylaşmıyorum. Bu türlü olunca beni zorbalıyor. “Ne hoş aktifliğe geldik, sebep paylaşmıyorsun” diye en az 10 kere söyleniyor. Anne ve babam da misal biçimde davranıyor. Sebep paylaşmadığımı ben de tam olarak bilmiyorum. Toplumsal medyaya çok düşkün biri olsam da ben daha çok izleyici olarak kalmayı seviyorum galiba. Yani ablamın tam karşıtıyım. O da çok az izler, attığım görüntüleri günler sonra görür ancak kendisi daima bir şeyler paylaşır.

Benim rastgele bir takipçi ya da ‘like’ (beğeni) telaşım yok. Sadece tanıdığım beşerlerle takipleşiyorum, hesabımı bilinmeyen kullanıyorum. Gönderi paylaşmadığım için ‘like’ alacak bir paylaşım da yapmamış oluyorum ancak attığım kıssalara gelen ‘like’ları da pek umursamıyorum. Bazı arkadaşlarım aralarında takipçi yarıştırıyor. “Benim 500 takipçim var, senin kaç oldu” üzere konuşmalara denk geldiğim oluyor. Bir de Snapchat’te kaç bireyle streak yaptığın (karşılıklı fotoğraf paylaşmak) biraz değerli. Genelde tüm arkadaşlarım 30-50 arası bireyle ‘snap’leşiyor. 100 ve üstünde şahısla streak yapıyorsanız otomatik olarak daha tanınan biri olduğunuz varsayılıyor.

‘Kendime saklamak daha doğal geliyor’

Arda (16), öğrenci

Sosyal medyayı faal kullanıyorum, daima bir şeyler izliyorum ancak paylaşım yapmayı tercih etmiyorum. Hoş bir an yaşadıysam onu telefona kaydedip kendime saklamak bana daha doğal geliyor. Her anın herkes tarafından görülmesi gerektiğini düşünmüyorum.

“Hayırdır, influencer mı olacaksın?”

Yağmur (16), öğrenci

Ailem bazen çok az paylaşım yaptığımı söylüyor. Annem de, babam da, abim de sosyal medyayı etkin kullanan beşerler. Birlikte bir yere gittiğimizde oradan paylaşım yapmayan genelde bir tek ben oluyorum. Onlar anlamıyor lakin benim için olağan olan bu. Çok fazla paylaşım yapıp etkin kullansam bu sefer katiyetle arkadaşlarım “Ne oluyoruz, influencer mı olacaksın” derler. Berbat bir yerden demezler bunu lakin bir anda çok paylaşım yapan birine dönüşmemin absürt kaçacağını düşünüyorum.

‘Küçük bir hesapla yetinmeyi öğrendim’

Elif Nur (20), öğrenci

Sadece çok yakın arkadaşlarım ve ailemle takipleştiğim 60 kişilik bir Instagram hesabım var. Haricinde hiçbir sosyal medya hesabım yok. Takip ettiklerim de tıpkı formda bu 60 şahıstan ve birkaç mizah ve butik sayfasından ibaret. Evvelce çok daha kalabalık bir hesabım vardı. Pandemiden sonra bu hesabı kapama kararı aldım zira daima benimkinden daha uygun, daha hoş, daha güçlü hayatları izlemek bana güzel gelmedi. Instagram’ın algoritmasını seviyorum. Toplumsal medyadan büsbütün vazgeçmek istemedim; kendime yarattığım bu küçük hesapla yetinmeyi öğrendim.