Afganistan'ın başşehri Kabil 2030 yılına kadar "suyu büsbütün tükenen birinci çağdaş kent" olma riski altında.
CNN televizyonunun kâr emeli gütmeyen Prosper Global kuruluşunun raporuna dayandırdığı haberine nazaran, Afganistan’ın başşehri Kabil’in 2030 yılına kadar yeraltı su kaynakları büsbütün tükenen birinci çağdaş kent olma riskiyle karşı karşıya olduğu kaydedildi.
Raporda, süratli nüfus artışı ve altyapı yetersizliği yaşayan kentte çok sayıda mahalle için “sıfır günü” olarak isimlendirilen su kesintisi evresinin şimdiden başladığı aktarıldı.
Kabil genelinde şebeke suyuna erişimi olan kesim nüfusun sırf beşte birini oluştururken, halkın yüzde 80’i kenti çevreleyen akiferlere ve derin su kuyularına bağımlı yaşıyor.
Eldeki datalara nazaran, son 10 yılda kentin yeraltı su düzeyi yaklaşık 100 fit (yaklaşık 30 metre) geriledi.
Su çekme suratının kaynakların yenilenme kapasitesini aşması nedeniyle yılda 1,55 milyar fit küpü aşkın açık ortaya çıkarken, Kabil’deki su kuyularının neredeyse yarısının kuruduğu bildirildi.
Haberde aktarılan uzman değerlendirmelerine nazaran, 2001 yılında 1 milyonun altında olan Kabil nüfusu günümüzde 6 milyona yükseldi.
Taliban’ın 2001’deki düşüşünün akabinde başlayan geri dönüşlerin yanı sıra, son periyotta İran ve Pakistan’ın Afganları hudut dışı etmesi ve kırsaldan kente yönelen iç göç, nüfus artışını hızlandırdı.
Kentte çok katlı binaların süratle çoğalması hudutlu kaynaklar üzerindeki baskıyı artırıyor.
Afganistan Su ve Çevre Profesyonelleri Ağı araştırmacısı Necibullah Sadid, yaşanan tablonun süreksiz bir kriz olmadığını belirterek durumun bir “su iflası” olduğunu vurguladı.
Sadid, geri dönüşü mümkün olmayan bir kaynağın tükendiğini kaydetti.
Birleşmiş Milletler Üniversitesi Su, Çevre ve Sağlık Enstitüsü Öğretim Üyesi Prof. Mohd Faizee ise kentin bir insani felaketle karşı karşıya olduğuna işaret ederek tedbir almak için kısıtlı bir vakit kaldığı ihtarını yaptı.
Ülke genelinde altı yıldır aralıksız süren kuraklık krizi daha da derinleştiriyor.
BM bilgilerine nazaran Afganistan’da geçen yıl sonu prestijiyle kar yağışı son 25 yılın en düşük düzeyine indi; 2014 ile 2020 yılları arasında kar düzeyinde yaklaşık yüzde 20 düşüş kayıtlara geçti.
Yağmur yağdığında ise geçirimsiz kent yüzeyleri suyu akiferlere iletmek yerine ölümcül sellere dönüştürüyor.
Kentin mevcut yeraltı sularının yüzde 80’e varan kısmı ise lağım suları ve arsenik üzere doğal maddeler sebebiyle kirlenmiş durumda.
Şebeke suyundan yoksun kalan Kabil sakinleri, cami avlularındaki el pompalarından ya da özel su tankerlerinden su temin etmeye çalışıyor.
Analistler, BM standartlarına nazaran hane gelirinin en fazla yüzde 3’ü olması gereken su harcamasının, Kabil’deki fakir ailelerde toplam gelirin yüzde 30’una ulaştığını hesaplıyor.
Yüksek maliyet ve kirlilik sebebiyle birçok aile suyu kaynatarak tüketmek zorunda kalıyor.
Taliban idaresinin 2021 yılında iktidara gelmesinden bu yana milletlerarası yardımların kesilmesi su krizine yönelik adımları da kısıtlıyor.
Kabil Nehri üzerinde kurulması planlanan ve 2 milyon şahsa su sağlaması öngörülen Şahtut Barajı projesi, Hindistan’ın finansman takviyesini çekmesi ve Pakistan’ın suyunun azalacağı gerekçesiyle karşı çıkması sebebiyle durdu.
Pencşir Nehri’nden Kabil’e su taşımayı hedefleyen 124 millik boru sınırı projesi ise şimdi etüt kademesinde yer alıyor.
Afganistan Enerji ve Su Bakanlığı Sözcüsü Matiullah Abid, baraj inşası ve yeraltı sularını besleyecek kuyular açma yönünde çalışmalar yürüttüklerini, 2024 yılında 20 bin haneyi besleyecek Şah ve Arus Barajı’nı tamamladıklarını fakat bu cins projelerin vakit ve kaynak gerektirdiğini söyledi.
Hollanda merkezli IHE Delft Su Eğitimi Enstitüsü’nden Susanne Schmeier, milletlerarası toplumun krizi önlemek yerine yalnızca izlediğini, halkın ise sessizce badire çekmeye devam ettiğini lisana getirdi.