Türk futbolunda birtakım periyotlar vardır; sırf kazanılan kupalarla değil, yarattığı süreklilik ve tesiriyle öne çıkar. Belli aralıklarla misal muvaffakiyet serilerinin yine ortaya çıkması ise kulüplerin yapısal gücü ve futbol aklına dair değerli ipuçları verir.
Bugün Galatasaray, Okan Buruk idaresinde bir kere daha dört yıl üst üste tepede yer alırken, hafızalar ister istemez yıllar öncesine gidiyor. Zira bu tablo, Fatih Terim ile 1997’den 2000’e uzanan o dikkat cazip seriyi yine gündeme taşıdı.
Ancak asıl soru şu: O periyodun şampiyonlukları ile bugünkü muvaffakiyet ortasında ne üzere benzerlikler ve farklar var? Oyun anlayışı, takım yapısı ve rekabet şartları ne kadar değişti?
Bu soruların karşılıklarına geçmeden evvel Türk futbolunun yakın tarihine damga vuran o dört yıllık seriyi hatırlayalım…
BAŞLANGIÇ VE İNŞA SÜRECİ: 1996-1997
Süper Lig tarihinin unutulmaz devirlerinden biri, hiç kuşkusuz Galatasaray’ın 1996’dan 2000’e uzanan dört yıllık şampiyonluk serisi olarak hafızalara kazındı. Bu sırf bir muvaffakiyet kıssası değil, kulübün futbolda sportif olarak dönüşümünün ve sarsılmaz bir liderliğin hikayesiydi. Bu destanın baş mimarı ise kuşkusuz Fatih Terim’di.
Fatih Terim’in vazifeye gelişiyle birlikte Galatasaray’da yepisyeni bir devir başladı. Kadro, döneme sancılı bir ahenk süreciyle girse de Terim’in disiplinli yapısı ve oyuncularına verdiği özgüven kısa müddette karşılığını buldu. Atak futbolunu merkeze alan anlayış, tribünleri tekrar heyecanlandırdı. Dönem sonunda gelen şampiyonluk, sadece bir kupa değil, kurulmakta olan büyük dominasyonun birinci sinyaliydi.
FUTBOL KARAKTERİNİN OTURDUĞU YIL: 1997-1998 SEZONU
Bir evvelki dönemin verdiği özgüvenle alana çıkan Galatasaray, artık ne oynadığını bilen, sistemini oturtmuş bir grup imajı veriyordu. Kuvvetli deplasmanlarda alınan kritik galibiyetler sarı-kırmızılıların şampiyonluğu tesadüf değil, bir planın eseri olarak kazandığını gösterdi. Fatih Terim’in oyuncularıyla kurduğu güçlü bağ ise kadro ruhunu doruğa taşıdı.
MUTLAK ÜSTÜNLÜK: 1998-1999 SEZONU
Bu dönem, Galatasaray’ın ligdeki rakiplerine adeta güç gösterisi yaptığı bir yıl oldu. Takım kalitesi doruğa ulaşırken, grup hem savunmada hem atakta istikrarlı bir performans sergiledi. Terim’in taktiksel esnekliği, farklı maç senaryolarında tahlil üretmeyi kolaylaştırdı. Üst üste üçüncü şampiyonluk gelirken artık herkes birebir soruyu soruyordu: Bu ekibin sonu ne?
EN ÖZEL MUVAFFAKİYETLERİN OLDUĞU YIL: 1999-2000 SEZONU
Dördüncü şampiyonluğun geldiği bu sezonda Galatasaray, lig maratonuna tekrar güçlü bir giriş yaptı. Lakin bu sefer rakipler de daha dirençliydi. Fatih Terim’in öğrencileri, kritik haftalarda sahneye çıkarak farkını ortaya koydu. 1999-2000 dönemi sadece ligdeki muvaffakiyetle hudutlu kalmadı. Galatasaray, Avrupa arenasında da destan yazdı ve UEFA Kupası’nı kazanarak Türk futbol tarihinin en büyük başarısına imza attı. Avrupa’daki bu büyük muvaffakiyetin akabinde Galatasaray, UEFA Harika Kupa 2000 finalinde dünya devi Real Madrid’i devirerek Türk futboluna bir kupa daha ikram etmiş oldu.
AYNI RUH, YENİ BAŞKAN: OKAN BURUK
Yıllar evvel gelen dört yıl üst üste şampiyonluklar, istikrarın, vizyonun ve liderliğin birleştiğinde neler başarılabileceğinin en somut örneği olarak Türk futbol tarihine geçti. Artık Galatasaray misal bir muvaffakiyete Okan Buruk liderliğinde ulaştı.
Sarı-kırmızılılar, son dört dönemde elde ettiği şampiyonluklarla sadece kupaları müzesine götürmekle kalmadı; Okan Buruk’un bilhassa bazı Şampiyonlar Ligi maçlarındaki oyun anlayışı, topa sahip olma isteği, süratli atak geçişleri ve oyuncularından aldığı azamî randımanla istikrarlı bir yapı kurmayı başardı. Bu süreçte Galatasaray, ligde sadece kazanan değil, oyunu belirleyen taraf da oldu.
Fatih Terim, Antalyaspor maşı sonrası X’te yaptığı paylaşımda Galatasaray’ın 26. şampiyonluğunu kutlarken Okan Buruk’a dair şu sözleri kullandı: “Galatasaray’ın dört dönemlik birinci şampiyonluk serisinin kilit oyuncularından, bugünün şampiyon hocası Okan Hoca’yı, pahalı takımını, futbolcularımızı ve kulüp işçilerimizi cani gönülden kutluyorum, dört sene üst üste şampiyonluk kulübümüze tekrar çok yakıştı.”
Şimdi en başta yanıtını aradığımız sorulara dönelim: O devrin şampiyonlukları ile bugünkü muvaffakiyet ortasında ne üzere benzerlikler ve farklar var? Oyun anlayışı, takım yapısı ve rekabet şartları ne kadar değişti?
HİKÂYE: TERİM, ÇAĞDAŞ FUTBOL ADAPTASYONU: BURUK
Bu soruları, 1997-2000 dönemleri ortasında kazanılan şampiyonluklarda takımın en değerli modüllerinden biri olan Suat Kaya’ya yönelttiğimde, “Fatih Hoca Galatasaray genetiğiyle o yıllarda o denli bir oynadı ki, Okan Buruk’un bu dört yıl üst üste şampiyonluğuyla birebir örtüşme yüzde 100 kelam konusu” karşılığını verdi ve şöyle devam etti:
— Galatasaray’da üç tane defans, yedi tane de hamle adamı ideolojisi 1996 yılından 2026’ya kadar bütün vakitlerin transferlerinde neredeyse uygulanmıştır. O nedenle niyet ve ideoloji tıpkı. Aslında Galatasaray’ın kuruluşundan itibaren söylenen bir kelam vardır: Türk olmayan grupları yenmek. Fatih Terim’in de çok hoş bir sözü vardır: Lig her vakit araçtır, emel Avrupa’dır. Bunu futbolda tek başaran Galatasaray kulübünün içinde bulunmanın memnunluğunu her vakit yaşadık, yaşıyoruz.
— Okan Buruk’ta eksik olan şu an dışarıdan bir kupa getirmemek. Görünen o ki Okan Buruk ile iki yıl daha yola devam edilecek. Bu mühlet zarfında egale etmek için UEFA Kupası mı, yoksa ‘boynuz kulağı geçti’ dedirtmek için Şampiyonlar Ligi’nde final mi olur bilemem lakin bunun için uğraş vereceğinden eminim. Biz de onu seven arkadaşları olarak gururla dışarıdan takviye verip sevineceğiz, seyredeceğiz.
Bu yıl, sonlara gerçek şiddetli geçse de öbür üç yıla nazaran daha rahat bir dönem oldu. Aslında öteki üç dönemde da Galatasaray pek zorlanmadı; zira oyuncular aile ortamına daha çabuk ayak uydurdu ve birbirleriyle daha fazla vakit geçirdi. Galatasaray, Fenerbahçe maçını kaybetseydi bile yeniden şampiyon olurdu. Bir de takım kalitesi çok âlâ. Grupta kaleciden forvete kadar her konumun alternatifi vardı.
Suat Kaya
‘2000 YILINDAKİ SİSTEMİN MODERNİZE EDİLMİŞ BİR VERSİYONU’
Kazanılan birinci dört yıl üst üste şampiyonluk serisinin belirli devirlerinde takımda yer alan ve o periyotlarda Galatasaray’ın kalesini koruyan Kerem İnan, “Okan Buruk devrinde elde edilen seri şampiyonluklarla, Fatih Terim devrindeki muvaffakiyetler ortasında oyun anlayışı açısından çok güçlü bir benzerlik var. Okan Buruk’un alana yansıtmak istediği sistem; tıpkı Fatih Terim’in yıllarca uyguladığı üzere, önde baskıya dayalı, rakibi yanlışa zorlayan ve tempoyu daima üstte tutan bir yapı” dedi.
“Bu yaklaşım, 2000 yılındaki sistemin modernize edilmiş bir versiyonu üzere kıymetlendirilebilir. Elbette günümüz futbolunda teknoloji, tahlil sistemleri ve stat atmosferi üzere ögeler farklılık gösteriyor” diyen İnan, “Bu başarılı serinin en büyük eksiği ise Avrupa’da kazanılmış bir kupa olarak öne çıkıyor. Ayrıyeten Okan Buruk’un, futbolculuk devrinde de bu oyun anlayışına yatkın olduğu ve teknik yöneticilik mesleğinde de benzeri prensipleri sürdürdüğü görülüyor; münasebetiyle oyun planlarında esaslı farklılıklar bulunmuyor” tabirlerini kullandı.
Bu süreçte Mauro Icardi ve Victor Osimhen üzere oyuncuların tesirinin de epey belirleyici olduğunu vurgulayan Kerem İnan, şu yorumda bulundu:
“Özellikle Osimhen sakatlanmasaydı, şampiyonluk çok daha erken garantilenirdi. Onun yokluğunda Galatasaray’ın vakit zaman zorlandığı, bunun teknik grup dahil herkes tarafından hissedildiği açık. Önümüzdeki dönem için takımda makul bir yenilenme sürecine girilmesi mümkün görünüyor. Buna karşın mevcut iskeletin büyük ölçüde korunacağını düşünüyorum. Şayet maksat Avrupa’da önemli bir muvaffakiyet, hatta bir final ya da kupa ise takıma kıymetli destekler yapılması kaide. Lakin amaç öncelikli olarak Harika Lig’de tekrar şampiyonluksa, mevcut takımın bu başarıyı yakalamak için kâfi olduğu söylenebilir.”
‘OKAN BURUK’UN KISSASI KALİTELİ BİR FIRSATLARDAN YARARLANMA DİZİSİ’
Bir devir Galatasaray’ın akademisinde vazife yapmış teknik sorumlu ve spor yorumcusu Semih Sezerli ise “İki devri kıyaslarken biraz bağlamı gerçek kurmak gerekiyor. Zira kaideler önemli biçimde farklı. Lakin Buruk’un öyküsünü kaliteli bir fırsatlardan yararlanma dizisi olarak adlandırabiliriz” dedi. Sezerli, şu yorumda bulundu:
— Fatih Terim’in 1997-2000 ortası dönemi sadece lig şampiyonluklarıyla değil, tepesi UEFA Kupası 2000 olan Avrupa başarısıyla da taçlanmış bir ‘altın çağ’. Okan Buruk periyodu ise (2022 sonrası) daha çağdaş futbol dinamikleri içinde, özellikle lig dominasyonu ve istikrar üzerinden okunmalı.
— Terim devri burada bir adım öne çıkar. Zira, o yıllarda Fenerbahçe, Beşiktaş ve Trabzonspor daha istikrarlı takımlarla önemli tehdit oluşturuyordu. Ek olarak Avrupa maçları bugünkü kadar rotasyonlu oynanmıyordu; takım derinliği sonluydu. Türkiye futbolu ekonomik olarak daha ‘dağınık’ fakat rekabetçi bir yapıdaydı.
— Okan Buruk devrinde ise Galatasaray’ın takım kalitesi ve finansal gücü rakiplerine nazaran daha besbelli biçimde öne çıkıyor. Sponsorluk avantajları ve transfer ayrıntıları da dahil. Rakipler devir periyot istikrarsız (özellikle idare ve takım planlaması açısından). Daima değişen lider ve teknik adamlar. Tabi bu durum; Dursun Özbek ve idarelerinin ekstra muvaffakiyetini gösterir. Bu yüzden ‘zorluk’ başlığında Terim periyodu daha sert bir imtihandı demek yanlış olmaz.
‘OYUN PLANINDA DAHA ESNEK GEÇİŞLER YAPABİLDİĞİNİ GÖRDÜK’
Tüm bu durumun Okan Buruk’un muvaffakiyetini küçültmeyeceğinin altını çizen Semih Sezerli, “Okan Buruk periyodunun güçlü yanları: Maç içi plan çeşitliliği, takım idaresi ve form grafiğini üstte tutma, kişisel yıldızları sistem içinde verimli kullanma ve savunma-hücum dengesi…” dedi.
Okan Buruk devrinde grubun, çağdaş oyun varyasyonları ortasında (4-2-3-1 ile 4-1-4-1) daha esnek geçişler yapabildiğini; topa sahip olma ile geçiş oyunu ortasında daha istikrarlı bir yapı kurduğunu; kanatlar, 10 numara ve forvet çizgisindeki kişisel kaliteyi sistem içinde daha verimli kullandığını belirten Sezerli, savunma yerleşimi ve oyun denetimi açısından bu periyodun, Fatih Terim periyoduna kıyasla daha disiplinli bir çerçeve sunduğunu tabir ederek şöyle devam etti:
“Ancak; Okan Hocanın Icardi/Morata, Osimhen/Icardi istikrar tercihleri de tartışılan en büyük noktalardan birisi oldu. İstikrardan vazgeçtiğinde ise grubun ivmesi arttı. Özetle Okan Buruk’un bu bahiste kendisini check etmesi gerekecek.”
‘OKAN BURUK, A PLANI ŞAHANE OLAN BİR TEKNİK ADAM’
Hürriyet gazetesi spor muharriri Koray Durkal, “2000’lerin başındaki futbolla ortadan geçen 26 yıllık periyottaki futbol ortasındaki farklar elbette çok büyük. Mesela 2000’deki Barcelona ile 2026’daki Barcelona ne kadar farklıysa Fatih Terim ve Okan Buruk periyodu de bir o kadar farklı. Terim periyoduna baktığımızda Fenerbahçe’nin Galatasaray’a büyük bir üstünlük kurduğunu rahatlıkla görebiliriz. Elbette Terim’in futbolumuza getirdiği yeniliği de unutmadan” dedi ve şöyle devam etti:
— O periyot takımdaki Hagi, Taffarel ve Popescu üzere değerli yıldızlar kadar sistemin işlemesini sağlayan üçlü Okan Buruk, Emre Belözoğlu ve Suat Kaya’dan oluşan orta sahaydı. Bu üçlü rakiplerine ağır pres uygulayarak Galatasaray’ın topu çabuk kazanıp rakip alana süratli geçişler yapmasını sağlıyordu. Ve Galatasaray 4 yıl boyunca bu sistemi harika bir formda kullanarak üst üste şampiyonluklar elde etti.
— Okan Buruk periyoduna baktığımızda ise işlerin biraz daha değiştiğini görüyoruz. Şunu rahatlıkla söyleyebilirim ki Okan Buruk A planı olağanüstü olan bir teknik adam. Lakin işler makûs gittiğinde B’ye geçebilecek senaryoları 4 yıl boyunca göremediğimiz de bir gerçek. Büyük maçları çok güzel oynatan bir teknik adam olduğu kadar rakibi Fenerbahçe’nin son yıllarda yaşadığı saha içi ve dışı eksiklerini de çok yeterli kullanmayı başardı. Tüm bunlara ekonomik olarak rahatlayarak ve tekrar rakiplerine nazaran daha düzgün oyunculara sahip olduğu gerçeğini de eklemeliyiz.
Galatasaray’ın bu dönem çizdiği Avrupa öyküsüne de değinen Koray Durkal, “Bu dönem Avrupa sonrası ligde düşüş yaşadılar lakin Okan Buruk bunu yanlışsız tahlil etti. Makûs başladığı Şampiyonlar Ligi macerasında hem oyununu yükseltti hem de lige hakikat yansımasını sağladı. Puan kayıplarını minimumda tuttu. Fenerbahçe, Beşiktaş ve Trabzonspor yaşadıkları kayıplarla Galatasaray’ın işini de kolaylaştırdı. Liverpool’a karşı iç alanda alınan iki galibiyet daha da ilerisi için umutları artırdı fakat asıl ders bu kadar facia bir dönem yaşayan Liverpool’a karşı deplasmanda tıpkı tepkisi neden gösteremediklerinde gizliydi” dedi.
‘SAKİNLİĞİ VE GERÇEK LİDERLİK ÖZELLİKLERİNİ KULLANMASI BÜYÜK AVANTAJ OLDU’
Dört yıllık süreçte Galatasaray takımında Hakim Ziyech, Wilfried Zaha, Tanguy Ndombele, Dries Mertens, Mauro Icardi ve Victor Osimhen üzere yüksek profilli oyuncular yer aldı. Bu seviyede yıldız isimleri yönetmek teknik yöneticiler için her vakit başka bir imtihan olarak görülür. Okan Buruk, birtakım oyunculardan azamî randıman alırken birtakım isimlerde beklenen katkıyı hudutlu ölçüde alabildi; buna karşın süreci büyük bir kriz yaşamadan yönetmeyi başardı. Pekala Buruk, yıldız oyuncu idaresi ve ‘star psikolojisi’ konusunda en yanlışsız atılımları hangi noktalarda yaptı?
Spor Psikoloğu Arda Topaloğlu, “Özellikle son iki dönemde yapılan çok sayıdaki transfer, kesinlikle Okan Buruk için vakit zaman dezavantaj yaratmıştır” dedi. Topaloğlu, şöyle devam etti:
“Hem takım planlaması manasında hem de beklentinin daima yükselmesi manasında bu süreci yönetmek, tahminen de Okan Buruk’un sakinliği ve yanlışsız liderlik özelliklerini kullanması sayesinde başarılı olarak sonuçlandı. Psikolojide hedonik adaptasyon denilen, insanların yaşadıkları sürece vakitle alışarak memnunluk düzeylerini normalleştirmesi de Okan Hoca’nın eleştirilirken daha acımasız telaffuzlarla müsabakasının sebeplerinden olabilir.”
‘BİLDİĞİNİ YAPMAYA DEVAM ETTİ’
Okan Buruk’un genelde bildiğini yapmaya devam ettiğini söyleyen Arda Topaloğlu, “Derin takımını ve yıldız isimleri uygun yöneterek bir dönemi daha şampiyon kapattı. Bu süreçte yıldız isimler ile kurduğu bağlantı ve onları sistemin içine adapte edişi, gerçek rol dağılımı ve ekip güzelse herkes düzgün olur anlayışı hem bu isimlerin aidiyetini artırdı hem de kadro performansını ve birlikteliğini güçlendirdi. Randıman alamadığı isimler ise genelde ekip içinde yıldızlaşmaya çalışan ve bu sisteme uymayan isimlerdi. Aldıkları mühlet azaldıkça yarattıkları meseleler da artı ve bir müddet sonra kaçınılmaz son gerçekleşti ve yollar ayrıldı” sözlerini kullandı.
ÜST ÜSTE BEŞİNCİ ŞAMPİYONLUK KAZANILABİLİR Mİ?
Galatasaray’ın artık baş olarak son derece rahatladığını söyleyen Koray Durkal, “Hem idare hem teknik adam hem de oyuncu kümesi artık kazanmayı bir alışkanlık haline getirdi. Lakin dönem sonu itibariyle pek çok oyuncunun kadrodan ayrılacağını düşünecek olursak 2026-2027 dönemine çok öteki bir Galatasaray ile başlayacağımızı düşünüyorum” dedi ve ekledi:
“Hedef üst üste beşinci şampiyonluk olacaktır. Lakin bir futbolsever olarak yerelden çok daha küresel muvaffakiyetler olmalı hedefte. Şampiyonlar Ligi yeni dönemde Galatasaray’ın birinci maksadı olmalı. Şampiyonluk elbette kıymetli fakat kazanamadıkları takdirde hiçbir Galatasaraylının buna üzüleceğini düşünmüyorum.”
Fotoğraflar: DHA, AA, İHA
