Emine Erdoğan: Sıfır Atık’ı konuşmak, aslında hayatı konuşmaktır

Birleşmiş Milletler (BM) Sıfır Atık Yüksek Düzeyli Şahsiyetler Danışma Kurulu Başkanı Emine Erdoğan, insanlığın tarih boyunca tüm ilhamlarını tabiattan aldığını ve bugün de “doğa okulu”ndan dersler çıkarmak gerektiğini belirterek, “2035 yılına kadar global yıllık belediye katı atığı ölçüsünde öngörülen artışın en az yüzde 50 azaltılması maksadımızı fakat bu biçimde tutturabiliriz.” dedi.

Emine Erdoğan; COP31 Başkanlığı, Uluslararası Enerji Ajansı (UEA) ve BM Sıfır Atık Yüksek Düzeyli Şahsiyetler Danışma Kurulu tarafından COP31 Liderler Zirvesi kapsamında düzenlenen “Sıfır Atık, Döngüsellik ve Metan-Liderler Yuvarlak Masa Toplantısı”na katıldı.

Toplantıda konuşan Emine Erdoğan, COP31 vesilesiyle iştirakçileri Türkiye’de ağırlamaktan büyük memnunluk duyduklarını dile getirerek COP31 Başkanlığı sürecinde ortaya koyduğu güçlü liderlik için Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum’a ve Sıfır Atık Vakfı Başkanı ve COP31 Şampiyonu Samed Ağırbaş’a şükranlarını sundu, toplantıyı düzenleyen UEA Başkanı Fatih Birol’a teşekkür etti.

1950’lerin başında mecmua kapaklarında yeni bir ömür modelinin övgü dolu başlıklarla tanıtıldığına, “tek kullanımlık hayat tarzı”nın insanlığın “altın çağı” olarak müjdelendiğine dikkati çeken Emine Erdoğan, tek kullanımlık tabak, bardak, çatal ve bıçak üzere eşyaların sevinç içinde havaya atıldığı fotoğrafların mecmua sayfalarını süslediğini, kullan-at eşyaların, çağdaş dünyanın insanlığa vakitten tasarruf sağlayan bir armağanı olarak yüceltildiğini hatırlattı.

Emine Erdoğan, bugün ise global çöpün yüzde 40’ını tek kullanımlık plastiklerin oluşturduğuna işaret ederek, son yarım yüzyılda dünyanın daha evvel eşi görülmemiş atık artışıyla karşı karşıya kaldığına dikkati çekti

“BU ASLINDA, BİR ZİHNİYET, KÜLTÜR VE MEDENİYET KRİZİDİR”

Katı belediye atıklarının 2050’ye kadar 2 katına çıkarak yaklaşık 4 milyar tona ulaşmasının beklendiğini belirten Emine Erdoğan, “Yönetilmesi neredeyse imkansız bu atık yükünü sadece bir etraf krizi olarak değerlendirirsek mevzuyu eksik ele almış oluruz. Bu, aslında bir zihniyet krizidir. Tıpkı anda bir kültür ve medeniyet krizidir. Toplumların, geride bıraktıklarının hesabını yapmadan geleceğe yürüyemeyeceklerinin ispatıdır. O halde iklim değişikliğiyle çabanın birinci adımı, kavramları ve pahaları yerli yerine koymak olmalıdır.” diye konuştu.

Emine Erdoğan, işe tüketimle refah arasındaki mana bağını tartışmaya açarak başlamak gerektiğini vurgulayarak, “Bugün global olarak üretilen besinin neredeyse yüzde 30’u israf ediliyor fakat iş burada bitmiyor. Besin israfı, iç içe geçmiş öteki birçok krizi tetikliyor. Çöpe atılan toplam besinin yalnızca dörtte biriyle, dünyada açlıkla uğraş eden, neredeyse 700 milyon insanın doyabileceğini bilmek, başlı başına ahlaki bir çıkmaz.” tabirlerini kullandı.

Gıda atıklarının, global sera gazı emisyonlarının yüzde 10’unu oluşturduğunu söz eden Emine Erdoğan, besin atığı kaynaklı emisyonların en güçlü çeşitlerinden birinin metan olduğunu söyledi.

“İNSANLARIN BAĞ KURUP SAHİPLENECEĞİ DEĞER TEMELLİ YENİ SİSTEMLER KURMALIYIZ”

Metan emisyonlarının, bugüne kadarki global ısınmanın neredeyse üçte birinin ana kaynağı olduğunu, bu emisyonların yüzde 60’ının ise insan faaliyetlerinden kaynaklandığını lisana getiren Emine Erdoğan, şu tabirleri kullandı:

“Yani estetik korkularla daha tarlada elenen eserlerden tutun, fazladan alındığı için buzdolabında unutulan meyvelere kadar ‘Çöpe atılan bir elmadan en fazla ne olabilir?’ diye düşündüğümüz her aksiyonumuzun tabiatta büyük karşılıkları var. Milyonlarca insanın kıymetsiz saydığı kişisel davranışların birbirine eklenmesi sonucunda ağır bedeller ödeniyor. Bu bedeli yeri geliyor, günü aç karna geçiren çocuklar, yeri geliyor iklim değişikliğine bağlı sebeplerle yaşanamayacak hale gelen köyünü terk etmek zorunda kalan beşerler ya da yeryüzünden ebediyen silinen çeşitler ödüyor. İşte bu kördüğümü çözmek istiyorsak her şeyden evvel bu işi teknik bir lisana hapsolmaktan kurtarmalıyız. İnsanların bağ kurup sahipleneceği paha temelli yeni sistemler kurmalıyız.”

Sıfır Atık Hareketi’nin bu noktada hayati kıymetinin olduğunu vurgulayan Emine Erdoğan, “Çünkü Sıfır Atık’ı konuşmak, aslında hayatı konuşmaktır. İnsanları ekmeği çöpe atmaktan vazgeçirecek olan, sera gazı emisyonları istatistiklerini bilmekten çok tekrar nimet fikriyle buluşmaktır. Keza elindeki plastik şişeyi ya da izmariti yere atmamak, doğayı yine ilahi bir emanet olarak görebilmekle bağlantılıdır.” diye konuştu.

Döngüsel iktisattan yenilenebilir güce, kaynak idaresinden sıfır atığa kadar tüm kavramların çağın yeni keşifleri üzere sunulduğunu fakat tüm bunların dünyanın çabucak her yerinde mahallî bilginin bel kemiği olduğunu belirten Emine Erdoğan, bunun en hoş örneklerinden birini, adeta sıfır atık uygulama merkezi olan Anadolu’dan vermek istediğini söyledi.

Emine Erdoğan, şöyle devam etti:

“Burada büyüklerimiz, ‘Eskisi olmayanın yenisi olmaz.’ derler. Bu kelam, bizlere döngüselliğin özünü tek bir cümlede özetler. Artan yemekleri kıymetlendirmek, mevsiminde yetişen eserleri saklamak, kırılan eşyaları tamir etmek, kıyafetleri onarıp ömürlerini uzatmak, hayatın doğal akışıdır. Tohum toprağa bırakılırken ‘Kurda, kuşa, aşa’ diye dua edilir. Zira ‘Dünya ortak evimizdir’ anlayışı, kültürümüzde içselleştirilmiş bir ömür pratiğidir. İşte tüm bu alışkanlıklar, nimete, emeğe ve Yaradan’a hürmetle şekillenmiştir. Görüyoruz ki tabiatla ortak bir lisan geliştiren mahallî bilgelik, doğal kaynak israfına, metan emisyonlarına, etraf kirliliğine ve artan iklim değişikliği tesirlerine karşı adeta bir kalkandır. O halde biz de lokal bilginin yitik bir hazineye dönmesine müsaade etmeden, onu iklim değişikliğiyle gayretin aktif bir modülü yapmalıyız.”

Meyve ağaçlarının her bahar açan çiçeklerinin bir kısmının meyveye dönüştüğünü, geri kalanının yere döküldüğünü söyleyen Emine Erdoğan, mevcut doğrusal üretim sistemleri penceresinden bakıldığında toprağa düşenin atık olarak görüleceğini lakin tabiat için onun, toprağın yeni besin kaynağı olduğunu söz etti.

Emine Erdoğan, tabiatın sisteminin suyun, toprağın ve havanın sonsuz devridaimi üzerine kurulu olduğunu belirterek, şöyle devam etti:

“Doğa, atık oluşturmaz, kaynaklarını en verimli halde kullanır. İnsanlık, tarih boyunca tüm ilhamlarını tabiattan aldı. Şimdi de yapmamız gereken, yeniden tabiat okulundan dersler çıkarmaktır. Mutfaklarımızda oluşan organik atıkları son derece kolay usullerle kompostlayarak yine toprağa kazandırabiliriz. Birebir halde iş yerleri, alışveriş merkezleri, otel ve havaalanları üzere yerlerde oluşan büyük ölçekli organik atıkları da çöp olmaktan kurtarabiliriz. Bu atıkları kompost yoluyla gübreye dönüştürerek etraf düzenlemesinde kullanabileceğimiz üzere hayvan yemi üretiminde ham madde olarak kıymetlendirebiliriz. 2035 yılına kadar global yıllık belediye katı atığı ölçüsünde öngörülen artışın en az yüzde 50 azaltılması maksadımızı fakat bu biçimde tutturabiliriz. Tıpkı formda atık gözüyle baktığımız gereçleri, yeni bir ham madde kaynağı olarak görmeye başladığımız an, döngüsel gereç kullanım oranını en az yüzde 15’e çıkarabiliriz.”

“İKLİM DEĞİŞİKLİĞİYLE MÜCADELEDE HERKESİN PAYINA DÜŞEN BİR ÖDEV OLDUĞU ANLAYIŞINDA BULUŞALIM”

Bu buluşmayı, bu amaçların kağıt üzerinde kalmaması ve Sıfır Atık’ın hayatın tüm alanlarına adapte edilmesi için değerli bir fırsat olarak gördüğünü lisana getiren Emine Erdoğan, şunları kaydetti:

“Yeter ki iklim değişikliğiyle uğraşta herkesin hissesine düşen bir ödev olduğu anlayışında buluşalım. Mahallî idarelerimizi, üreticilerimizi, gençlerimizi ve vatandaşlarımızı bu dönüşümün faal ortakları haline getirelim. Gelişmekte olan ülkelerin finansmana, teknolojiye, bilgiye ve kapasite geliştirme imkanlarına erişimini birlikte kolaylaştıralım. Gerek onarılabilir eserlerin üretimini teşvik eden ekonomik modellerle gerek uzun ömürlü ürün dizaynlarıyla, kalıcı dönüşümlere imza atalım. Güzel uygulamalarımızı paylaşarak birbirimizden öğreneceğimiz ve daima birlikte başaracağımız bir yola çıkalım.”

Emine Erdoğan, COP31’in tüm insanlığa hayırlar getirmesini diledi. UEA Başkanı Fatih Birol’un moderatörlüğünü üstlendiği programda BM Genel Sekreteri Antonio Guterres de konuşma yaptı.

Programa Kongo Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı Denis Sassou Nguesso, Bangladeş Başbakanı Tarık Rahman, Norveç Başbakanı Jonas Gahr Store, Esvatini Başbakanı Russell Dlamini, Dünya Bankası Grubu Genel Müdürü Paschal Donohoe, Afrika Birliği Kalkınma Ajansı İcra Kurulu Başkanı Nardos Bekele-Thomas, İslam İşbirliği Teşkilatı Genel Sekreteri İsmail Vild eş-Şeyh Ahmed, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum, Özbekistan Cumhurbaşkanı Çevre Danışmanı ve Ekoloji ve İklim Değişikliği Ulusal Komitesi Başkanı Aziz Abdukhakimov, Togo Enerji ve Maden Kaynaklarından Sorumlu Bakan Vekili Robert Eklo Kokou Tengue, Fas Enerji, Madenler ve Sürdürülebilir Kalkınma Bakanı Charafat Afilal, Cezayir Çevre ve Yaşam Kalitesi Bakanı Kaouter Krikou, Fransa Ekolojik Geçiş, Biyoçeşitlilik ve Uluslararası İklim ve Doğa Müzakereleri Bakanı Monique Barbut, Yeşil Burun Adaları Çevre, İklim Eylemi ve Enerji Bakanı Carlos Alberto Ramos Varela, Birleşik Arap Emirlikleri İklim Değişikliği ve Çevre Bakanı Amna Al Dahak Al Shamsi, Japonya Küresel Çevresel İşler Bakan Yardımcısı Takeshi Sekiya, Kongo Demokratik Cumhuriyeti Çevre ve Sürdürülebilir Kalkınma Bakan Yardımcısı Arlette Bahati Tito, BM-Habitat Eski İcra Direktörü Maimunah Mohd Sharif, Birleşik Krallık İklim Özel Temsilcisi Rachel Kyte, İsveç’in Türkiye Büyükelçisi Ulrika Funered ve Sıfır Atık Vakfı Başkanı Samed Ağırbaş da katıldı.

EMİNE ERDOĞAN’DAN TOPLANTIYA İLİŞKİN PAYLAŞIM

Emine Erdoğan, sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda da, devlet ve hükümet liderleri, BM Genel Sekreteri Antonio Guterres ile üst seviye iştirakçilerin yer aldığı toplantıya katılmaktan duyduğu memnuniyeti söz ederek, şunları kaydetti:

“Gıda kayıplarından metan emisyonlarına, kaynak idaresinden döngüsel iktisada uzanan sorunları ve tahlil yollarını değerlendirdik. İklim değişikliğiyle çaba, teknik önlemlerin ötesinde bir zihniyet dönüşümünü gerektiriyor. Bu noktada çok kıymetli bir rol üstlenen Sıfır Atık hareketi ise nimete, emeğe ve tabiata saygıyı temel alan anlayışı hayatın her alanına taşıyor. Sıfır atık anlayışını bir niyet olmaktan çıkarıp ömür kültürümüzün ayrılmaz bir kesimi haline getirmeliyiz. Toplantımızın bu dönüşüme öncülük etmesini diliyor, değerli katkıları için tüm iştirakçilere teşekkür ediyorum.”