İspanya’nın Kuzey Afrika’daki göç krizi, Madrid ile Tel Aviv arasındaki tansiyonu hiç beklenmedik bir noktaya taşıdı. İsrail’in Ceuta ve Melilla çıkışı, perde arkasındaki hesaplara ait yeni soru işaretleri doğurdu. Fas-İsrail yakınlaşması ve İspanya’nın Gazze ...
İspanya’nın Kuzey Afrika kıyısındaki özerk kenti Ceuta, göç hareketleri sebebiyle bir defa daha memleketler arası siyasetin merkezine taşınırken kriz, kısa müddette Madrid ile Tel Aviv arasındaki derinleşen siyasi tansiyonun yeni bir cephesine dönüştü.
Özellikle Gazze savaşının başlamasından bu yana İsrail’e yönelik Avrupa’daki en sert tenkitleri yönelten ülkelerden biri olan İspanya, İsrail’in Gazze’deki operasyonlarına yönelik ağır tenkitleri ve İsrail ile Avrupa Birliği arasındaki bağlantıların gözden geçirilmesi davetleriyle Tel Aviv idaresinin reaksiyonunu çekmişti. Ceuta’ya yönelik göç hareketinin akabinde yaşanan son tartışma ise iki ülke arasındaki karşılıklı suçlamaları çok daha farklı bir boyuta taşıdı.
İSRAİL’DEN GELEN AÇIKLAMA, KRİZİN DİPLOMATİK BOYUTUNU DAHA BELİRGİN HÂLE GETİRDİ
İsrail’in Birleşmiş Milletler Büyükelçisi Danny Danon’un sosyal medya platformu X üzerinden yaptığı açıklama, krizin diplomatik boyutunu daha da bariz hâle getirdi. Danon, İspanya’nın başka ülkelere ders vermeden evvel Afrika’daki “sömürgeci yerleşim bölgeleri” konusunu açıklaması gerektiğini savundu. Açıklamanın gayesinde, İspanya’nın Fas kıyılarındaki Ceuta ve Melilla üzerindeki egemenliği bulunuyordu.
İspanyol Ulaştırma Bakanı Oscar Puente ise İsrail’in açıklamasını, Ceuta’ya yönelik göç hareketinin organize edildiğine dair ortaya atılan tezlerle ilişkilendirdi. Puente’nin “İşler giderek daha da netleşmeye başlıyor” şeklindeki sözleri, Madrid’de krizin arkasında dış ilişkiler bulunduğu yönündeki tartışmaları daha da büyüttü.
Bazı İspanyol siyasetçiler ve yorumcular da göç akınının rastlantısal olmadığı görüşünü lisana getirdi. Bu etraflarda, Fas üzerinden Ceuta hududuna yönelen göçmen hareketinin siyasi gayelerle koordine edilmiş olabileceği öne sürüldü. Lakin kelam konusu değerlendirmeler siyasi yorum ve tez olarak kaldı.
Fotoğraflar: AP, iStock
İSPANYA-İSRAİL HATTINDA YILLARDIR BÜYÜYEN GERİLİMİN MERKEZİNDE TAM OLARAK NE VAR?
Ceuta tartışmasının bu kadar süratli biçimde diplomatik krize dönüşmesinin arkasında ise İspanya ile İsrail arasındaki son yıllarda giderek derinleşen siyasi görüş ayrılıkları bulunuyor. İspanya Başbakanı Pedro Sanchez, İsrail’in Gazze’deki operasyonlarına yönelik Avrupa’daki en sert tenkitleri yönelten önderlerden biri olarak öne çıktı. Hatta bu yaklaşımı, ülkemizde de İspanya’ya yönelik olumlu algının güçlenmesine katkı sağladı.
En kıymetlisi, Madrid idaresi Gazze’deki sivil kayıplar ve İsrail’in askerî operasyonları konusunda memleketler arası soruşturmaların ve hesap verebilirlik düzeneklerinin işletilmesi davetinde bulundu. İspanya, Mayıs 2024’te İrlanda ve Norveç ile birlikte Filistin devletini resmen tanıyan Avrupa ülkeleri arasında yer aldı. Bu karar, Madrid ile Tel Aviv arasındaki bağlantılarda değerli bir kırılma noktası oluşturdu.
İspanya’nın İsrail’e yönelik tenkitleri bununla da sonlu kalmadı. Madrid idaresi, Filistin topraklarında kurulan İsrail yerleşimleriyle ilişkili ticari faaliyetlere ait kısıtlamaların gündeme getirilmesini destekledi ve Avrupa Birliği’nin İsrail ile bağlantılarında daha sert bir tavır benimsemesi davetinde bulundu.
İspanya ve İrlanda ayrıyeten, İsrail’in demokratik pahalar ve insan hakları prensiplerine uyup uymadığına ait değerlendirmeler kapsamında AB-İsrail Ortaklık Anlaşması’nın gözden geçirilmesini yahut askıya alınmasını gündeme getiren ülkeler arasında yer aldı.
Bu tartışmanın ekonomik boyutu da epey önemli. Çünkü Avrupa Birliği, İsrail’in en büyük ticaret ortağı pozisyonunda. Hatta AB ile İsrail arasındaki mal ticaretinin yıllık hacminin yaklaşık 45 milyar avro düzeyinde bulunduğu söyleniyor. Münasebetiyle iştirak mutabakatının askıya alınması yahut ticari ayrıcalıkların sonlandırılması, sadece diplomatik değil, önemli ekonomik sonuçlar da doğurabilecek bir adım olarak bedellendiriliyor.
İSRAİL-FAS YAKINLAŞMASI CEUTA TARTIŞMASININ MERKEZİNDE
Öte yandan Ceuta krizinin öbür kıymetli aktörü ise Fas. Rabat ile Tel Aviv arasındaki münasebetler, 2020 yılında imzalanan olağanlaşma muahedesinin akabinde süratle gelişti. İsrail açısından Fas ile yakınlaşma, Arap dünyasında diplomatik ve siyasi nüfuzunu genişletme stratejisinin bir modülü olarak görülüyor. Fas açısından ise İsrail ile ilgilerin kıymetli başlıklarından biri, Batı Sahra problemi ve Rabat’ın bölgesel stratejisine verilen milletlerarası takviye oldu.
İspanya ile Fas arasında ise uzun müddettir çeşitli siyasi ve diplomatik uyuşmazlıklar yaşanıyor. Ceuta ve Melilla, bu uyuşmazlıkların en hassas başlıklarından birini oluşturuyor. Fas, iki kenti kendi topraklarının kesimi olarak görüyor. İspanya ise Ceuta ve Melilla üzerindeki egemenliğinin tartışma konusu olmadığını savunuyor.
İsrail’in Ceuta krizinin akabinde İspanya’nın bu bölgelerdeki egemenliğini “sömürgecilik” çerçevesinde ele alması, Madrid’de sert reaksiyonla karşılandı. Fakat Birleşmiş Milletler’in yaklaşımı, İsrail’in ortaya koyduğu bu çerçeveyi direkt destekleyen bir tavır olarak değerlendirilmiyor.
The Telegraph’a konuşan Avrupa Dış İlişkiler Konseyi’nden kıdemli siyaset uzmanı Hugh Lovatt, İsrail’in Ceuta tartışmasını Avrupa ülkelerini “çifte standart” uygulamakla suçlamak için kullandığı görüşünde. Lovatt’a nazaran İsrail idaresi, Filistin konusunda kendisine yöneltilen tenkitleri diğer ülkelerin toprak uyuşmazlıklarıyla karşılaştırarak bu tenkitlerin tesirini azaltmaya çalışıyor.
İsrail’in geçmişte İngiltere ile Arjantin arasındaki Falkland Adaları uyuşmazlığını da gündeme getirmiş olması, bu yaklaşımın yeni olmadığı yönündeki değerlendirmeleri beraberinde getiriyor. Avrupa Parlamentosu Başkan Yardımcısı ve İspanyol siyasetçi Javi Lopez ise İsrail’in Ceuta ve Melilla konusundaki açıklamalarını, bir AB üyesi ülkenin egemenliğine yönelik “hibrit saldırı” olarak nitelendirdi.
‘İSTİHBARAT MÜDAHALESİYLE ASİMETRİK BİR GİRİŞİM OLARAK DEĞERLENDİRİLİYOR’
Konuyu İstanbul Aydın Üniversitesi Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Bölümü Öğretim Üyesi Dr. Hazar Vural’a danıştığımda, yaşananların sırf anlık bir gelişme olarak değerlendirilmemesi gerektiğini söyledi. Vural, İspanya’nın Gazze’de yaşananlara ait tavrının İsrail ile münasebetlerde belirleyici olduğunu belirterek Madrid idaresinin Filistin konusunda attığı adımlara dikkat çekti:
“İsrail’in, İspanya üzere Avrupa Birliği’nin büyük ve itici güçlerinden biriyle yaşadığı problemlerden çok, İspanya’nın Gazze soykırımı çerçevesinde hem tarihin gerçek tarafında yer alması hem de nitekim somut adımlarla İsrail’in karşısında durması ve sesini yükseltmesi, başta ikili mutabakatlar olmak üzere birçok muahedeyi lağvetmesi ve bilhassa Filistin’i tanıma noktasında aldığı inisiyatifler, mevzuyu bu noktaya kadar getirdi.”
Ceuta’da bir anda başlayan ve on binlerce kişinin dâhil olduğu sistemsiz göç hareketinin de bu çerçevede ele alınması gerektiğini söz eden Dr. Vural, olayın istihbarat müdahalesi ihtimali üzerinden değerlendirildiğinin altını çizdi:
“Ceuta’da bir anda başlayan, on binlerce insanın dâhil olduğu sistemsiz göç hareketinin, büyük ölçüde istihbarat müdahalesiyle gerçekleştirilen asimetrik bir teşebbüs olduğu düşünülüyor. Bilhassa İsrail’in siyasetlerine baktığımızda, stratejilerinin uzun devirli olduğunu görüyoruz. Şu an savaş içerisinde olan, hatta üç yıldır birçok cephede savaş açmış ve savaş yürüten bir aktör olarak İsrail’in, bu süreçlerde vakit zaman Fransa’yla da restleşme yaşadığını gördük. Ancak İspanya’nınki çok daha diğer bir noktada. Zira burada ülkenin iç güvenliğine yönelik tehditlerin de bulunduğunu biliyoruz.”
‘İSPANYA SEÇİM YILINA GİRERKEN BASKI ARTIYOR’
Dr. Hazar Vural, bilhassa seçim devrine giren İspanya’nın iç siyasi istikrarlarının kıymet taşıdığını söyleyerek şu yorumda bulundu:
— İspanya’da seçim dönemi yavaş yavaş geliyor ve idaresi sıkıştıracak halde gelişmeler yaşandığını düşünüyorum. Hatta içeride Pedro Sanchez’in eşiyle ilgili davalar devam ederken, bir taraftan da Ceuta’daki bu sistemsiz göç hareketinin akabinde İtalya’nın İspanya’nın Schengen Bölgesi’nden çıkarılması ya da durdurulması yönündeki taleplerinin gündeme geldiği bir noktada, bunun İspanya idaresine ve İspanya halkına yönelik birtakım dönüşleri olur.
— Bu açıdan baktığımızda, içeride Sanchez’i sıkıştıracak, maddi kayba uğratacak, güvenlik ortamını zedeleyecek ve global manada ülkenin prestijini etkileyecek bir gelişme olarak Ceuta’daki olay bir anda gündeme yerleşti. Lakin ordunun ve hükümetin müdahalesiyle olay kısa müddette sönümlendi.
GÖÇÜN SİYASİ ARAÇ OLARAK KULLANILDIĞI TARTIŞMASI
Ceuta krizi, göç hareketlerinin memleketler arası siyasi gayretlerde araç olarak kullanıldığı yönündeki tartışmayı da yine gündeme getirdi.
Avrupa’da daha evvel Polonya ve Norveç, Rusya’yı siyasi baskı oluşturmak hedefiyle göçmenleri Avrupa sonlarına yönlendirmekle suçlamıştı. Emsal tezler, ABD’de Donald Trump tarafından Venezuela konusunda gündeme getirilmişti. Trump, Nicolas Maduro’yu suçluları ABD’ye göndermekle suçlamıştı.
Bu örnekler, sistemsiz göçün sırf insani ve güvenlik problemi olarak değil, birebir vakitte devletler arasındaki siyasi ve diplomatik çabalarda kullanılan bir araç olarak da tartışıldığını gösteriyor. Lakin Ceuta örneğinde de kritik nokta, ortaya atılan siyasi tezlerle doğrulanmış olguların birbirinden ayrılması. Pek çok uzman, göçmen hareketinin arkasında muhakkak bir devletin bulunduğuna yönelik savların kamuoyu tarafından mutlaklaşmış gerçekler üzere değerlendirilmemesi gerektiğini belirtiyor.
‘YENİ NESİL SAVAŞLARDA DAHA DÜŞÜK MALİYETLİ MÜDAHALELER ÖNE ÇIKIYOR’
Dr. Hazar Vural, günümüzde devletlerin direkt askerî müdahale yerine daha düşük maliyetli sistemlere başvurduğunu belirterek istihbarat operasyonlarının bu kapsamda kıymetlendirilmesi gerektiğini lisana getirdi:
“Düşük maliyetlerle rakibini cezalandırma yoluna gitmek maksadıyla bu tıp istihbarat müdahaleleri gerçekleştirilebiliyor. Fakat bu süreçte tekrar insanlık kabahatleri da işlenebiliyor.”
Ceuta’daki gelişmenin İsrail ile ilişkilendirilmesi için tüzel bir tabanın oluşturulması gerektiğini vurgulayan Dr. Vural, Madrid yönetiminin resmî bir savda bulunması ve olayın üzerine gitmesi gerektiğini söyledi:
— Bu noktada hukuksal bir taban hazırlanması gerekir. Yani İspanya’nın resmen İsrail’e yönelik bu türlü bir argümanda bulunması ve bilhassa bu bahsin üzerine gidilmesi gerekir. Sonrasında, şayet o sistemsiz göçmenler arasında bir yerlerden bilgi yahut para alarak bu türlü bir teşebbüsün içerisine girenler varsa, bu durum süreç içerisinde İsrail’e fatura edilir.
— Önemli nokta şu: Her ne kadar memleketler arası sistem, hukuk ve bedeller son yıllarda çok yıpranmış olsa da bilhassa bu tip davaların ve bahislerin olaylar gerçekleştikten sonra tarihte yerini alması değerli. Yani tahminen vakit açısından baktığınızda bu, Tel Aviv hükümetini durduran bir şeye dönüşmüyor ya da öteki bir aktör de dönüp birebir hatası işleyebilir. Ama nihayetinde, şayet bu planlı ve programlı bir asimetrik müdahaleyse ve karşı devleti cezalandırmak için yapılmışsa, sonuçta bunun hukukta bir karşılığı var. Eğer bu türlü bir dava gerçekleşirse, İsrail’in cürüm belgelerine bir yenisi daha eklenir.
GERİLİM AVRUPA’YA DA YAYILIYOR
Ceuta tartışması, İspanya ile İsrail arasındaki ikili ilgilerden daha geniş bir ayrışmanın işareti olarak da bedellendiriliyor. Gazze savaşının başlamasından bu yana İsrail’in Avrupa kamuoyundaki imajının kıymetli ölçüde kötüleştiği yönündeki değerlendirmeler artarken, kimi kamuoyu araştırmaları da Filistinlilere yönelik sempati oranlarının yükseldiğine işaret ediyor.
İspanya’da ise hükümetin İsrail’e yönelik sert tavrı kamuoyundaki tartışmalarla birlikte ilerliyor. Gazze’deki gelişmeler ve İsrail’in askerî operasyonlarına ait tenkitler, Madrid idaresinin dış siyasetinde Filistin problemini daha merkezi bir pozisyona taşıdı.
Hugh Lovatt’a nazaran İsrail’de, milletlerarası alanda yaşanan prestij kaybının temel sebebinin ülkenin siyasetleri yerine Filistin tarafının daha tesirli bir bağlantı yürütmesi olduğu yönünde bir yaklaşım bulunuyor.
Haber Bültenleri ve E-Posta Tercihleri
Türkiye ve dünyadaki en aktüel gelişmelerden haberdar olmak için, bültenlerin gönderileceği e-posta adresini girin.
Bülten Seçimleri
Gün Başlıyor
Gün Sonu
ETK Kuralları ve Bilgilendirme Metnikapsamında onay veriyorum.
Abone Ol
Keşfetmeye Devam et
Kimsenin beklemediği temas: Avrupa’da yeni cephe! İspanya’daki krizde İsrail hamlesi… Masada hangi plan var?
Golan’da İsrail’i tanımışlardı… Kolombiya’ya ‘karardan geri dön’ daveti
Batı ve Rusya arasında amiral battı oyunu
Yapay zekâya güvendi mahsulünü kuruttu
Ronaldo sonunda evlendi
Yeni ilaç beyni uyanık tutacak
Hindistan’da sel felaketi: 100 meyyit
