Dünyada bir ilk! 6 milyonluk başkentte su için alarm… Birtakım yerlerde şimdiden tükendi

Afganistan’ın başşehri Kabil’de uzun müddettir devam eden su sorunu, yeraltı kaynaklarının tüketim suratının doğal yenilenme kapasitesini aşmasıyla giderek ağırlaşıyor.

CNN’in ABD merkezli insani yardım kuruluşu Prosper Global’dan aktardığı rapora nazaran Kabil’de yeraltı suyu, kendini yenileyebildiğinden çok daha süratli tüketiliyor. Bu sebeple yaklaşık 6 milyon kişinin yaşadığı kent, 2030 üzere erken bir tarihte suyunu tüketen birinci çağdaş kent olabilir.

Raporda, son 10 yılda yeraltı su düzeylerinin yaklaşık 30 metre gerilediği Kabil’de sondaj kuyularının neredeyse yarısının şimdiden kuruduğu belirtiliyor. Uzmanlar ise birtakım mahallelerde su kaynaklarının gereksinimi karşılayamadığı ‘sıfırıncı gün’ şartlarının fiilen yaşanmaya başladığına dikkat çekiyor.

ŞEHRİN YÜZDE 80’İ YERALTI SUYUNA BAĞIMLI

Kabil’in coğrafik pozisyonu birinci bakışta böylesine ağır bir su krizini şaşırtan hale getiriyor. Geniş bir vadi üzerine kurulu kent, Hindu Kush Himalaya dağlarıyla çevrili. Dağlardaki kar ve buzulların erimesiyle ortaya çıkan su, Kabil Nehri’ni ve kentin esas yeraltı su rezervlerini besliyor. Bu akiferler, Kabil’de yaşayanların yaklaşık yüzde 80’inin su gereksiniminin karşılanmasında kritik rol oynuyor.

Kabil’in sondaj kuyularının neredeyse yarısı kururken, yeraltından çekilen su ile doğal yollarla yenilenen su arasındaki yıllık açığın yaklaşık 43,9 milyon metreküp olduğu kestirim ediliyor.

Kent nüfusunun sadece yaklaşık beşte birinin borulu su şebekesine erişebilmesi ise milyonlarca kişiyi kuyulara, tankerlerle taşınan suya ve ortak kullanım noktalarına bağımlı hale getiriyor.

Uzmanlara nazaran 2030 uyarısı, Kabil’de bütün muslukların muhakkak bir tarihte tıpkı anda kuruyacağı manasına gelmiyor. ‘Sıfırıncı gün’ olarak isimlendirilen süreç, mevcut su kaynaklarının kent nüfusunun gereksinimini karşılayamaz hale gelmesini; kuyuların birer birer kurumasını, kesintilerin uzamasını ve insanların günlük muhtaçlıkları için alternatif su kaynaklarına yönelmek zorunda kalmasını tabir ediyor.

BAZI YERLERDE ŞİMDİDEN TÜKENDİ

Kabil’de bu tablo geleceğe ait bir senaryo olmaktan çıkmış durumda. Birleşmiş Milletler Üniversitesi Su, Çevre ve Sağlık Enstitüsü’nden Profesör Mohd Faizee, kentin kimi mahallelerinde suyun şimdiden tükendiğine dikkat çekerken, Kabil’in karşı karşıya bulunduğu durumu “insani felaket” olarak nitelendiriyor.

KAYNAKLARIN YENİLENMESİNİN ÖNÜNDE BÜYÜK BİR ENGEL VAR

Yaklaşık 6 milyon kişinin yaşadığı kentte krizin temelinde sırf kuraklık bulunmuyor. Süratli nüfus artışı, denetimsiz kentleşme, yetersiz su altyapısı ve yeraltı sularının aşırı kullanımı sorunu derinleştirirken, iklim değişikliğinin yol açtığı daha sıcak ve kurak şartlar da kaynakların yenilenmesini zorlaştırıyor.

‘SIFIRINCI GÜN’ NE ANLAMA GELİYOR?

Uzmanların kullandığı ‘sıfırıncı gün’ sözü, bir kentin bütün musluklarının tek bir anda kuruduğu günü tanımlamıyor.

Kavram, mevcut su kaynaklarının kent nüfusunun muhtaçlığını karşılayamaz hale geldiği kritik eşiği tabir ediyor.

Bu etapta şebekeye verilen su azalıyor, kuyular kuruyor, su kesintileri uzuyor ve halk günlük gereksinimini karşılayabilmek için tanker suyuna, ortak kuyulara yahut el pompalarına yönelmek zorunda kalıyor. Suya ulaşmak mümkün olsa bile erişimin maliyeti önemli biçimde artabiliyor.

Dolayısıyla ‘sıfırıncı gün’, birçok vakit tek bir tarihten çok yavaş ilerleyen bir süreç manasına geliyor. Kabil’de yaşananlar da bunun örneği olarak gösteriliyor.

Bazı bölgelerde yaşayanlar hâlâ kuyulardan yahut şebekeden su bulabilirken birtakım mahallelerde aileler günlük içme ve kullanım suyunu sağlamak için saatlerce sıra beklemek zorunda kalıyor.

Bu sebeple uzmanlar, Kabil’in birtakım bölümlerinde ‘sıfırıncı gün’ şartlarının fiilen başladığı değerlendirmesinde bulunuyor.