Dışişleri Bakanı Hakan Fidan: CAATSA’da sonuca ulaşacağız

Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, 22 yıl aradan sonra Ankara’da düzenlenen 36’ıncı NATO Zirvesi’nin akabinde dikkat çeken açıklamalarda bulundu. 

TRT Haber’e konuşan Bakan Fidan’ın yaptığı açıklamada şu tabirleri kullandı:

“Bu tepe hem yapılışı prestijiyle hem sonuçları prestijiyle sahiden tarihi bir tepe oldu. Bu tıpkı vakitte Cumhurbaşkanımızın liderliğinde yürüttüğümüz Türk dış siyasetinin da açıkçası inanılmaz bir başarısı idi. Bu dorukta alınan kararlar ve yapılan görüşmelerden evvel tepeyi hazırlayan süreçte memleketler arası ortama yapılan tartışmalara da bakmak lazım.

Birçok krizin ortasındayken, temel prestijiyle hem Avrupa hem başka coğrafyalar, burada yapılan çok önemli tartışmalar vardı. Münasebetiyle bu güvenlik tartışmalarında NATO’nun güvenliği, geleceği nasıl olacak, transatlantik münasebetleri nereye hakikat gidiyor? Bütün bunların hepsinde yapılan tartışmalar bir belirsizlik havası doğurmaya başladı. Yani NATO’nun aktifliği, caydırıcılığı, birlikteliği azalıyor mu? Bu noktada yapılan tartışmalar aslında çok fazla sonuç verici tartışmalar değildi.

“NATO ROLÜNÜ YENİDEN KEŞFETTİ”

Transatlantiğin iki tarafında da yapılan tartışmalar var biliyorsunuz. Türkiye tam bu vakitte temel prestijiyle Cumhurbaşkanımızın ortaya koyduğu liderlikle ve siyasetimizin ürettiği çıktılarla, temel prestijiyle ittifakın hala geçerliliğini koruduğu, transatlantik aktörlerin ortaya koyduğu, her iki taraftaki aktörlerin de ortaya koyduğu görüş ayrılıklarının aslında bir noktada buluşturulabileceği ve NATO’nun başlangıçtaki kuruluş emeli olan, yani ofansif değil, akına yönelik değil, daha çok savunma ve barışı muhafazaya, refahı ve huzuru artırmaya yönelik rolünün tekrar aslında bir keşfi oldu.

Tabii bunu yapılırken birtakım şeyler var, onu tabir etmek gerekiyor. Birincisi, Amerika’nın haklı olarak şikayet ettiği, NATO’nun uzun yıllardır “Avrupa ayağının yükünü ben taşıyorum, artık burada bir yeni düzenlemeye gidilmesi lazım. Zira Avrupa devletleri sahiden müreffeh devletler, Avrupa Birliği kendisinin oluşturduğu büyük bir ekonomik nizam alanı var. Ben bunların güvenliğini sağlarken, ben bunların istifade ettiği sosyal güvenlik imkanlarını kendi halkıma sunamazken, burada benim sağladığım güvenlikle bu türlü bir hayatın yaşanıyor olması aslında bir politik tartışma konusu idi.” Şimdi bunu külfet paylaşımı diye temel prestijiyle kavramsallaştırdılar. Bu kabul gördü. Ankara Zirvesi’nde de bu kavram olmaktan çıkıp artık pratikte uygulanır bir siyasete döndü. Bu değerli, en kıymetli çıktısı aslında, somut çıktısı bu. Külfet paylaşımının konsept olmaktan çıkıp artık uygulamaya dönüşülmesi ve bu hususta rastgele bir halde tartışmanın artık yapılmaması, o değerliydi.

Diğer taraftan nitekim savunma sanayii alanının en az savunma ögeleri kadar, yani askerler kadar, ordular kadar kıymetli olduğu, destekleyici bir öge değil artık ana bir öge olduğu, bütün bu savunma planlamalarının yapılmasında ve stratejilerinin oluşturulmasında o da NATO’nun kayıtlarına ve stratejik doktrinine geçti.

En fazla konuşulan hususlardan biri dayanıklılık konusu. Yani ordularınızı hazırlıyorsunuz ancak ne kadar mühletle mühimmat olacak? Ne kadar mühletle savunma düzenekleri olacak? Lojistik ne kadar güzel olacak? Bütün bunların hepsi bir defa daha yaşanan savaşlarda görüldüğü için gündeme geldi ve burada yapılan savunma sanayii ile ilgili hem forum, Savunma Sanayii Başkanlığımızın da burada çok önemli emeği var, onun için de onlara ayrıyeten teşekkür etmek lazım, hem de politik çerçeve hakikaten çok belirleyici oldu.

Tabii bunun çıktıları ve bu sürece giderken oluşan ruhsal atmosfer, siyasi atmosfer çok uzun tartışmalara bahis olacak bir alan. Ancak yani süremiz kısıtlı olduğu için ben yalnızca ana başlıkları söylemekle yetinmek istiyorum.

NATO’nun geleceğine doğal bütün NATO üyeleri bir arada karar vermek zorunda. Şimdi NATO üyelerinden bahsettiğimiz vakit aslında bu da uzun bir tartışma ve bizim nitekim çok kafa yorduğumuz bir mevzu; Avrupa güvenliği sıkıntısı. Avrupa güvenliği konusu Avrupa Birliği tarafından mı götürülecek, Avrupa’daki Türkiye’nin de dahil olduğu başka ülkeler tarafından mı götürülecek? Şimdi aslında Macron’un ortaya attığı NATO’yla ilgili cümlelerin de geri planında yatan temel konu, burada Avrupa’da artık Avrupa Birliği’nin öncülük etmesi. Avrupa Birliği’nin de İngiltere çıktıktan sonra iki kıymetli gücü kim? Fransa ve Almanya. Almanya ekonomik bir dev söylendiği vakit, Fransa askeri bir dev. Hasebiyle Fransa’nın aslında öncülük edeceği yeni bir güvenlik alanının aslında olması dileği yahut stratejisini de orada görebiliyoruz.

Ama genel itibarıyla Rusya-Ukrayna savaşı, nedenlerinden bağımsız olarak söylüyorum, askeri stratejistler tarafından gerekli dersler çıkartıldığında şu görüldü: Aslında ittifakın iki kanadının da birbirine sahiden muhtaçlığı var. Birinci evvel Amerika ‘Ben yükü nitekim paylaştırmak istiyorum’ dedi, ‘hepsini taşımak istemiyorum’ dedi. Tamam, Avrupalılar bunu üstlerine aldılar, buradan bir maliyet ödeme var. Zira politikler için güç bir karar. Toplumsal hizmetlerden, temel hizmetlerden kesip savunmaya bütçe ayırmak her iktidarın bir noktada zahmete düşeceği alanlardan biri olabilir bilhassa Avrupa’da.

Diğer taraftan savunma sanayiinin birinci başta şöyle bir siyaset vardı dikkat ederseniz iki sene evvel, bilhassa Sayın Trump ilk iktidara geldiğinde. Deniyordu ki herkes kendi sanayi yeterliliğini kendisi geliştirsin, bu noktada siyasetler üretilsin. Tamam, denendi, gidildi. Husus çok önemli tartışıldı fakat gelinen noktada görüldü ki hiç kimse bu ekosistemini tek başına üretmeye uygun değil. Yani şimdi o vakit ne olacak? İttifak üyeleri arasında külfet paylaşımı değil, ekosistemin suramı da kıymetli.

Aslında yaptığımız yan toplantılardan biri, Amerika Dışişleri Bakanı daveti üzerine, dar iştirakli bir toplantıydı bu. Bu savunma endüstriyle ilgili bir ekosisteminin belirli başlı endüstriyel gücü olan, sanayi gücü olan müttefiklerin iştirakiyle yeni bir siyaset alanına dönüştürülmesi konusu bence eşit derecede değerli. Yani şunu söylemek istiyorum, aslında NATO klasik manasıyla bakıldığı vakit hani insanların zihninde soğuk savaş haliyle mücessem olmuş bir durumda fakat çağdaş vakitlere geldiğiniz vakit olan şu: Evrilen tehditler karşısında ittifakla üye ülkelerin hem askeri yeteneklerini hem savunma sanayine ait öbür yeteneklerini bir arada tutabilme yeteneğini nasıl yürütürüz sorusuna aradıkları bir yanıt. Bunun da kavramsallaştırılması, isimlendirilmesi 3.0’la oldu. 1.0 biliyorsunuz soğuk savaş periyoduydu. Ondan sonra soğuk savaştan bugüne gelen bir süreç oldu o da 2.0’dı. Şimdi 3.0’a geçiyoruz.

“TARİHİ BAŞARI”

Şu büyük bir muvaffakiyet. Bu kadar jeostratejik ve global sarsıntıların olduğu bir devirde, kafa karmaşasının, fikir ayrılıklarının, stratejik gaye farklılıklarının olduğu bir periyotta, ittifaka üye ülkelerin bir araya gelerek belirli başlı başkanların kıymetli durumlar ortaya koyarak, ki Cumhurbaşkanımız bu önderlerden biri, tekrar belirli kavramlar etrafında, maksatlar etrafında ittifakın uzlaşması tarihi bir muvaffakiyet. Onun altını çizmek gerekiyor.

Bu kararlar güzel ilerletilirse temel prestijiyle nitekim çok olumlu tesirlerini göreceğimizi düşünüyorum. Endüstrinin en kıymetli iki tane alanından biri, birincisi tedarik zincirlerinin kesintisiz çalışabilmesi ki bu tedarik zincirlerine öteki ülkelerin sağladığı gereçler de giriyor. Bunda külfet olmaması lazım. İkincisi markete erişimde sorunun olmaması. Böylesine büyük bir ekosistem ittifaka üye olan ülkeler bir araya geldiğinde bu anlayışla bir savunma sanayii ekosistemi kurarlarsa hem tedarikte hem pazarda sorun olmaz. Hasebiyle endüstrinin kendi kendini yürütme, idame etme yeterliliği ortaya çıkar. Aksi takdirde daima sübvanse edilmesi gerekir. Bu daima sübvanse etme de her ülkenin tek başına karşılayabileceği bir durum değil.

Dolayısıyla bunu tabir ettiğim üzere çok uygun biçimde planlamak gerekiyor. Bu teşebbüs, bu sizin de tabir ettiğiniz 50 milyar dolarlık bu Türkiye’nin değil, bütün müttefiklerin kendi aralarında yaptığı mukaveleler. Buna emsal mukaveleler savunma endüstrimizin geleceği açısından olağanüstü değerli. Zira Türk savunma sanayiine baktığınız vakit bizim için küçük ve orta ölçekli savunma araçları değil, çok yüksek stratejik kıymete haiz teknolojiler ve silahlar üzerinde yoğunlaştığını da görüyoruz. Hava savunma sistemleri, füze sistemleri, jet uçakları, yeni nesil, ileri jenerasyon, yeniden insansız hava araçları, sürü dronları üzere ve siber araçlar üzere. Bunların belirli bir kolektif çerçevede yapılabilir olması temel prestijiyle maddi külfeti de azaltır ve savunma direncini de yükseltir.

Bu noktada bizim ortaya koyduğumuz siyasetler nitekim şu ana kadar ne kadar isabetli sonuçlar üretildiğini gördük. Bir de NATO’nun karar alırken, bu insan tabiatında da var, somut sonuçlara bakmayı çok seviyor. Şimdi Rusya-Ukrayna savaşına baktığı vakit orada neye muhtaçlığı olduğunu gördü. Türkiye örneğine baktığı vakit bu gereksinimlerin nasıl hayata geçirilebileceğini gördü. Şayet Türkiye tek başına bunları yapıyorsa bir ittifak haydi haydi bunu yapabiliyor, yapabiliyor olmalı aslında fikri şu anda hakim oldu. Yani bir şeyin hayata geçmiş olması onunla ilgili siyaset üretmesini daha kolay hale getiriyor. Türkiye de bu noktada aslında örneklik teşkil etmesi açısından da NATO’ya çok önemli bir katkı sunmuş oldu.

Sayın Trump’ın Amerika Birleşik Devletleri Başkanı olarak Türkiye’ye resmi ziyaret yapması ki bu resmi ziyareti natürel doruktan ayırmak gerekiyor. Birinci gün resmi ziyaret oldu 7 Temmuz’da ve yaklaşık 6 saat süren bir diyalog vardı ortada programın tamamında. Gelmeden evvel kendisi halka söz ettiği için bizim artık söylememizde de zarar yok, sahiden Cumhurbaşkanımız olduğu için geldi. Yani onu kendisi söyledi. Bu değerli bir konu. Yani biz birden fazla vakit söz ediyoruz, birtakım çevreler bunu anlamamakta ısrar ediyorlar ancak Cumhurbaşkanımızın uzun erimli liderliği ve dünya önderleri arasındaki bulunduğu yer, Türkiye’nin imajı bakın neleri beraberinde getiriyor. Bu olağanüstü kıymetli bir şey. Yani bu derece güçlü bir liderlik artık Türkiye’nin ulusal bir pahası ve bizim bir milletlerarası yeteneğimiz haline geldi. Şimdi bu Türk diplomasisi için muazzam bir katkı. Trump’ın da bunu tabir ediyor olması aslında bunu bir şekilde perçinliyor.

ABD BAŞKANI TRUMP’IN ZİYARETİNİN ÖNEMİ

Şimdi bu Sayın Trump’ın Cumhurbaşkanımıza liderden başkana olan bağlantı düzeyinde verdiği kıymet. Doğal bunun hükümete yansıması var, Amerikan sistemine yansıması var, bize yansıması var. İkili görüşmede her iki başkan de Amerika’yla Türkiye arasındaki münasebetlerin her alanda ilerletilmesi konusundaki iradeleri yenilediler. Var olan problemlerin kaldırılması, çözülmesi alanındaki iradeler de yenilendi. Bizlere bu bahiste büyük işler düşüyor bakanlar olarak, uygun tahliller bulmakla alakalı.

Özellikle sanayi alanında iş birliğine ait yeni niyetler ortaya atıldı. Ticaret alanında neler daha fazla yapılabilir onlar konuşuldu. Daha de kıymetlisi, Sayın Trump buradayken bölgemizde bizim için son derece değerli olan sıkıntıları görüşme imkanı oldu. Yani Lübnan sıkıntısı, Filistin sıkıntısı, Suriye problemi, İran’la yürüyen müzakereler ve kuzeyimizdeki Ukrayna’yla ilgili savaş. Bütün bunların hepsinde Türkiye üzere Amerika da başat aktör ve iki başkanın bu hususta bir senkronizasyon içerisinde bulunması, bir ortak anlayışla pratik ortaya dökmeleri olağanüstü değerli stratejide. Bu görüşmenin bence ikinci değerli ayağı da bölgesel ve memleketler arası problemlerde nerede duruyoruz problemine önderlerimizin karşılıklı verdiği yanıt oldu ve burada oluşturulan anlayış birliği oldu.

“CAATSA KONUSUNDA YAKINDA SONUCA ULAŞACAĞIZ”

Beklentimizi aslında Sayın Trump ifade ediyor. Yani biz baştan beri hiçbir formda müttefikler arasında yaptırım olmasını istemiyoruz. Bunlar siyasi yahut idari kararlar olmamalı. Ha teknik olarak firmalar, kurumlar alışverişte anlaşırlar, anlaşamazlar o diğer bir mevzu. Lakin en başta seçilmiş siyasal liderlik ve işte kongre, bizde parlamento, bu hususta engelleyici bir rol oynamamalı müttefikler arasında. Türkiye baştan beri liderliğiyle, parlamentosuyla bu fikirde. Şimdi bu noktada biliyorsunuz uzun bir vakittir bize yapılan duyuru edilmemiş ve edilmiş yaptırımlar vardı Avrupa başşehirlerinde yahut Amerika’da. Bunları sistemli bir formda kaldırmaya yönelik çok önemli diplomatik çalışmalarımız oldu. Çok şükür bunu daha evvel diğer vesilelerle de söyledim, Avrupa’da artık bunu bir sorun olmaktan çıkardık. Amerika’da idari kararlarla alınabilecek mevzular da çok şükür sorun olmaktan çıktı. Ancak kanunla bağlanmış bir iki tane mevzu var. CAATSA bunlardan biri. F-35’le ilgili mevzu da bunlardan biri. Şimdi bu irade burada olduğu sürece iki önderde de biz bakanlıklar olarak bunları çözme konusunda da uygun adımları atıyoruz. İnşallah yakında bir sonuca ulaşacağız, yani bunda bir meşakkat olmayacağını düşünüyorum.

Türkiye’nin dostu olduğu kadar hasmı da çok, sevmeyeni de olabiliyor vakit zaman. Birtakım ülkelerin Amerika nezdinde lobi faaliyetlerinde bulunduğunu da açıkçası görüyoruz. Şimdi yani Türkiye’nin bu kadar saygınlık kazandığı, tesir ürettiği bir yerde öbürleri da farklı halde harekete geçiyorlar. Amerikan siyasetinin yeniden yani Türkiye’nin kıymetiyle onlara tesir eden negatif manadaki aktörlerin eforu arasında bir ikilem içerisinde kalacağı bir sürece giriyoruz. Bunu yönetmek de diplomasinin işi, zati bizler de bunun için varız. İnşallah bunu daha ileri bir formda çözeceğiz.