Çocuklarda yeni tehlike… Dijital sığınak

Bir lise öğrencisinin, okulda yaşadığı zorbalığı bir yakınına anlatması kolay değil. Arkadaşlarının kendisiyle alay etmesinden, ailesinin onu anlamamasından çekiniyor. Akşam odasında telefonunu açıp bir sohbet botuna yazıyor. Bot onu dinliyor, sorularına sabırla karşılık veriyor, hislerini onaylıyor. Genç, karşısında kendisini yargılamayan ve onu anlayan bir “dost” bulduğunu düşünüyor. Böylelikle yapay zekâ sohbet botları, ergenlerin yalnızlık ve anlaşılmama hissiyle baş etmek için başvurduğu yeni bir dijital sığınağa dönüşüyor.

ANLAŞILMAMA KORKUSU

Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Vesile Alkan Korkmaz, gençlerin yapay zekâyla kurduğu bu ilgiyi şöyle kıymetlendiriyor: “Gerçek bir beşerle irtibat kurmak risklidir. Zira reddedilme, alay edilme ya da anlaşılmama ihtimalini barındırır. ‘Asla reddetmeyen, eleştirmeyen, her soruyu sabırla yanıtlayan’ yapay zekâya sığınmak daha inançlı gelebilir. Meğer burada gerçek bir insan ilgisi yoktur; yaşanan, gencin kendi zihinsel çerçevesinde oluşan bir bağlantı illüzyonudur. Botun ‘Seni anlıyorum, sen haklısın’ demesi, hissini nitekim paylaşan bir insanın kurduğu bağla tıpkı olamaz.

GERÇEK SORUNLARDAN KAÇIŞ

Bu alaka ergenin duygusal sıkıntısını süreksiz olarak ortadan kaldıran yapay bir anestezi olabilir. Ancak tıpkı vakitte onu gerçek hayatın ruhsal dayanıklılık gerektiren pürüzlerinden koparan bir kaçıştır. Gerçek alakalarda çatışma, tenkit ve uyuşmazlık bulunur. Gençler bunları deneyimleyerek empati kurmayı ve meselelerle baş etmeyi öğrenir. Yapay zekâyla kurulan pürüzsüz alaka ise bu toplumsal yeteneklerin gelişmesini maniler. Genç, hayatın manasını ekranın sunduğu hazır tahliller üzerinden kurmaya başlayabilir. Ayrıyeten yapay zekâ vicdani tavrın boşluğunu da dolduramaz. Çocuklarımıza onu bir sığınak ya da otorite olarak değil, görüşlerini test edecekleri bir fikir aynası olarak kullanmayı öğretmeliyiz.”

AİLELERE UZMAN TAVSİYESİ

* Çocuğun yapay zekâyı hangi hedefle kullandığını yargılamadan konuşun.

* “Bot sana ne söyledi?” kadar “Sen ne düşünüyorsun?” diye de sorun.

* Yapay zekânın yanılgı yapabileceğini ve insan üzere his taşımadığını anlatın.

* Çocuğun güvendiği yetişkinlerden dayanak isteyebileceğini hissettirin.

* Yüz yüze arkadaşlık, sanat, spor ve tabiatla temas için alan açın.

BUNLARA DİKKAT

* Yapay zekânın karşılığını kesin gerçek kabul etmeyin; bilgiyi sağlam kaynaklardan denetim edin.

* Duygusal bir bahiste sadece bottan dayanak almayın; güvendiğiniz biriyle de konuşun.

* Özür, karar ya da şahsî bildirileri büsbütün yapay zekâya bırakmayın.

* Hazır karşılığı kopyalamak yerine evvel kendi fikrinizi oluşturun.

* Farklı bakış açılarını araştırın ve son kararı kendi fikrinizle verin.