Çin’in yalnızları: 7 milyar dolarlık “Kiralık arkadaş” bölümü

Çin’de süratle büyüyen yeni tüketim alışkanlığı, çağdaş kent hayatının yalnızlıkla kurduğu alakayı gözler önüne seriyor. Ülkede kimi kullanıcılar hotpot restoranına yalnız gitmemek için yemek arkadaşı, kimileri seyahatlerinde kendisine eşlik edecek biri, kimileri da kuvvetli dağ yürüyüşleri için “tırmanış arkadaşı” kiralıyor.
Bu hizmetler çoğunlukla öğrenciler, yeni mezunlar ya da esnek çalışan gençler tarafından toplumsal medya üzerinden sunuluyor. İlanlarda “duygusal değer”, sohbet, pratik dayanak ve inançlı eşlik üzere vaatler öne çıkıyor.

YALNIZLIK HİZMET OLDU

Çin’de bu yeni alan “companionship economy”, yani arkadaşlık ya da eşlik iktisadı olarak tanımlanıyor. Hizmetlerin kapsamı hayli geniş: Birlikte yemek yemek, alışveriş yapmak, oyun oynamak, seyahate çıkmak, dağa tırmanmak, hastanede randevuya eşlik etmek ya da yalnızca sohbet etmek.

Şandong eyaletindeki Tai Dağı, bu trendin en dikkat cazibeli merkezlerinden biri hâline geldi. 1545 metre yüksekliğindeki dağda “pei pa” ismi verilen profesyonel tırmanış arkadaşları, müşterilerin çantasını taşıyor, fotoğraf çekiyor, moral veriyor ve gerektiğinde fizikî takviye sağlıyor. Birtakım tırmanış arkadaşları günde yaklaşık 700 yuan fiyat alıyor.

Eski asker Chen Wenxin ise 2022’de kurduğu tırmanış arkadaşı şirketinin kısa müddette büyüdüğünü söylüyor. Şirketin grubu 10 bireyden yaklaşık 370 şahsa çıkarken, Tai Dağı’ndaki gündüz tırmanışları için 800 yuan fiyat alındığı belirtiliyor.

PARAYLA GELEN EVET

Uzmanlara nazaran bu bölümün büyümesinin gerisinde yalnızca cümbüş arayışı yok. Büyük kentlerde aileden uzakta yaşamak, uzun çalışma saatleri, işsizlik baskısı ve klâsik toplumsal bağların zayıflaması, gençleri “garantili toplumsal temas” aramaya itiyor.

Psikoterapistlere nazaran fiyatlı arkadaşlık hizmetinin cazibesi, olağan toplumsal bağlardaki meçhullüğü azaltmasında yatıyor. Gündelik ilgilerde reddedilme, emek harcama ve karşılık görememe riski bulunurken; fiyatlı hizmette sonuç daha öngörülebilir hâle geliyor. Diğer bir deyişle, kişi parasını ödediğinde karşısında onu dinlemeye, ona eşlik etmeye ve plana dahil olmaya hazır birini buluyor.
Çin’de yapılan araştırmalar da gençlerin “duygusal tüketim” olarak tanımlanan alanlara giderek daha fazla para harcadığını gösteriyor. Bu kategori; konser biletlerinden koleksiyon eserlerine, yapay zekâ arkadaşlarından fiyatlı eşlik hizmetlerine kadar uzanıyor.

SADECE GENÇLER DEĞİL

Arkadaşlık iktisadı sadece gençlerin yalnızlığıyla hudutlu değil. Dalın maksat kitlesi ortasında yaşlılar da var. Çin’de 60 yaş ve üzerindeki nüfus 300 milyonu aşmış durumda. Bu kümenin değerli bir kısmı, çocuklarından farklı yaşadığı meskenlerde hayatını sürdürüyor.
Bu nedenle hastane randevularına eşlik eden profesyonel refakatçiler de yeni dalın modülü hâline geldi. Birtakım şirketler yaşlı hastalar için sıra alma, hastane içinde istikamet bulma, ilaç alma, not tutma ve moral takviyesi üzere hizmetler veriyor. Şanghay’da kurulan birtakım şirketlerin bu alanda çok sayıda hasta refakatçisi yetiştirdiği belirtiliyor.

EVLİLİK DÜŞÜŞTE

Bu trend, Çin’deki daha büyük demografik dönüşümle de temaslı. Ülkede evlilik kayıtları düşerken, genç işsizliği ve ekonomik belirsizlik de toplumsal hayatı etkiliyor. Gençlerin değerli bir kısmı evlilik, çocuk sahibi olma ve uzun vadeli bağ kurma konusunda daha temkinli davranıyor.

Çin’de tek kişilik hane sayısının artması da bu pazarı büyüten faktörlerden biri. Yalnız ömrün yaygınlaşması, tek kişilik restoran sistemlerinden güvenlik uygulamalarına, evcil hayvan pazarından yapay zekâ arkadaşlara kadar çok sayıda yeni hizmet alanını besliyor.

Bu dönüşümün çarpıcı örneklerinden biri de yalnız yaşayan kullanıcıların sistemli olarak “hayattayım” denetimi yapmasını isteyen uygulamalar oldu. Kullanıcı belli müddet boyunca giriş yapmazsa, uygulama daha evvel belirlenen şahsa ikaz gönderiyor. Bu cins uygulamalar, Çin’de yalnız yaşama ve fark edilmeden ölme korkusu üzerine geniş bir tartışma başlatmış durumda.

RİSKLER DE BÜYÜYOR

Ancak kesimin büyümesi birtakım riskleri de beraberinde getiriyor. Mahremiyet ihlali, berbata kullanım, hizmet standartlarının meçhullüğü ve güvenlik meseleleri dalın zayıf noktaları ortasında gösteriliyor.

Uzmanlar, kullanıcıların yazışma ve ödeme kayıtlarını saklamasını, hizmet veren şahısların ise daha net kurallar ve sertifikasyon düzenekleriyle denetlenmesini öneriyor. Birtakım platformlar da güvenlik riskleri nedeniyle bu alana uzaklıklı yaklaşıyor ve makul eşlik hizmeti ilanlarını kısıtlıyor.

Çin’de arkadaşlık iktisadının büyümesi, yalnızlığın artık yalnızca ferdî bir sorun değil, birebir vakitte ekonomik bir pazar hâline geldiğini gösteriyor. Beşerler, çağdaş hayatın giderek zorlaştırdığı toplumsal bağları bu kere uygulamalar, platformlar ve saatlik fiyatlarla yine kurmaya çalışıyor.

Soruyu da tam burada bırakıyor: Arkadaşlık satın alındığında, nitekim arkadaşlık olmaya devam eder mi?