Çin’de “yapay güneş” projesi. Bir kritik adım daha geçildi

Çin, “yapay güneş” olarak anılan nükleer füzyon çalışmalarında yeni bir kademeye geçti. Anhui eyaletinin Hefei kentinde inşa edilen BEST projesinin araştırma yerleşkesi teslim edildi. Böylelikle çalışmalar, reaktörün hassas bileşenlerinin bir araya getirildiği kritik montaj sürecinde yoğunlaştı.

Çin devlet televizyonu CCTV’nin aktardığı bilgilere nazaran ana aygıtın montaj çalışmalarında yarıdan fazlası tamamlandı. Genel inşaat ve heyetimin 2027 sonunda bitirilmesi, akabinde 2030 civarında gösterim deneylerinin gerçekleştirilmesi planlanıyor.

Nükleer füzyon, tehlikeli atık üretmeden neredeyse sınırsız güç elde etme potansiyeli sebebiyle uzun müddettir “temiz gücün kutsal kasesi” olarak görülüyor.

Süreç, Güneş’in çekirdeğinde gerçekleşen doğal yansımaları taklit ediyor; lakin bunu Dünya’da büyük ölçekte ve kararlı biçimde gerçekleştirmek son derece güç. Bu yüzden şimdiye dek kullanılabilir bir füzyon teknolojisi geliştirilemedi.

REAKTÖRÜN KATMANLARI BİRLEŞTİRİLİYOR

BEST’te mevcut etap, iç içe geçen büyük bileşenlerin hassas biçimde yerleştirilmesini kapsıyor. Merkezde füzyon deneylerinin gerçekleştirileceği vakum kabı bulunuyor. Bunun etrafına ısı kalkanı ve güçlü manyetik alanı oluşturacak mıknatıslar yerleştiriliyor; akabinde iç kısımdaki hassas ekipmanların suramı geliyor.

Temmuz ayından bu yana alana ulaştırılan temel modüller, makul bir sırayla birleştiriliyor. Yerleşkenin teslim edilmesi kıymetli bir ilerleme olsa da reaktörün çalışmaya başlaması için montajın ve sistem testlerinin tamamlanması gerekiyor.

HEDEF, FÜZYONUN KENDİ ISISINDAN YARARLANMAK

BEST, hidrojenin döteryum ve trityum ismi verilen izotoplarını kullanacak. Bu çekirdeklerin birleşmesiyle güç açığa çıkarken, oluşan helyum çekirdekleri plazmanın sıcaklığını müdafaaya katkıda bulunuyor. Araştırmacılar, ısıtmanın büyük kısmının füzyon tepkisinin kendisinden sağlandığı “yanan plazma” şartlarını incelemek istiyor.

Çin Bilimler Akademisi bünyesindeki Hefei Fizik Bilimleri Enstitülerinin yayımladığı araştırma planına nazaran BEST’in maksadı, 20 ila 200 megavat füzyon gücüne ulaşmak ve net füzyon güç karını göstermek.

Tokamak ismi verilen bu tıp aygıtlarda çok sıcak plazma, manyetik alanlarla denetim altında tutuluyor. Füzyonun sürdürülebilmesi için yüksek sıcaklığın yanında kâfi parçacık yoğunluğu ve plazmanın gereğince uzun müddet hapsedilmesi de gerekiyor. Projenin 2027 sonuna kadar tamamlanması planlanıyor.

ASIL ODAK ELEKTRİK ÜRETİMİ

BEST’in 2030 gayesi, füzyondan elektrik üretilebildiğini göstermeye odaklanıyor. Bunun kesintisiz ve ekonomik biçimde çalışan ticari bir santrale dönüşmesi için diğer mühendislik meselelerinin da çözülmesi gerekiyor.

Uzun periyodik çalışmaya dayanabilecek gereçler, yakıt döngüsü ve üretilen ısının verimli biçimde elektriğe dönüştürülmesi, ticari füzyonun önündeki esas çalışma alanları olmaya devam ediyor. BEST’te yapılacak deneylerle, bu problemlerin tahliline yönelik bilgi sağlanması amaçlıyor.