Çin’de bir üst seviye yetkiliye yolsuzluk soruşturması daha

Çin’nin en üst seviye yolsuzlukla uğraş organı olan Merkezi Disiplin Teftiş Kurulu (CCDI), Çin Ulusal Savunma Bilim, Teknoloji ve Sanayi Devlet Dairesi (SASTIND) ve Çin Ulusal Uzay Yönetimi (CNSA) Lider Yardımcısı Bian Zhigang hakkında soruşturma açıldığını duyurdu.

Yapılan açıklamada, Bian’ın “ciddi disiplin ve yasa ihlali” kuşkusuyla inceleme altında olduğu belirtildi.

Pekin’in askeri kesimindeki kapsamlı yolsuzluk operasyonunun son amacı olan Bian, Şubat 2024’te SASTIND lider yardımcılığına atanmıştı.

Soruşturmanın duyurulmasının akabinde Bian’ın profili resmi internet sitelerinden kaldırıldı.

Kariyerinin büyük kısmını SASTIND bünyesinde geçiren kıdemli yetkilinin yaşına dair bilgiler ise kamuya açık kayıtlarda yer almıyor.

Çin’in en ileri savunma kollarını denetleyen SASTIND; nükleer, uzay, havacılık, gemi üretimi, silahlanma ve elektronik alanlarındaki askeri ekipman araştırma, geliştirme ve üretim çalışmalarını koordine etmekle vazifeli.

Kurum birebir vakitte ülkenin savunma sanayi altyapısının temel yeteneklerini geliştirmekten sorumlu devlet dairesi olarak faaliyet gösteriyor.

Bian Zhigang’a yönelik soruşturma, Devlet Başkanı Şi Cinping liderliğinde uzun yıllardır yürütülen tasfiye dalgasının devamı niteliğinde.

Son aylarda devlete ilişkin silah üreticisi yöneticileri, silah araştırmacıları ve nükleer fizikçilerin de dahil olduğu bir dizi tasfiye gerçekleştirilmişti.

Geçen mayıs ayında ise Çin’in iki eski savunma bakanı yolsuzluk suçlamalarıyla askeri mahkemede yargılanarak cezalandırılmıştı.

Askeri mahkeme, 7 Mayıs Perşembe günü eski savunma bakanları Wei Fenghe ve Li Shangfu’yu rüşvet cürmünden hatalı bularak “iki yıl ertelemeli idam cezasına” çarptırdı .

İki yılın akabinde ömür uzunluğu mahpusa çevrilecek ve ceza indirimi ya da koşullu tahliye imkanı bulunmayacak bu cezanın yanı sıra, eski bakanların tüm şahsî mal varlıklarına da el konuldu.

Wei, 2018-2023 yılları arasında savunma bakanlığı yapmış, ardından Mart 2023’te yerini Li Shangfu’ya bırakmıştı.

Li’nin bakanlık misyonu ise epeyce kısa sürdü. Ağustos 2023’te ansızın kamuoyunun gözünden kaybolan ve iki ay sonra, Ekim 2023’te misyondan alınan Li’nin, büyük ölçülerde rüşvet aldığı ve diğerlerine rüşvet verdiği belirlenmişti.

Soruşturmada Li’nin ayrıyeten “siyasi sorumluluklarını yerine getirmediği” ve “kendisi ile diğerleri için haksız menfaat arayışında olduğu” saptandı.

Wei hakkında 2023’te başlatılan soruşturmada da misal biçimde büyük ölçüde nakit para ve bedelli eşya aldığı, işçi atamalarında diğerlerine haksız çıkar sağladığı tespit edildi.

Devlet Başkanı Şi Cinping, şubat ayında yaptığı açıklamada ordunun “yolsuzlukla çabada devrimci bir tavlanmadan geçtiğini” belirtmişti.

Ülkedeki askeri tasfiye sürecinde son devirde en üst seviye general Zhang Youxia da vazifeden alınmıştı.

HÜKÜMET, PİYASA KONTROLLERİNDE TEMKİNLİ DAVRANIYOR

Askeri ve savunma endüstrisindeki bu adımların yanı sıra Pekin idaresi, sivil teknoloji ve besin şirketlerine yönelik piyasa kontrollerini de artırdı.

Ancak analistler, 2021 yılında Çin teknoloji paylarından 1 trilyon dolardan fazla bedel silinmesine yol açan sert müdahalelerin bu sefer tekrarlanmasının beklenmediğini belirtiyor.

Reuters’a konuşan Evercore Baş Çin Stratejisti Neo Wang, son devirdeki atakların ve gaye alınan şirket sayısının, beş yılı aşkın müddet evvel internet platformlarına yönelik yürütülen baskıları akla getirdiğini kaydetti.

Buna rağmen, analistler Pekin’in bu kere daha temkinli bir yaklaşım sergilediği görüşünde.

Küresel danışmanlık firması DGA-Albright Stonebridge Group Ortağı Paul Triolo, devletin 2021’de data güvenliği, sermaye genişlemesi, eğitim ideolojisi, yurt dışı halka arzlar ve platform gücü üzerinde siyasi denetimi tekrar tesis etmeye çalıştığını; ama bugün şartların değiştiğini vurguladı.

Triolo, karar mercilerinin zayıf iç talep ve sakin istihdam piyasasının baskıladığı bir iktisatta yatırımcı paniğini tetiklemekten kaçındığını söz etti.

The Asia Group Çin Yöneticisi Han Shen Lin de “Pekin’in özel bölüm itimadına, istihdama ve teknoloji yatırımlarına 2021’dekinden çok daha fazla muhtaçlığı var” değerlendirmesinde bulundu.

Ayrıca, ABD’nin yapay zeka ve mikroçip alanlarında Çinli devler üzerindeki baskısı, Pekin’in global rekabet gücünü zayıflatacak sert düzenlemelerden kaçınmasını sağlıyor.

Çin hükümeti, Şubat 2025’te düzenlenen kapalı kapı toplantısında özel dalı destekleme yönünde bir dönüş sinyali vermişti.

Devlet Başkanı Şi, aralarında Alibaba’nın kurucusu Jack Ma’nın da bulunduğu ülkenin önde gelen girişimcilerine özel iktisadın yeni safhasında “yeteneklerini sergileme” davetinde bulunmuştu.

Bu süreçte, yıkıcı fiyat savaşları ve aşırı kapasiteyle çabayı hedefleyen “yıkıcı rekabetle mücadele” kampanyası öncelikli siyaset haline geldi.

Ocak ayında ülkenin en büyük çevrimiçi seyahat acentesi Trip.com hakkında “pazar hakimiyetini berbata kullanma” kuşkusuyla antitröst soruşturması başlatıldı.

Trip.com’un Hong Kong borsasındaki paylarının bir günde yaklaşık yüzde 20 kıymet kaybetmesine yol açan bu soruşturmada, Citibank analistleri şirkete 4,9 milyar yuana (yaklaşık 723 milyon dolar) kadar para cezası kesilebileceğini öngörüyor.

Mayıs ayında ise e-ticaret ve besin teslimat platformlarına, fiyat odaklı haksız rekabet ve doğrulanmamış satıcılar barındırma gerekçesiyle toplam 3,6 briyon yuan ceza kesildi.

“618” alışveriş şenliği öncesinde ise Xiaohongshu üzere çevrimiçi perakendeciler, aldatıcı reklamlar ve ek maliyetleri satıcılara yükleyen bilinmeyen fiyat sistemleri sebebiyle kontrol makamlarınca uyarıldı.

Aynı hafta, Walmart Çin yöneticileri, Sam’s Club mağazalarındaki besin güvenliği ihlalleri sebebiyle Devlet Piyasa Düzenleme Yönetimi (SAMR) tarafından hesap verme toplantısına çağrıldı.

Sam’s Club, tedarik zinciri kontrollerini yenilemek üzere bir misyon gücü oluşturarak yönetim kurulu başkanlığına Alibaba’nın eski yöneticilerinden Liu Peng’i getirdi.

Rhodium Group Araştırma Analisti Ciel Qi, tüm bu atakların kesintisiz bir baskı kampanyasından fazla “ölçülü bir bildiri verme” niteliği taşıdığına dikkat çekti.

Paul Triolo da kontrol makamlarının 2021 yılına kıyasla çok daha sonlu hareket alanı olduğunu belirterek, hükümetin bu şirketlerin yapay zeka altyapısı, bulut bilişim, lojistik ve tüketici hizmetleri alanlarındaki yatırımlarına muhtaçlık duyduğunu ekledi.