Çin, global idare siyaset evrakı yayımladı. ABD’ye örtülü tenkit

Ülkede kabine fonksiyonunu yerine getiren Devlet Kurulu’nun Enformasyon Ofisi, “Daha Adil ve Eşit Global İdare: Çin’in Unsurları, Teklifleri ve Eylemleri” başlıklı siyaset dokümanını yayımladı.

Belgede, Birleşmiş Milletlerin (BM), milletlerarası sistemdeki merkezi rolü korunarak çok taraflılığın canlandırılması, global idarenin mevcut çerçevelerindeki eksiklerin giderilerek günün gerçeklerine daha faal karşılık verecek hale getirilmesi gerektiği vurgulandı.

Dünyanın bugün karşı karşıya olduğu derinleşen sıkıntıların daha aktif bir global idaresi gerekli kıldığına işaret edilen evrakta, Ukrayna ve Orta Doğu’da çatışmalar üzere jeopolitik tansiyonların yanı sıra global ekonomik ayrışmaya dikkati çekildi.

ABD idaresinin siyasetlerinin üstü örtülü eleştirildiği evrakta, “bazı ülkelerin hükümran ülkelere karşı kaba güç kullanarak, kendi ulusal çıkarlarını herkesin üzerinde görüp nüfuz alanları oluşturmaya çalışarak dünyanın en büyük düzensizlik kaynağı haline geldiği” belirtildi.

KÜRESEL İDAREDEKİ AÇIKLARIN GİDERİLMESİ VE YENİ ALANLARIN YÖNETİMİ

Belgede, global idarenin vaktin koşullarına uyarlanması gerektiğine işaret edilerek, “Küresel idarenin büsbütün ilga edilmesi ve yine inşa edilmesine yahut yerine yeni bir sistemin kurulmasına muhtaçlık yok. Memleketler arası toplum, bunun yerine mevcut sistemi reforme edip güzelleştirerek vaktin gerçeklerine daha uygun ve uyumlu hale getirilmeye odaklanmalı.” tabirine yer verildi.

Küresel idarenin mevcut çerçevelerinin milletlerarası değişimlere karşı giderek yetersiz hale geldiği, bilhassa yeni alanların idaresi konusunda boşlukların bulunduğuna dikkati çekilen evrakta, “Denizlerin derinlikleri, kutup bölgeleri, uzay ve siber uzay üzere kimileri insanlığın ortak mülkü ve kimileri gelecek kalkınma ufukları olan yeni alanlar, kuralların oluşturulması ve idare açılarının giderilmesi için acil ilgi bekliyor.” değerlendirmesi yapıldı.

Çin Dışişleri Bakanı Vang Yi, belgenin yayınlanması münasebetiyle Pekin’de düzenlenen basın toplantısında, İkinci Dünya Savaşı sonrası kurulan memleketler arası sistemin çoklu sınamalarla karşı karşıya olduğunu, buna rağmen global idarenin gerilediğini belirterek, Çin Devlet Başkanı Şi Cinping’in bu muhtaçlığa karşılık olarak daha eşit ve adil bir global idare sisteminin oluşturulması için “Küresel İdare Girişimi” teklifini ortaya koyduğunu kaydetti.

Bakan Vang, “Dünya yeni bir değişim ve kaos devrine girerken çok taraflılığı canlandırmaya, hukukun üstünlüğünü muhafazaya ve idare aktifliğini geliştirmeye her zamankinden daha fazla muhtaçlığımız var.” dedi.

“ÇOK TARAFLILIĞIN ÖZGÜN MAKSADINA GERİ DÖNMEMİZ GEREKİYOR”

BM’nin memleketler arası sistemdeki merkezi rolünün korunması ve aktifliğinin uygunlaştırılması gerektiğine işaret eden Vang, şunları kaydetti:

“Çok taraflılığın özgün emeline geri dönmemiz gerekiyor. Bundan 80 yıl evvel milletlerarası toplum orman kanununun yol açtığı insani felakete şahit oldu. İki dünya savaşının acıları ve yıkıntılarından ders alarak çok taraflılığı benimsedi ve BM’yi kurdu. Bugün çok taraflılığın başarısız görünmesinin sebebi, BM’nin artık kıymetli olmaması değil, otoritesine hürmet duyulmaması ve rolünü yerine getirememesidir. Orman kanununun geri dönmesi, BM Kaidesi’nin vaktin gerisinde kalmasından değil, faal halde uygulanmaması ve ona uyulmamasındandır.”

Çatışmaların diyalog ve istişare ile tahliline bağlı kalınması, kozmik güvenlik anlayışıyla kalıcı barış ve istikrarın hedeflenmesi gerektiğinin altını çizen Vang, Ukrayna ve Gazze üzere krizlerde siyasi tahlilin teşvik edilmesi, Orta Doğu’da kalıcı barış ve istikrarın sağlanması gerektiğine işaret etti.

Vang, merkezinde Dünya Ticaret Örgütünün (DTÖ) olduğu çok taraflı ticaret sisteminin korunarak hür ticaretin ve yatırımların teşvik edilmesi, global sanayi ve tedarik zincirlerinin pürüzsüz işleyişinin sağlanması gereğini belirterek, Memleketler arası Para Fonu (IMF) ve Dünya Bankası üzere kurumların reforme edilmesi, “Küresel Güney” olarak isimlendirilen gelişmekte olan ülkelerin milletlerarası alanda sesinin ve temsilinin artırılması, ekonomik globalleşmenin daha eşit ve kapsayıcı bir doğrultuda ilerletilmesi gerektiğini vurguladı.