Cihanın haritasını çıkaracak. NASA, yeni teleskobunu fırlatıyor

Amerikan Havacılık ve Uzay Dairesi (NASA), cihanın bugüne kadarki en geniş haritasını çıkarmak ve fizikteki en büyük gizemlerden kimilerini aydınlatmak üzere çok yıllı bir misyona başlayacak yeni amiral gemisi uzay teleskobunu pazar günü fırlatmaya hazırlanıyor.

Uzayın geniş derinliklerini panoramik olarak görüntüleyecek biçimde tasarlanan Roman Uzay Teleskobu hakkında konuşan ABD Başkanı Donald Trump, cuma günü NASA’nın Teksas eyaletine bağlı Houston’daki merkezinde düzenlenen merasimde gözlemevinin “evrenin sırlarını çözmeye yardımcı olacağını” tabir etti.

Boyu 12 metreyi aşan son teknoloji gözlemevinin, SpaceX’e ilişkin Falcon Heavy roketiyle Florida’dan lokal saatle 07.26’da (TSİ 14.26) fırlatılması planlanıyor.

10 yılı aşkın bir müddette 4 milyar doları aşan maliyetle geliştirilen teleskop, ismini NASA’nın bir öteki amiral gemisi olan Hubble’ın mimarlarından öncü Amerikalı gökbilimci Nancy Grace Roman’dan alıyor.

Hubble teleskobu cihanın sanılandan daha süratli genişlediğini ortaya koyarken, Roman karanlık madde ve karanlık güç dahil olmak üzere şimdi çözülememiş başka gizemlere yanıt arayacak.

NASA Başkanı Jared Isaacman, projeyi nisan ayında basına tanıtırken “Roman, Dünya’ya cihanın yeni bir atlasını kazandıracak” demişti.

Hubble’dan 100 kat daha geniş ve James Webb’den de bariz formda büyük bir görüş alanına sahip olan Roman, Dünya’dan 1,5 milyon kilometre uzaklıktaki müşahede noktasına yaklaşık 100 günde ulaşarak gökyüzünün devasa kısımlarını tarayacak.

Daha yüksek güç ve hassasiyet sunan Webb üzere başka gözlemevleriyle eşgüdümlü çalışmak üzere tasarlanan Roman, binlerce yeni ötegezegenin yanı sıra büyük kütleli yıldızların patlamalı vefatları olan on binlerce süpernovayı keşfetmeyi amaçlıyor.

Roman’ın teknik yöneticisi Dave Content AFP’ye yaptığı değerlendirmede, “Bu, bugüne kadar üretilmiş en büyük gök cisimleri kataloğu olacak ve bizimkine benzer güneş sistemlerinin ne kadar yaygın olduğunu anlamamızı sağlayacak” dedi.

Yeni teleskop birebir vakitte kökeni şimdi bilinmeyen lakin kainatın yaklaşık yüzde 95’ini oluşturduğu düşünülen karanlık madde ve karanlık güce de ışık tutacak.

Karanlık maddenin bir çeşit kütleçekimsel yapıştırıcı fonksiyonu gördüğü, karanlık gücün ise kainatın genişlemesini yönlendiren itici bir güç olduğu kabul ediliyor.

Kızılötesi görme yeteneğiyle donatılan Roman, gök cisimlerinin milyarlarca yıl evvel yaydığı ışığı tespit ederek vakit içinde geriye bakabilecek; böylelikle bilim beşerlerine kainatın uzak geçmişini görme ve bu iki gizemli olguyu daha güzel manaya fırsatı sunacak.

Roman’ın müşahedeleri, Şili’deki Rubin Gözlemevi ile Avrupa Uzay Ajansı’nın (ESA) Euclid sondasının çalışmalarını tamamlayacak.

Teleskobun sunacağı dataların, bilim dünyasının kainatın yapısına ait anlayışını sorgulatabileceği belirtiliyor.

Roman’ın kıdemli proje bilimcisi Julie McEnery, dün düzenlediği basın toplantısında son araştırmaların, mevcut modellerin iddialarına dayanan erken cihan genişlemesi teorilerinin kusurlu olabileceğine işaret ettiğini söyledi.

McEnery, “Son müşahedeler standart cihan modelimizin yanlış olduğunu ima ediyor” diyerek Roman’ın bu duruma açıklık getireceğini vurguladı:

“Teleskop kesin olarak ‘Evet, model çalışıyor’ yahut ‘Çalışmıyor’ diyecek. Eğer çalışmıyorsa, bu seçenekler arasında ayrım yapmaya başlamamızı sağlayacak hassasiyet ve kalitede datayı bize temin edecek.”

Roman’ın toplayacağı datalara bilim insanlarının yanı sıra kamuoyu da erişebilecek.

Günde yaklaşık 1,3 terabayt data üretileceğini ve bu devasa hacim sebebiyle dataların şahsî bilgisayarlara basitçe indirilemeyeceğini belirten Content’e karşılık McEnery, daha fazla datanın bilim ismine avantaj olduğunu lisana getirdi.

McEnery, “Roman’dan elde edilecek en heyecan verici bilimsel çıktının bir sürpriz, yani öngöremediğimiz bir şey olmasını ve gelecekteki misyonların ele alacağı daha derin sorulara taban hazırlamasını umuyor, hatta bunu bekliyorum” dedi.