Brüksel’den şok adım! AB Taliban ile görüşecek: Sertleşen göç siyasetinde yeni kriz

Avrupa Birliği’nin göçmenleri hudut dışı etme konusunda attığı yeni adımlar, birliğin içindeki siyasetçilerden ve insan hakları aktivistlerinden reaksiyon topluyor. Son olarak, Avrupa Komisyonu’nun Afgan göçmenlerin geri gönderilmesiyle ilgili, önemli insan hakları ihlalleriyle suçlanan Taliban idaresiyle görüşmeye hazırlanması, birliğin Avrupa’nın çıkarlarıyla örtüştüğü bahislerde otoriter rejimleri aklayabileceği tartışmalarını başlattı.

Analistler, hudut dışı süreçleriyle ilgili seçeneklerini genişletme konusunda kararlı olan Avrupa Birliği’nin, giderek daha “kuralsız” bir yaklaşımı benimsediğini lisana getiriyor. Avrupa’nın hudutlarını sıkılaştırmak ve gelen göçmen sayısını azaltmak gayesiyle daha evvel her ikisi de otoriter geçmişe sahip Tunus ve Mısır ile yapılan mutabakatlara ek olarak, birlik artık de tartışmalı bir atılım daha hayata geçiriyor: AB Kurulu, Afganistan’da bilhassa bayanlara ve kız çocuklarına yönelik ağır ve sistematik insan hakları ihlalleriyle suçlanan Taliban rejimi ile temas kanalları kuruyor…

Avrupa Kurulu’nun hudut dışı süreçlerinin nasıl arttırılacağını görüşmek üzere Taliban heyetini davet etmesi, göç siyasetinin hudutları ve Avrupa’nın çıkarlarıyla örtüştüklerinde otoriter rejimlerin aklanması üzere bahisler hakkındaki tartışmaları tekrar alevlendirdi. İnsan hakları örgütleri ve sol siyasi kümeler, Komite’nin bu teşebbüsünün Taliban rejiminin fiilen legalleştirilmesi manasına gelebileceği konusunda uyarıyor.

AB’nin bu adımının art planında ise telaş verici yaklaşımlar var:

-Giderek sertleşen bir göç söylemi,

-Her geçen gün katılaşan sığınma şartları,

-AB dışında geri gönderme merkezleri kurmaya gerçek ilerleyen bir Avrupa.

GÖÇ SİYASETİNİ SERTLEŞTİRİYOR

AB, son yıllarda göç siyasetini kademe etap sertleştiriyor ve yalnızca birkaç yıl öncesine kadar asla akıldan geçmeyecek adımları süratle hayata geçiriyor. Bahsi geçen adımlar ortasında, 2021’de Afganistan’da idaresi ele geçiren Taliban ile yakınlaşma da yer alıyor. Analistler, bu atılımların, İkinci Dünya Savaşı’ndan sonra kurulan bloğun kurucu bedellerinden biri olan mevcut sığınma sistemini altüst etme riski taşıdığına işaret ediyor.

AB, Taliban hükümetini tanımıyor. Buna karşın Afgan yönetiminden isimler, Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Abdul Qahar Balkhi liderliğindeki bir heyetle gelecek ay Brüksel’i ziyaret edecek. Heyetin ziyaret kapsamında, Avrupa Komitesi, Avrupa Dış Bağlantılar Servisi ve birçok üye devletin üst seviye yetkilisiyle görüşmesi bekleniyor.

Bu temas, Taliban ile AB yetkilileri ortasında Afganistan’da gerçekleşen “teknik görüşmenin” akabinde geliyor. Diplomatik kaynaklara nazaran, şimdi şekillenme evresinde olan Brüksel’deki toplantıda, bilhassa sabıka kaydı bulunanlar başta olmak üzere, sığınma hakkı olmayan göçmenlerin geri gönderilmesini arttırmak için “pratik ve diplomatik” yollar bulmaya odaklanılması bekleniyor. AB Sığınma Ajansı bilgileri, Afganların geçen yıl birlik genelinde 17 bin müracaat ile en çok sığınma talebinde bulunan milliyet olduğunu gösteriyor.

Avrupa Parlamentosu’ndaki Toplumsal Demokratlar ve sol kümeler, Komite’nin bu teşebbüsüne yansılı. Zira Taliban ile görüşme atılımı, yaklaşık 20 ülkenin Brüksel’e yaptığı ve göçmenlerin Afganistan’a geri dönüşlerini arttırmanın yollarının bulunmasının istendiği davetin akabinde geldi. İlgili ülkeler ortasında Almanya, İsveç, Belçika, Avusturya, İtalya, Hollanda ve Polonya da yer alıyor; İspanya ise davete imza atmadı.

Avrupa Parlamentosu Sivil Özgürlükler, Adalet ve İçişleri Komitesi Üyesi Juan Fernando López Aguilar, Taliban daveti haberinin kendisinde şaşkınlık ve öfke uyandırdığını belirtti.

Burada bir parantez açmak gerekiyor. Batılı müttefikler, 2021’de savunmasız Afganları kurtarmak için kitlesel tahliye operasyonları gerçekleştirmişti. Üstelik Avrupa Parlamentosu, 2024 ve 2025 yıllarında da Taliban rejimini Afganistan’daki sistematik bayan baskısı ve süregelen insan hakları ihlalleri nedeniyle kınamış ve durumu “cinsiyet apartheid’ı” olarak nitelendiren kararları kabul etmişti. Parlamento tıpkı vakitte, bayanlara yönelik kısıtlamaların derhal kaldırılmasını, tutukluların hür bırakılmasını ve insani yardımların arttırılmasını talep etmişti.

López Aguilar, hususla ilgili değerlendirmesinde şunları söyledi:

“Avrupa Komitesi, ne orta Konsey’in çok muhafazakar çoğunluğuna büsbütün boyun eğerek, hiçbir güvenlikleri olmadan, haklarına hürmet gösterileceğine dair hiçbir garanti verilmeden ve insan hakları gözetilmeden Afganların nasıl geri göndereceğini tartışmak üzere Taliban’ı Brüksel’e davet edecek kadar alçaldı?”

Belgesiz Göçmenler Üzerine Memleketler arası İşbirliği Platformu’ndan (PICUM) Chiara Catelli, AB ile Afganistan’ın demir yumruklu rejimi ortasındaki bu görüşmelerin, birkaç üye devletin üçüncü ülkelerle hudut dışı mutabakatları yapmaya yönelik daha geniş çaplı baskısını yansıttığını söylüyor. Catelli’ye nazaran, kelam konusu üçüncü ülkeler ortasında insan hakları sicili makûs olan rejimler de var. Üstelik araştırmalar, örneğin Afganistan’a göçmen transferlerinin arttığı Almanya’nın Taliban ile direkt kendi muahedesini yapmayı planladığını gösteriyor.

‘BU TELAŞ YASA DIŞI VE GERÇEKLİKTEN KOPUK’

Uluslararası Af Örgütü mevzuyla ilgili açıklamasında, “AB ve üye ülkelerin ne kıymetine olursa olsun insanları Afganistan’a zorla geri gönderme istikametindeki bu telaşı yasa dışıdır ve gerçeklikten kopuktur” sözüne yer verdi. Açıklama şöyle devam etti:

“Bu durum, bu insanların neden kaçtıklarını ve geri döndüklerinde karşı karşıya kalacakları büyük tehlikeleri görmezden geliyor. Dahası, bağlayıcı olan ‘geri göndermeme ilkesini’ ihlal ederek, devletlerin milletlerarası yükümlülüklerini bariz halde görmezden geliyor. AB rotasını hemen ve radikal bir biçimde değiştirmelidir.”

Fotoğraf: AA

İnsan hakları ve mülteci STK’ları da bu son atılımlarla AB’nin, daha dışlayıcı göçmen siyasetlerini teşvik etmek uğruna yasal teminatları ve temel hakları feda ettiği konusunda uyarıyor. Avrupa Kurulu de uzun vadeli gözaltı, itiraz hakkının kısıtlanması ve inançlı olmayan ülkelere hudut dışı edilme üzere risklere karşı ikazda bulundu.

Catelli, Avrupa Birliği’nin 2024’ten bu yana, Göç ve Sığınma Paktı başta olmak üzere katı göç siyasetlerine yanlışsız süratli ve sert bir dönüş gerçekleştirdiğini belirtiyor. Catelli bu savına örnek olarak ise, şu anda son evrelerinde olan Geri Gönderme Yönetmeliği’ni gösterdi ve ekledi:

“Bu yönetmelik, göçmen gözaltılarının kapsamını genişletecek, geri gönderme prosedürlerindeki teminatları zayıflatacak, aileleri birbirinden ayıracak ve insanların hiçbir bağlarının olmadığı ülkelere gönderilmesine yol açacak.”

Taliban ile yapılan tartışmalı görüşme de Avrupa Birliği’nin hudut dışı edilen kişi sayısını artırmaya yönelik çok daha büyük eforunun bir kesimi. Avrupa Komitesi, hakkında hudut dışı kararı bulunan şahısların yalnızca yüzde 20’sinin nitekim hudut dışı edildiğini ileri sürüyor ve bu oranı “kabul edilemez” olarak kıymetlendiriyor.

López Aguilar da Brüksel’deki tartışmalı Taliban toplantısını daha büyük bir fotoğrafın modülü olarak görüyor ve bu parçayı Avrupa’nın kendi içine kapanma eğilimi olarak tabir ediyor. Bu eğilim, Geri Gönderme Yönetmeliği’ni ve kimi ülkelerin İtalya’nın Arnavutluk’ta yaptığı üzere AB toprakları dışında geri gönderme merkezleri açma teşebbüslerini de içeriyor. Aguilar kelamlarını şöyle tamamlıyor:

“Taliban ile münasebet kurmak, Avrupa Birliği’nin savunması gereken ahlaki standartları tanınmayacak derecede yozlaştırır.”