BM Genel Kurulu New York’ta toplanıyor

BM’nin New York’taki karargahında her sene ülkelerin devlet ve hükümet başkanları ile dışişleri bakanlarını global sıkıntıları istişare etmek için bir araya getiren Genel Kurul’un yüksek seviyeli haftası, bu yıl 22-28 Eylül’de gerçekleştirilecek. Dünyanın en kıymetli diplomatik buluşmalarından biri olarak nitelendirilen ve çok sayıda ülkenin başkanını bir araya getiren Birleşmiş Milletler (BM) Genel Kurulu’nun 81. oturumu, New York’ta başlayacak.

BM Genel Sekreteri Antonio Guterres’in son defa açılış rolünü üstleneceği 81. BM Genel Kurulu’na, Bangladeş Dışişleri Bakanı Khalilur Rahman başkanlık edecek. 1955’ten beri sürdürülen bir gelenek olarak liderlerden sonra birinci konuşmayı tekrar Brezilya yapacak. Brezilya’nın akabinde konut sahibi ABD kelam alacak.

CUMHURBAŞKANI ERDOĞAN GENEL KURUL’A HİTAP EDECEK

BM Genel Kurulu’nda Türkiye’yi temsilen ise Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan birinci gün 4. sırada konuşmasını gerçekleştirecek.. Cumhurbaşkanı Erdoğan, BM Genel Kurulu’na 16’ncı kere hitap edecek.

Bu yıl “Güveni Yeniden Tesis Etmek, Dönüşümü Yönetmek: Herkes İçin Sonuç Üreten BM” temasıyla toplanan Genel Kurul’a 150’den fazla devlet ve hükümet liderinin yanı sıra çok sayıda cumhurbaşkanı yardımcısı, başbakan yardımcısı, bakan ve diğer üst seviye hükümet yetkililerinin katılması bekleniyor.

Ana tema kapsamında BM’nin mevcut global şartlara uyarlanması ve çok taraflı sistemin güçlendirilmesi değerli gündem maddelerinden biri olarak ortaya çıkıyor.

TOPLANTININ GÜNDEM MADDELERİ

Artan jeopolitik rekabet, devam eden savaşlar, ekonomik eşitsizlikler ve global krizler karşısında milletlerarası kurumların aktifliğinin artırılması, üye ülkeler arasındaki inancın yine tesis edilmesi ve BM’nin global meselelere daha tesirli karşılık verebilmesi mevzularının önderlerin konuşmalarında ve ikili temaslarında öne çıkması öngörülüyor.

Liderlerin ana gündem maddeleri arasında tıpkı vakitte iklim değişikliği, Sürdürülebilir Kalkınma Hedefleri, kalkınma finansı, yapay zeka ve teknolojik dönüşüm, global sıhhat ve pandemi hazırlığı, nükleer silahsızlanma ve uluslararası güvenlik üzere farklı bahisleri ele almaları bekleniyor.

Bu kapsamda iklim aksiyonu ve adil dönüşüm, nükleer silahsızlanma, Kalkınma Hakkı Bildirgesi’nin 40. yılı, deniz düzeyinin yükselmesinin yol açtığı tehditler ile gelecekteki salgınlara karşı hazırlık ve müdahale kapasitesinin güçlendirilmesi, ırkçılık, ırk ayrımcılığı, yabancı düşmanlığı ve ilgili hoşgörüsüzlükle gayret hususlarında farklı üst seviye toplantılar düzenlenmesi planlanıyor.

Diğer taraftan başkanların hem BM Genel Kurul kürsüsünden yapacakları konuşmalarda, hem de ikili ve çok taraflı toplantılarda halihazırda dünyanın farklı yerlerinde süregelen çatışma, kriz ve anlaşmazlıkları ele almaları öngörülüyor.

Bu çerçevede Gazze’de süren soykırımın birçok başkanın ana gündemi olması beklenirken, İran’a yönelik ataklar ve Hürmüz Boğazı’nda seyrüsefer serbestisi, Rusya-Ukrayna Savaşı, Kıbrıs sıkıntısı, Sudan’daki çatışmalar ve ağırlaşan insani durum ile Myanmar’daki insani krizden Haiti’deki güvenlik krizine kadar birçok farklı gelişmenin görüşülmesi bekleniyor.

NETANYAHU’NUN TUTUKLANMA ENDİŞESİ

BM Genel Kurulu çerçevesinde değerli bir başka konu da İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu’ya yönelik Uluslararası Ceza Mahkemesi’nin (UCM) 2024’te çıkardığı tutuklama kararının uygulanıp uygulanmayacağı olarak ön plana çıkıyor.

New York Belediye Başkanı Zohran Mamdani, Netanyahu’nun UCM kararınca tutuklanması gerektiğini ve kent yasalarının verdiği yetkilerle hareket edeceklerini belirtirken, bu çerçevede tutuklamaya yönelik bağımsız yasal yetkileri bulunmadığını ve federal hükümetin bu adımı atması gerektiğini vurguladı.

Diğer taraftan ABD hükümeti Netanyahu’nun “hiçbir formda tutuklanmayacağına” işaret ederken, BM Genel Kurulu’nda hitap etmesi beklenen Filistin Devlet Başkanı Mahmud Abbas ve Filistinli yetkililerin vize talebini de bir sefer daha reddetti.

GUTERRES BM’YE VEDA EDECEK

Genel Kurul, vazife mühleti yıl sonunda sona erecek BM Genel Sekreteri Antonio Guterres ve yeni adaylar açısından da başka bir kıymet taşıyor.

Görev müddeti 31 Aralık 2026’da sona erecek Guterres’in son Genel Kurul konuşmasında, milletlerarası sistemin karşı karşıya olduğu çok sayıda kriz ve değişen global istikrarlar karşısında çok taraflı işbirliğinin güçlendirilmesi bildirisini vermesi beklenirken, Guterres’in birebir vakitte BM Şartı’nın temel prensiplerine bağlılık ve uyuşmazlıkların tahlilinde diyaloğun değeri üzerinde durması öngörülüyor.

Bir sonraki BM Genel Sekreteri için seçim süreci devam ederken, yeni Genel Sekreterin 1 Ocak 2027’de vazifeye başlaması öngörülüyor.

Genel Kurul kapsamında yürütülecek diplomatik temasların, yeni genel sekreterin seçilmesi bağlamında da değer taşıması bekleniyor.