Birinci kurbanlardan biriydi, Ebola’yı mucizevi biçimde yendi! Şimdi ise her gün mevt tehditleri alıyor

Etienne Ezo, Ebola virüsüne tam olarak ne vakit yakalandığını ve bir insanın yaşayabileceği en dehşetli, en acılı süreçlerden birinin onun için ne vakit başladığını çok düzgün hatırlıyor.

49 yaşındaki üç çocuk babası hemşire, Kongo’nun Ituri bölgesinin başşehri olan ve aylardır amansız bir salgının merkez üssü pozisyonunda bulunan Bunia’daki en büyük hastanelerden birinde vazife yapıyordu.

Bulaşmayı önlemek için elinde yalnızca plastik eldivenler ve bir önlük olan Ezo, yakındaki bir altın madeni kasabası olan Mongbwalu’dan gelen ve durumları kritik olan bir küme hastayı tedavi ederken virüsü kaptı.

The Telegraph gazetesine konuşan Etienne, o anları şu sözlerle anlattı:

“Her şey bu hastaların gelmesinden bir gün sonra başladı. İşe gittiğimde birtakım kan testleri yapıyordum, apansız başımın döndüğünü hissettim. Ayakta duramayacak kadar halsizleştiğim için uzanmak zorunda kaldım.

Kısa bir müddet sonra kusmaya başladım. Bu durum çok uzun sürdü. Güya bedenimdeki her şeyi kusarak dışarı atıyor üzereydim. Akabinde doruktan tırnağa inanılmaz bir kaşıntı hissi başladı. Bedenimi baştan aşağı tırmalıyordum.”

Mayıs ayının başlarıydı ve Kongo’nun bu bölgesinde düzinelerce insan açıklanamayan bir halde hastalanıyor ve ölüyordu.

Bunun sebebi, o ana kadar en az 63 kişinin vefatına yol açan ve 393 bireye daha bulaşan salgının, standart testlerin tespit edemediği, Ebola’nın ender görülen Bundibugyo cinsinden kaynaklanmasıydı. Üstelik Bundibugyo suşuna karşı onaylanmış bir aşı yahut tedavi de bulunmuyordu.

Etienne, “Başlangıçta son derece korkmuş ve stresliydik zira ne olduğunu anlayamıyorduk” dedi ve ekledi:

“Tıbbi gruba kendimi hiç güzel hissetmediğimi söyledim. Çok halsiz düştüğüm ve dehidrasyon (aşırı sıvı kaybı) yaşadığım için bana serum bağladılar; kaşıntı için antihistaminik haplar ve ağrı kesiciler verdiler. Tüm bunlar olurken, çok şiddetli bir ishal başladı. Günlerce bu türlü devam etti. Şuurum yerinde değildi, bu yüzden tam olarak ne kadar sürdüğünü hatırlamıyorum. Çok yüksek ateşim vardı ve daima büsbütün yorgundum. Hayatımda hiç bu türlü bir yorgunluk hissetmemiştim.”

TEŞHİS İÇİN KAN ÖRNEKLERİ 3.200 KİLOMETRE UZAĞA GÖNDERİLDİ

Etienne, şimdi hangi virüs nedeniyle hasta oldukları katılaşmadan evvel, hastanedeki bir izolasyon koğuşuna yatırılan sekiz sıhhat işçisinden biriydi.

Kesin sonuç için kan örneklerinin, Demokratik Kongo Cumhuriyeti’nin başşehri Kinshasa’daki bir laboratuvara gönderilmesi gerekiyordu; yani yaklaşık 3.200 kilometre uzağa. Etienne’e yapılan on kan testinden fakat üçüncüsünde virüsü taşıdığı kesin olarak doğrulanabildi.

Bu testin sonuçlandığı periyotta, yani 15 Mayıs’ta, Kongo Sağlık Bakanlığı Ituri’de resmi olarak bir Ebola salgını duyuru etti. Bir gün sonra ise Dünya Sıhhat Örgütü, Ebola’nın ne kadar müddettir fark edilmeden yayıldığını göz önünde bulundurarak durumun “uluslararası ehemmiyeti haiz bir halk sıhhati acil durumu” teşkil ettiğini duyurdu. Kaynaklar, birinci hadisenin aslında ta ocak ayına kadar uzandığını belirtiyor.

Etienne, “Biz alarm durumuna geçene ve Kinshasa’dan bunun yeni bir Ebola tipi olduğuna dair onay gelene kadar, tüm bu insanların sebep birebir semptomlarla hastaneye akın ettiğini açıklayamıyorduk” dedi.

‘EBOLA EN ZAYIF OLANLARI SEÇİP ALIYOR’

İzolasyon süreci boyunca dayanılmaz acılar çekmeye devam etmesine karşın, Etienne’in semptomları daha da berbata gitmedi. O günleri şöyle aktardı:

“Çevremdeki kimi insanların durumu çok daha kötüleşiyordu fakat bende Ebola’nın göz kenarlarından kan gelmesi üzere en müthiş belirtisi olan kanamalar (hemoraji) görülmedi. Yaklaşık bir hafta sonra durumum güzele gitmeye başladı. Ebola, güya en zayıf insanları seçip alıyor üzere.”

Etienne, kendisiyle birlikte üç meslektaşının hayatta kalmasını, 2017 yılındaki öteki bir salgın sırasında Ebola’nın daha yaygın olan ‘Zaire’ tipine karşı aşılanmış olmalarına bağlıyor. Etienne, “Aşı yaptırmayanların hepsi ölüyor” dedi.

Her ne kadar Zaire aşısının Bundibugyo cinsine karşı müdafaa sağladığına dair şimdi resmi bir delil olmasa da virüsün mevt oranı, hastanın ne kadar çabuk izole edildiğine ve ne kadar erken destekleyici tedavi aldığına bağlı olarak büyük değişiklik gösteriyor.

Örneğin, şu ana kadar 16 olay kaydeden ve nispeten gelişmiş bir sıhhat sistemine sahip olan Uganda’da vefat oranı yalnızca yüzde 6 düzeyinde. Lakin sıhhat çalışanlarına karşı derin bir güvensizliğin olduğu ve birçok kişinin tedaviyi reddettiği Ituri’de bu oran iki katından fazla: Yüzde 13,6.

Daha da berbatı, 19 kişinin enfekte olduğu güneydeki Kuzey Kivu eyaletinde vefat oranı yüzde 68’e ulaşıyor. Uzmanlar, bu dehşetli tablonun en büyük sebebinin, insanların izolasyondan kaçıp meskenlerine dönmeleri olduğunu belirtiyor.

‘ÇOCUKLARIM DEHŞET İÇİNDEYDİ’

Etienne’in meslektaşları etraflarında büyüyen bu acil durumla uğraş etmek için çırpınırken, şanssız hemşire aslında diğer hastalardan neredeyse hiç ayrılmamış olan izolasyon yatağında yatmaya devam ediyordu. Güzelleşmesine yardımcı olması için kendisine antibiyotikler, ağrı kesiciler ve vitaminler verildi.

Etienne, “En güç şeylerden biri, iki hafta boyunca eşime ve çocuklarıma sarılamamaktı. Beni görebiliyorlardı lakin yanıma 10 metreden fazla yaklaşamıyorlardı. Çocuklarımın hepsi dehşet içindeydi” tabirlerine yer verdi.

Bu sırada, Mongbwalu’dan gelen birinci hastaları neredeyse hiçbir ferdî hami ekipmanı olmadan tedavi eden Etienne’in yakın bir meslektaşı hastalık sebebiyle hayatını kaybetti.

Etienne, hami ekipman eksikliğine isyan ederek, “Bir ay boyunca hiçbir şahsî gözetici giysimiz yoktu. Gelmesi çok uzun sürdü” dedi.

Yardım kuruluşları; maske, eldiven ve önlük üzere temel şahsî gözetici ekipmanlardaki kritik eksikliklerin virüsün yayılmasında büyük rol oynadığı konusunda uyarıyor. Bölgede 30 yılı aşkın müddettir güç ve kaynaklar için savaşan en az 100 silahlı küme bulunuyor; alanda çalışan ajanslara nazaran, gereçlerin bu tehlikeli topraklardan kitlesel olarak taşınmasını organize etmek son derece güç.

Dünya Sıhhat Örgütü, cuma günü yaptığı açıklamada, Kongo’ya 200 metrik ton gözetici ekipmanın ulaştığını fakat talebi karşılamak için çok daha fazlasına gereksinim olduğunu belirtti.

BİRÇOK İNSAN EBOLA’NIN GEÇERSİZ BİR HASTALIK OLDUĞUNA İNANIYOR

İyileşen ve şu anda işinin başına dönen Etienne, salgının yavaşlama belirtisi göstermediğini söyledi:

“Hâlâ hastaneye kanaması olan beşerler geliyor ve bu evrede onlar için yapabileceğimiz çok az şey var. Biz yalnızca en berbat semptomlar ortaya çıkmadan evvel, yani erken gelenleri iyileştirebiliyoruz.”

Onaylanmış olay sayıları 29 Mayıs’tan bu yana yüzde 45 artarak 5 Haziran prestijiyle 394’e yükseldi. Afrika Hastalık Denetim ve Tedbire Merkezi Yöneticisi Dr. Jean Kaseya, cuma günü gazetecilere yaptığı açıklamada, salgını denetim altına almak için dünya genelindeki ülkelerden 500 milyon dolardan fazla yardım taahhüdü alınmasına karşın, ajansa şu ana kadar çok az para ulaştığını söyledi. Dr. Kaseya, “Bize ulaşan para 3 milyon dolar bile değil” dedi.

Hemşire Etienne’i en çok zorlayan durumlardan biri ise virüsten kurtulmasına karşın maruz kaldığı toplumsal baskı.

“En berbatı de burada hâlâ pek çok insanın Ebola’ya inanmıyor olması. Bunun düzmece bir hastalık olduğunu, yetkililer tarafından kendilerini yok etmek için uydurulduğunu düşünüyorlar” diyen Etienne şunları söyledi:

“Hastanede çalıştığımı bildikleri için beni de bu ‘oyunun’ bir kesimi sanıyorlar ve beni tehdit ediyorlar. Her gün işe giderken sokakta tehdit ediliyorum, telefonuma öfkeli iletiler geliyor.”

Dünya Sıhhat Örgütü Genel Yöneticisi Dr. Tedros Adhanom Ghebreyesus da cuma günü yaptığı açıklamada bu duruma dikkat çekerek, “Dezenformasyon neredeyse virüsün kendisi kadar tehlikeli ve en az onun kadar süratli yayılıyor” dedi. Kısa müddet evvel Ituri’yi ziyaret eden WHO lideri, taburcu edilen Etienne ve uygunlaşan meslektaşlarıyla bir araya gelmişti.

VİRÜS BEDENDE AYLARCA GİZLENEBİLİYOR

Etienne, şimdi WHO tarafından yürütülen ve Bundibugyo çeşidinden kurtulmayı başaran şanslı bireyleri önümüzdeki 18 ay boyunca izleyecek olan bir ‘sağ kalanlar programına’ katılacak. Bu küme, bedenlerinde hiç virüs kalmadığından emin olmak için tertipli testlere tabi tutulacak.

Ebola virüsü, hasta birinci etapta güzelleştikten çok sonra bile bedenin makul bölgelerinde, bilhassa gözlerde, merkezi hudut sisteminde ve testislerde aylarca, hatta yıllarca gizlenebiliyor. Bu durum, hastalığın nüksetmesine yahut cinsel yolla bulaşmasına sebep olabiliyor.

Bunia’daki hastanede mesaisini bitiren 49 yaşındaki hemşire Etienne Ezo, her ihtimale karşı, her gece konutunun dışındaki açık hava duşunda kendisini klor çözeltisiyle yıkamaya devam ediyor.