Karadeniz'de ticari gemilere yönelik hücumlar son aylarda besbelli biçimde arttı. Atakların son periyottaki en dikkat çeken yanı, Rusya-Ukrayna savaşı boyunca birinci sefer Türk gemilerinin üst üste amaç alınması oldu. Necibe isimli Türkiye ilişkili gemi, 21 A...
Rusya ile Ukrayna arasında 2022 yılının şubat ayında başlayan savaş, 1200 kilometrelik cephe sınırında 4 yıl boyunca süren kan banyosunun akabinde dünya tarihinde gibisi görülmemiş bir evreye girdi. Rusya ve Ukrayna, savaş müşahede kuruluşu Institute of Study of War’un (ISW) iddialarına nazaran 1 milyon 600 bin kişinin hayatını kaybettiği çatışmaları cephe sınırının dışına taşıdı.Ukrayna Savaşı’ndan evvel sadece deneysel seviyede kullanılan insansız hava araçları (İHA) ve isabet oranı yüksek son teknoloji füzeler çatışmanın birinci etabında askeri lojistik çizgilerini, savunma emelli yapıları ve silah depolarını vurmak için kullanıldı. Cephe sınırında çaresizliğin yayılmasıyla kentler, fabrikalar, finans merkezleri ve son olarak dünya ticaretinin belkemiği deniz nakliyatı taarruzların merkezine yerleşti.
Türkiye’nin savaşın başındaki arabuluculuk gayretleri global bir krizi önledi. Karadeniz Tahıl Girişimi, temmuz 2022 ile temmuz 2023 arasında Ukrayna buğdayının global pazara ulaşmasını sağladı. Bir yıllık süreçte Ukrayna limanlarından taşınan 32,8 milyon ton tahıl ve besin eseri, savaşın dünya çapında bir şok tesiri yaratmasını önledi. Rusya’nın Karadeniz’de gemilerine düzenlenen taarruzları münasebet göstererek mutabakattan çekilmesiyle Karadeniz Tahıl Girişimi son buldu. Ankara, temmuz 2023’ten bu yana global ticareti direkt etkileyecek bir bölgesel güvenlik krizinin oluşmaması için yoğun mesai harcadı.
ABD Başkanı Donald Trump’ın 28 Şubat’ta İran’a hücum kararı almasıyla Orta Doğu’da başlayan çatışmalar, dünyanın dikkatini Ukrayna’dan uzaklaştırdı. 2026’nın başından itibaren tarafların stratejik ataklara öncelik vermesiyle Ukrayna Savaşı’nın denetim altına alındığı kanısı ortaya çıktı. Buna rağmen Rusya ve Ukrayna, savaşta edindikleri deneyimle sertleşen taarruz yeteneklerini tehlike hudutlarını zorlayan alanlara kaydırdı. Karadeniz, sonu görünmeyen savaşta tarafların kozlarını paylaştığı son cephe sınırına dönüştü.
Ankara, bölgede yükselen tehdidi erken fark ederek Karadeniz’de savaşın yayılmaması için bir moratoryum önerdi. Türkiye’nin teklifi, hücumların sivil maksatlara yönelmemesi ve seyrüsefer güvenliğini ortadan kaldırmaması için bir irtibat sistemi kurulması ile askeri faaliyetlerin sınırlanmasını içeriyordu. Ukrayna, Türkiye’nin teklifini kabul etti. Lakin Karadeniz’de ticari gemilerin giderek daha sık maksat alınması, Kremlin’in sabrını taşırdı. Rusya, Ukrayna’nın taarruzlarını münasebet göstererek öneriyi karşılıksız bıraktı. Tıpkı devirde Ukrayna da Karadeniz’de limanlarına yönelik atakların artmasına reaksiyon göstererek misillemelerini yoğunlaştırma kararı aldı.
Ukrayna Savaşı’nın sona ermesi için en çok gayret harcayan ülkeler arasında olan Türkiye ile ilişkili 4 gemi, ağustos ayı içerisinde akına uğradı. Türk kargo gemisi Necibe, 21 Ağustos günü Ukrayna’nın Reni Limanı yakınlarında vuruldu. Gemi mürettebatının yardım davetine karşılık veren Ural da bölgeye gitmesinden kısa müddet sonra atağa uğradı. Rusya ve Ukrayna, Türk gemilerine yönelik atakların kasıtlı olmadığını bildirdi. İki ülke de Türkiye ile ilgilerini düzgün tutmak için efor harcasa da Karadeniz’de tırmanan tansiyon, Ankara’nın diplomatik teşebbüslerini hızlandırmasına yol açtı. Karadeniz’de çatışmaların şiddetlenmesi mümkünlüğünün Türkiye açısından önemli bir meseleye işaret ettiğini kaydeden Dr. Canan Tercan ile Rusya uzmanı Buğra Işılak, savaşın muhtemel gidişatını, çatışmaların Karadeniz üzerindeki tesirini ve Ankara’nın konumunu Hurriyet.com.tr’ye yorumladı.
Karadeniz’de taarruza uğrayan Ro-Ro gemisi Ural
‘SAVAŞ BÜYÜYOR’
Dr. Canan Tercan, Karadeniz’de savaşın büyüdüğünü söz ederek, bu durumun Türkiye’nin güvenliğini ve global ticareti tehdit ettiğini bildirdi. Tercan, İran savaşının başlamasıyla Ukrayna’ya verilen dayanağın azaldığını, sonuç olarak Rusya’nın elinin güçlendiğini kaydetti.
Ukrayna’nın, ABD’den aldığı dayanak azalsa da NATO ve Avrupa’nın yardımlarıyla hücum gücünü yenilediğini vurgulayan Tercan, şunları lisana getirdi:
“Ukrayna gücünü son periyotta çok yönlü agresif akın olarak alana yansıttı. Böylelikle savaş tekrar alevlendi. O denli ki, önümüzdeki yılların dahi dayanak kelamını yazılı olarak NATO’dan alan Ukrayna amaca bölge savunmasını değil, Rusya’nın yıpratılmasını koydu. Ukrayna’nın son devirde Rusya’nın güç altyapısına, limanlarına ve lojistik merkezlerine yönelik ataklarını savaşın mevcut seyriyle birlikte pahalandırmak gerekiyor. Buradaki temel maksat Rusya’yı bir anda savaştan çekilmeye zorlamak değil; savaşın ekonomik ve askeri maliyetini artırmak, lojistik kapasitesini zayıflatmak ve Rusya’nın savunma kaynaklarını daha geniş bir alana yaymasını sağlamak.”
Tercan, Avrupa’nın gelecekte Rusya’ya karşı elini güçlendirmek için Moskova’yı her alanda zayıflatmak istediğini anımsatarak, “Karadeniz limanlarına yönelik akınlar da Rusya’nın ticaret ve lojistik kapasitesini amaç alıyor. Rusya’yı zayıflatmak ve uzun vadede savaşma kapasitesini etkisizleştirmek. Bu amaç Ukrayna’ya dayanak veren Batı ülkelerinin de önemsediği bir bahis. Çünkü savaşın başından itibaren Batı, Ukrayna’yı, Avrupa sınır güvenliği için gerekli öge olarak kabul ediyor ve Rusya’nın burada zayıflatılarak ileride Avrupa’ya yönelmesini engellemek istiyordu. Münasebetiyle Ukrayna açısından bu taarruzlar hem gelecekteki müzakere masasında elini güçlendirmeye yönelik bir yıpratma stratejisi hem de Avrupa’dan alınan dayanağın karşılığının Avrupa’ya gösterilmesi.” sözlerini kullandı.
Rusya’nın St. Petersburg kentine yönelik 24 Temmuz’da düzenlenen İHA saldırısı
GERİLİMİN ARKA PLANI
Buğra Işılak ise “yaşanan tansiyonların temelinde savaşın giderek daha fazla deniz alanına ve ekonomik altyapıya taşınmasının” bulunduğunu belirterek, şunları kaydetti:
“Rusya ve Ukrayna açısından deniz ulaşımı sırf ticari bir faaliyet değil, lojistik ve ekonomik kapasitenin devamlılığı açısından da stratejik kıymet taşıyor. Savaşın deniz alanına yayılmasıyla limanlar, ticari gemiler ve deniz ulaşım sınırları da çatışmanın direkt yahut dolaylı tesirlerine giderek daha fazla maruz kalıyor. Buradaki en kıymetli risk ise sivil ticaret ile askeri maksatlar arasındaki güvenlik hududunun giderek kırılganlaşması. Bu eğilimin devam etmesi halinde mevcut gemi atakları daha geniş bir bölgesel güvenlik meselesine dönüşebilir. Savaşın mevcut seyri dikkate alındığında bu riskin kısa vadede büsbütün ortadan kalkmasını beklemek de gerçekçi görünmüyor.”
RİSK KÜRESEL BOYUTTA
Işılak, ticari gemileri gaye alan hücumlarla Karadeniz’de güvenliğin tehlikeye girdiğine dikkat çekti. Uzman isim, çatışmanın bölge kadar global seviyede de risk oluşturduğunu tabir etti.
Tahıl deposu olarak bilinen Ukrayna’nın global besin pazarında değerli bir rol oynadığını bildiren Işılak, şu değerlendirmeyi yaptı:
“Tarafların limanlar, güç altyapısı ve deniz lojistiği üzerindeki karşılıklı baskısının sürmesi, askerî faaliyetlerle sivil seyrüsefer arasındaki güvenlik sonunu daha da daraltabilir. Yaşananların tesiri sadece bölgesel güvenlikle sonlu değil. Rusya ve Ukrayna’nın dünya tahıl piyasalarındaki tartısı sebebiyle deniz taşımacılığındaki aksama global besin arzını direkt etkileyebilir. Savaşın birinci periyodunda Ukrayna limanlarında yaklaşık 25 milyon ton tahılın sıkışması, Karadeniz’deki güvenlik probleminin nasıl global bir besin krizine dönüşebileceğini somut olarak göstermişti. Türkiye’nin faal teşebbüsleriyle hayata geçirilen tahıl koridoru ise bu riskin diplomasi yoluyla yönetilebileceğinin somut bir örneği olmuştu.”
Rusya, 2026 yazında Ukrayna limanlarını gaye alan hücumlarını artırdı. Odesa, Çornomorsk, Reni ve İzmail limanları, füze ve İHA’larla vuruldu.
‘ZİNCİRLEME ETKİ’ OLASILIĞI
Tercan, Karadeniz’de çatışmaların denetimden çıması halinde “çok önemli bir zincirleme tesir ortaya çıkacağını” vurgulayarak, “Özellikle Kuzey Afrika, Orta Doğu ve Sahra Altı Afrika ülkeleri açısından bu önemli bir risk. Karadeniz’den buğday ve mısır arzının azalması öncelikle un mısır yem ayçiçeği ve hammaddelerindeki daralma başka alanlarda da tesirini gösterir.” dedi.
Tahıl ve güç fiyatlarının yükselmesinin büyük riskleri gündeme getireceğini kaydeden Tercan, şöyle konuştu:
“Örneğin, açlık çabası görünür olur, Afrika’nın ithal ettiği buğdayın yaklaşık yüzde 44’ü Rusya ve Ukrayna’dan geliyor. Bilhassa Kuzey Afrika, Orta Doğu ve Sahra Altı Afrika ülkeleri açısından bu önemli bir risk. Hasebiyle Karadeniz’in kapanması yalnızca Rusya ve Ukrayna’yı değil, milyonlarca insanın gıda güvenliğini etkileyebilecek global bir krize dönüşebilir. Bugün Türkiye gemisine yapılan taarruz münferit bir ülke sıkıntısı değildir. Bu global bir olaydır. Karadeniz’de ticari seyrüsefer güvenliği sırf kıyıdaş ülkelerin sorunu değil. Hürmüz kapanma krizi ile dünya piyasaları önemli sarsıldı bir de üstüne Karadeniz’in kapanması krizi ile dünya yüzleşecek güçte değil. Pek çok savaş ve ekonomik uğraş bu süreçte daha da besbelli hale gelecektir.”
Kairos gemisine yönelik saldırı
‘ABLUKASIZ ABLUKA’
Işılak, Karadeniz’deki atakların deniz yollarında bir tehdit ortamı oluşturduğunu tabir etti. Sigorta ve taşıma maliyetlerinin artan risklerle paralel formda yükseldiğini bildiren Işılak, deniz yolları büsbütün kapatılmasa da ticaretin sekteye uğradığını belirtti.
Uzman isim, “Karadeniz’de ortaya çıkan tablo bir manada ablukasız bir abluka yarattığını” vurgulayarak, şu sözleri kullandı:
“Güvenlik riskinin navlun, sigorta ve işletme maliyetlerine yansıması, ticari deniz nakliyatını giderek daha maliyetli ve riskli hâle getiriyor. Hasebiyle seyrüsefer güvenliğinin bozulması sırf gemilerin fizikî güvenliğini değil, Karadeniz ticaretinin ekonomik sürdürülebilirliğini de tehdit ediyor. Bilhassa sonbahar bu açıdan kritik bir eşik olabilir. Yeni hasat periyoduyla birlikte Ukrayna’nın ihraç etmesi gereken tahıl ölçüsü artacak. Hücumların birebir yoğunlukta devam etmesi halinde 2022’de milyonlarca ton tahılın limanlarda beklemesine sebep olan tablonun tekrar ortaya çıkma ihtimali beklenen. Karadeniz’den tahıl tedarik eden ülkelerin daha uzak pazarlara yönelmesi ise taşıma maliyetlerini ve son besin fiyatlarını artırabilir. Böylelikle Karadeniz’deki güvenlik sorunu daha besbelli bir global ekonomik ve gıda güvenliği sorununa dönüşebilir.”
Tercan, “Rusya-Ukrayna Savaşı’na taraf olmayan ülkelerin, Karadeniz’de seyrüsefer güvenliğinin bozulması sebebiyle ekonomik ve ticari açıdan savaşın maliyetini ödediğini” lisana getirerek, “Bu ülkeler tabiri caizse cezalandırılıyor. Savaşın birinci periyodunda navlun fiyatlarının yüzde 60’a kadar yükselmişti, bugün ise sigorta maliyetleri yüzde 2 arttı. Savaş nedeni ile gemilerin limanlarda bekleme maliyeti 8 bin dolara ulaştı. Arzdaki eksiklik ve maliyetlerin artması global besin zincirine de yansıyor. Münasebetiyle Karadeniz’deki güvenlik krizi sadece bölgesel bir sıkıntı olarak bedellendirilemez.” dedi.
UKRAYNA’NIN YIPRATMA STRATEJİSİ
Ukrayna’nın Karadeniz’de ticari gemilere yönelik atak stratejisi, son devirde Rus iktisadını maksat alan geniş çaplı bir planın kesimi olarak görülüyor. Tercan, Ukrayna’nın taarruzlarla Rusya açısında savaşı daha maliyetli hale getirdiğine dikkat çekti.
Tercan, Ukrayna’nın ekonomik gayelere yönelen akınlarla yıpratma stratejisini tesirli formda kullandığını lisana getirerek, şunları belirtti:
“Rusya açısından sorun artık sırf askeri değil, ekonomik ve lojistik bir nitelik kazanıyor. Rafinerilere ve güç altyapısına yönelik ataklar yakıt üretimini etkiliyor. Rusya birtakım bölgelerde arzı garanti altına almak, gerektiğinde ithalata yönelmek ve kritik altyapısını korumak zorunda kalıyor. Karadeniz’de limanların gaye alınması ise petrol, tahıl ve öbür eserlerin ihracatını riske sokuyor. Rusya’nın çok geniş bir coğrafyadaki güç tesislerini, limanlarını ve lojistik merkezlerini korumak zorunda kalması savaşın maliyetini yükseltiyor. Rusya hala kıymetli ekonomik ve askeri kapasiteye sahip. Ancak Ukrayna’nın maksadı da aslında kısa vadede Rusya’yı çökertmekten ziyade, Moskova’nın savaşı sürdürme maliyetini daima artırmak.”
“KARADENİZ’DE ÇATIŞMALARIN TIRMANMASI TEHLİKESİ ARTTI”
Ekonomik maksatlara yönelik taarruzlarla savaşın yeni bir döngüye girdiğini söyleyen Tercan, iki ülkenin de başka tarafın sivil altyapısını giderek daha fazla gaye alındığını bildirdi.
Tercan, “Karadeniz’de çatışmaların tırmanması tehlikesinin önemli biçimde arttığını” açıklayarak, “İki tarafın da birbirlerinin ekonomik ve lojistik kapasitesini maksat aldığı yeni bir döngü ortaya çıktı. Ukrayna Rusya’nın Novorossiysk ve öbür Karadeniz limanlarına, güç ve lojistik altyapısına saldırıyor. Rusya ise Odesa başta olmak üzere Ukrayna’nın limanlarını ve deniz ticaretini gaye alıyor. Bu sebeple önümüzdeki devirde Rusya’nın Odesa ve etrafındaki liman altyapısına yönelik taarruzlarının artması ihtimal dahilinde. Bu Rusya açısından daha düşük maliyetli ve daha uygulanabilir prosedür, Odesa’yı direkt işgal etmek yerine limanlarını daima baskı altında tutarak Ukrayna’nın deniz ticaretini ve ihracat kapasitesini zayıflatmak.” diye konuştu.
Işılak ise çatışmaların denetim altına alınması gerektiğini söz ederek, şu yorumda bulundu:
“Bu noktada sivil ticari seyrüsefer için inançlı bir çerçevenin oluşturulması gerekiyor. Savaşın tamamını çözecek bir düzenek kısa vadede gerçekçi olmayabilir; lakin ticari gemilerin kullanacağı muhakkak rota ve geçiş alanlarının tarafların mutabakatıyla çatışmanın dışında tutulması mümkün olabilir. Tahıl koridorunda edinilen deneyimden yararlanılarak Türkiye’nin de katkısıyla milletlerarası kuruluşların ve ilgili tarafların dahil olacağı bir inançlı seyrüsefer sistemi oluşturulmalıdır. Buradaki gaye taraflardan birinin yanında yer almak değil, sivil ticareti savaşın dışında tutmak ve Karadeniz’i denetimli bir ticaret alanı olarak koruma etmek olmalı. Son ataklarla birlikte Montrö Boğazlar Sözleşmesi’nin Karadeniz güvenliği açısından değeri de bir defa daha gündeme geldi. Türkiye, savaşın başlangıcından itibaren Montrö’yü uygulayarak çatışmanın Karadeniz’de daha geniş bir askerî tansiyona dönüşmesini sonlandırmaya çalıştı. Mukavelenin bilhassa Karadeniz’e kıyıdaş olmayan devletlerin askerî deniz varlığına getirdiği sınırlamalar, bölgesel istikrarın korunması açısından ehemmiyet taşıyor. Fakat Türk ticari gemilerinin art arda amaç alınması, güvenlik meselesinin artık sivil deniz nakliyatını da direkt etkilediğini gösteriyor. Bu sebeple Ankara’nın önceliği, Montrö’nün sağladığı dengeyi korurken Moskova ve Kiev ile temaslarını sürdürerek sivil seyrüsefer güvenliğini sağlamak olmalıdır.”
Tercan da Türkiye’nin elindeki en değerli araçlardan birinin Montrö Sözleşmesi olduğunu kaydederek, “Montrö, Karadeniz’in kıyıdaş olmayan büyük güçlerin sınırsız askeri rekabet alanına dönüşmesini engelleyen temel düzeneklerden biri. Bunun yanında Türkiye, Karadeniz’de kıyıdaş ülkeler arasında deniz güvenliği iş birliğini güçlendirmeye çalışıyor. Lakin Türkiye’nin en değerli diplomatik teşebbüslerinden biri Karadeniz’de bir moratoryum oluşturulması fikri. Amaç, savaş devam etse bile ticari deniz nakliyatının, güç altyapısının ve gıda güvenliği açısından kritik tesislerin savaşın dışında tutulması. Bu teklif bugün daha da kıymetli hale gelmiş durumda.” dedi.
‘ANKARA İÇİN GÜVENLİK MESELESİ’
Tercan, “Karadeniz’de savaşın yoğunlaşmasının, Ankara için sırf bölgesel bir güvenlik sorunu değil; direkt ekonomik, ticari ve ulusal güvenlik meselesi” olduğunu vurguladı. Son devirde Türk kontaklı ticari gemilerin ataklara maruz kalmasının son derece önemli bir sorun olduğunu tabir eden Tercan, Türkiye’nin son taarruzların akabinde Ukrayna Büyükelçisi Neriman Celal’i Dışişleri Bakanlığı’na çağırdığını anımsattı. Tercan, bu gelişmenin “Ankara’nın hususa ait hassasiyetini açık biçimde ortaya koyduğunu” belirtti.
Saldırıların Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’in görüşmesi öncesinde yaşanmasının dikkat cazip olduğunu söz eden Işılak ise Türkiye’nin bölgede barışı sağlamak için gösterdiği eforları hatırlattı.
Işılak, “Türkiye’nin bu bahiste oynayabileceği rolü sırf son ataklara verdiği reaksiyon üzerinden değerlendirmemek gerektiğini” söyleyerek, “Ankara, savaşın başından itibaren hem Moskova hem Kiev ile bağlantı kanallarını açık tutarak direkt görüşmeler, esir takasları, tahıl sevkiyatı ve insani hususlarda kolaylaştırıcı rol üstlendi. İki tarafla da bağlantı kurabilmesi, savaşın en güç periyotlarında dahi müzakere tabanının korunmasına katkı sağladı. Tahıl koridoru ise Türkiye’nin bu diplomatik kapasitesinin global ölçekte ekonomik ve insani sonuçlar üretebildiğinin en somut örneklerinden biri oldu. Türkiye bir taraftan savaşın sona erdirilmesi ve tarafların yine müzakere tabanına çekilmesi için diplomatik gayret yürütürken, öteki taraftan kendi ticari gemilerinin güvenliğini korumak zorunda.” açıklamasını yaptı.
Tercan da taarruzların Türkiye açısından son derece önemli bir sorun olduğunu kaydederek, “Son periyotta Türk temaslı ticari gemilerin ataklara maruz kalması bu açıdan son derece önemli. Bir ticari geminin Rusya’ya gitmesi, onu askeri amaç haline getirmez. Sivil deniz nakliyatının savaşın maksadı haline gelmesi kabul edilemez. Türkiye arabuluculuk çalışmaları yapabilen ve barışa önemli mesai harcayan barış yanlısı güçlü bir ülke. Türkiye’nin teşebbüsleri sonucu her iki taraf tahıl koridoru kurdu, barış masasına oturdu ve esirlerini alabildiler. Dolayısı ile Türkiye’nin her iki taraf için de dokunulmaz pozisyonu olmalı ve Ukrayna’nın Türkiye gemilerine hücum düzenlemesi kabul edilebilir değil.” dedi.
Ukrayna Cumhurbaşkanı Volodimir Zelenski’nin 2025’te savaşın sona ermesi için ABD ve Rusya arasında yürütülen görüşmelere dahil edilmeyince Cumhurbaşkanı Erdoğan’dan yardım istediğini hatırlatan Tercan, “Müttefiklerinin görüşmeye kabul etmediği Ukrayna’ya Türkiye el uzattı. Tablo bu iken şimdi Türk gemilerine yapılan atakların izahı yok.” tabirlerini kullandı.
“TÜRKİYE’NİN TUTUMU SAVAŞIN SEYRİNİ DEĞİŞTİREBİLİR”
Tercan, atakların Rusya’yı gaye almasına rağmen Türkiye için önemli bir sorun olarak görüldüğünü kaydederek, “Niyet ile sonuç arasındaki fark çok kıymetli. Ukrayna’nın direkt Türkiye’yi gaye alma gayesi bulunmasa bile ortaya çıkan sonuç Türkiye açısından kabul edilemez. Zira Türk ticaret gemilerinin savaşın gayesi yahut kurbanı haline gelmesi, Ankara’nın güvenlik ve ekonomik çıkarlarını direkt etkiliyor. Türkiye’nin ileti açık: Karadeniz’de sivil ticari gemiler savaşın maksadı haline getirilemez. Probleme bir de büyük pencereden bakalım ve farklı açıdan da yorumlayalım. Öncelikle, Türkiye bu savaşta yüklü istikrar ögesi olarak, dokunulmaması gereken aktör zira barış ve adalet gelecekse bu jeopolitik pozisyonu ve güçlü duruşu ile Türkiye aracılığıyla gelecek üzere duruyor. Öteki taraftan, Türkiye’nin tavrını savaştaki istikrarları ve savaşın seyrini değiştirebilir. Türkiye bu savaşta yalnızca bir arabulucu olarak bedellendirilemez. NATO’nun ikinci büyük ordusu, güçlü savunma endüstrisi ve tesir alanı ile Türkiye dostluğu da düşmanlığı da çok güçlü bir aktör.” açıklamasını yaptı.
Işılak, akınların Türkiye’nin barış diplomasisine olan tesirine ait değerlendirmesinde, Ankara’nın arabuluculuk gayretlerinin değerini vurguladı. Uzman isim, ticari gemilerin korunmasının gelecekte yapılacak barış görüşmelerinde öne çıkan gündem maddelerinden biri olacağını tabir etti.
Ankara’nın hem Moskova hem de Kiev idareleriyle temaslarını sürdürdüğünü belirten Işılak, “Son taarruzlar, Türkiye açısından sırf bir seyrüsefer güvenliği sorunu değil, Ankara’nın savaşın bölgeselleşmesini tedbire ve tarafları müzakere tabanında tutma uğraşlarını da direkt ilgilendiren bir gelişme. Bu sebeple görüşmede Karadeniz’de seyrüsefer güvenliği, ticari gemilerin korunması ve hücumların daha geniş bir güvenlik krizine dönüşmesinin önlenmesi değerli başlıklardan biri olacak. Ankara’nın hem Moskova hem Kiev nezdindeki teşebbüslerini sürdürmesi, Türkiye’nin arabuluculuk rolünün devamlılığı açısından da değer taşıyor.” diye konuştu.
Rusya ile Ukrayna heyetleri, 2 Haziran 2025’te İstanbul’da bir araya gelmişti.
‘İSRAİL İLE YUNANİSTAN GİBİ AKTÖRLER RAHATSIZ’
Dr. Tercan, Türkiye’nin savaşı bitirme konusunda açık bir tavra sahip olduğunu belirterek, taarruzların arkasında savaşın sürmesini isteyen ya da farklı çatışmalar peşinde koşan odakların olabileceğine dikkat çekti. Türkiye’nin amacının çatışmanın Karadeniz’e yayılmasını önlemek olduğunu söyleyen Tercan, Ukrayna’nın bölgeyi savaşa sürüklemek isteyen güçlerin baskısıyla hareket edip etmediği sorusunu gündeme getirdi.
Tercan, atakların çok derin manaları olduğunu vurgulayarak, şunları bildirdi:
“Saldırılara tek bir yönden bakmamak lazım. Türkiye savaşın iki tarafıyla da bağlantı kanallarını açık tutabilmesi ve tahıl koridorunu açması üzere tesirli durumu ile düşmanları tarafından tasa ile takip ediliyor. İsrail, Yunanistan üzere aktörlerin bu güçten rahatsız oldukları malum. Türkiye’nin taraflarla kurduğu hassas diplomasinin kırılması alışılmış ki bu ülkelerin beklentisidir. Bu sebeple Karadeniz’de ticari gemilerin maksat alınması Türkiye’nin arabuluculuk sürecini de yıpratma maksadı barındırıyor. Soru şu: ‘Ukrayna bunu kendi iradesi ile mi yaptı yoksa Batı’dan daha fazla takviye almak ve İsrail ile müttefik olmak için İsrail’in baskısı ile mi yaptı?’ Türkiye’nin kadim devlet aklı soğuk kanlı biçimde dengeyi tutmaya devam ediyor. Türkiye’nin yaklaşımı çok net; taraflarla bağlantıya açık, barışa odaklı. Savaşı bitirmek şuan mümkün olmayabilir; en azından, insani boyutu olan kolektif alanları savaşın dışında tutmak mümkün. Tahıl koridoru ile Türkiye bunu daha evvel yaptı şimdi bunu genişleterek Karadeniz’i korumak gündemde. Türkiye’nin maksadı Karadeniz’e tırmanmayı durdurmak.”
Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski
‘BÜYÜK SAVAŞ’ SENARYOSU
Kiev idaresinin İsrail ile alakalarını güçlendirmek istediğini savunan Tercan, “Ukrayna Türk gemilerine hücum ile Türkiye’nin moratoryum üzerinde daha fazla yoğunlaşmasını ve Rusya’yı ikna etmesini de hedefliyor lakin Türkiye zorlayıcı diplomasi ve günlük siyasetle ile değil kadim devlet geleneği ile hareket eden esaslı bir devlet. Bu son taarruzlar, zorlayıcı diplomasiyi sıklıkla kullanan ve Türkiye’ye de diğer ülkeler üzerinden ileti vermeye çalışan İsrail tavrını andırıyor. Geçtiğimiz günlerde Suriye’deki operasyon da bunun örneği. Bu son hücumların zamanlası da manidar, bu olayların yaşandığı periotta, Zelenski Ukrayna İsrail bağlarının kuvvetli olduğunu ve iki taraflı olarak, her alanda bağlantıları daha da geliştirmeye istekli olduklarını duyuru etti ve kelamlarına şunu ekledi: ‘Daha fazla güvenlik sağlamak için birlikte verimli bir halde çalışacağımıza inanıyoruz.’ Zelenski daha evvel de İsrail’e İran hücumlarında dayanak olmak istediklerini dron teknolojilerini paylaşmak istediğini çok sefer belirtmişti. Yani bu olayda İsrail eksenine girmek için bir sadakat gösterisi de kelam konusu üzere duruyor. Pekala Zelenski ve İsrail birlikte olup, düşmanlarına yönelirlerse ne olur? İşte o zaman savaş diğer coğrafyalara yayılır. Üçüncü Dünya Savaşı başlar. Çok cepheli çok yıkımlı feleket senaryosu gerçekleşir. Akılda tutmamız gereken nokta; İsrail, Türkiye karşısında Balkanlar’da (Arnvutluk, Slovenya, Sırbistan v.b.) konumlandığı üzere Karadeniz’de de tesir alanını genişletmeye çalışıyor. Şu an Ukrayna da buna elverişli.” dedi.
SAVAŞIN YAYILMASI NASIL ÖNLENEBİLİR?
İki uzman da Karadeniz’de ortaya çıkan tehlikenin sadece bölge ülkelerini değil, bütün dünyayı ilgilendirdiğini belirtti. Hürmüz Boğazı’nın kapanmasıyla dünyanın denizlere yayılan çatışmaların risklerini daha düzgün kavradığını söz eden uzmanlar, Karadeniz’in Türkiye kadar Avrupa, Orta Doğu ve Afrika ülkeleri için de kritik bir bölge olduğunu kaydetti.
Işılak, daha büyük bir çatışmanın önlenmesi için milletlerarası düzeneklerin değerine dikkat çekerek, “Buradaki maksat sırf mevcut taarruzlara reaksiyon vermek değil, Karadeniz’de daha büyük bir güvenlik yahut besin krizinin ortaya çıkmasını önlemektir. Önümüzdeki periyotta memleketler arası toplumun da bu hususta daha fazla sorumluluk üstlenmesi gerekiyor. Birleşmiş Milletler ve denizcilik alanındaki ilgili milletlerarası kuruluşların taraflarla görüşerek sivil ticari gemilerin inançlı geçişini sağlayacak bir düzeneğin oluşturulmasına katkı sunması elzemdir. Daha evvel tahıl koridorunda olduğu üzere, savaşın tarafı olmayan ülkelerin ve milletlerarası kuruluşların dahil olduğu bir düzenleme, sivil deniz nakliyatının çatışmadan mümkün olduğunca ayrıştırılmasını sağlayabilir. Bu türlü bir düzenek sırf Türkiye’nin ticari çıkarları açısından değil, Karadeniz üzerinden dünya pazarlarına ulaşan besin ve güç akışının korunması açısından da ehemmiyet taşımaktadır.” diye konuştu.
Birleşmiş Milletler (BM), IMO ve FAO başta olmak üzere memleketler arası kuruluşların sivil deniz nakliyatının korunması için de somut sistemler oluşturulması gerektiğini bildiren Tercan ise, “Rusya-Ukrayna Savaşı’nın tarafı olmayan ülkelerin ticaret gemilerinin savaş sebebiyle risk altına girmesi ve ekonomik kayıplara uğraması memleketler arası toplum tarafından normalleştirilemez. Büyük güçlerin de burada sorumluluk üstlenmesi gerekiyor. Zira Karadeniz’in güvenliği artık sadece bölgesel güvenlik sıkıntısı değildir; global ticaretin, güç piyasalarının ve gıda güvenliğinin bir kesimidir. Ve müddet daralmaktadır bir an evvel global boyutta sorun ele alınmalıdır. Türkiye daha evvel Tahıl koridoru ile tarafları bir araya getirebildi. Bu kere daha geniş iştirakli bir sistem ile Karadeniz güvenliği geç olmadan sağlanmak zorunda. Hürmüz gösterdi ki kapanan bölgenin açılması kolay olmuyor. Mutlaka evvelce önlem alınmalı. Hürmüz krizi başladığında onlarca ülke günlerce savaştan bağımsız olarak Hürmüz’ü açmak için toplantılar yaptı. Birebir hassasiyet Karadeniz için de geçerli. Dahası bu savaşı genşletecek formda değil, barışçıl yollarla yapılmalı. Hedef savaşta taraf tutmak ve müdahil olmak değil gıda güvenliği için önlem almak olmalı.” açıklamasını yaptı.
Tercan, Türkiye’nin denklemdeki en değerli aktörlerden biri olduğunu söyleyerek, şunları lisana getirdi:
“Türkiye birebir anda Karadeniz kıyı devletidir, NATO üyesidir, Montrö’nün uygulayıcısıdır, Rusya ile irtibat kanalını korumaktadır ve Ukrayna ile yakın bağlara sahiptir. Buna Türkiye’nin ticari filosunu ve Karadeniz üzerinden geçen güç ve besin ticaretindeki rolünü de eklemek gerekiyor. Bugün Karadeniz’in güvenliği sırf Türkiye’nin değil, Avrupa’nın güç güvenliğinin, Afrika’nın ve Orta Doğu’nun gıda güvenliğinin ve global ticaret sisteminin güvenliğinin bir kesimidir. Türkiye’nin rolü devam ediyor ve bu Karadeniz’i savaşın sınırsız bir alanı olmaktan çıkarmak ve savaşan taraflar arasında barış tekrar kurulana kadar ticari ve insani hayatın devam etmesini sağlamak.”
Türkiye kontaklı gemilere akınların manası ne? Uzmanlardan dikkat çeken ikazlar: ‘Ankara için güvenlik meselesi’
Aşil Kalkanı Atina’yı böldü
AB’de 11 ülkeden veto sistemi itirazı
G20 doruğunda Rus bakan krizi
Dron kâbusu yüzünden şirketler Karadeniz’e çıkmak istemiyor
ABD yaptırımı eğitime uzandı! İranlı gençlere imtihan manisi
Pezeşkiyan ve Aliyev arasında güldüren su diyaloğu
Keşfetmeye Devam et