Uzmanların ve bağımsız şuraların yetki alanındaki aşı takvimi, ABD’de birinci defa direkt Oval Ofis’ten çıkan bir kararla değiştirildi. Lider Trump’ın imzaladığı yeni kararname, bilimsel datalar yerine ‘otizm iddialarını’ merkeze aldığı gerekçesiyle tabiplerin...
ABD Başkanı Donald Trump, çocukluk çağı aşı takviminin daraltılmasını ve aşıların vakte yayılmasını öngören tartışmalı bir kararnameye imza attı. Kararname tesliminde yaptığı konuşmada aşılar ile otizm arasında bağ kuran Trump’a bilim dünyasından ve pediatri uzmanlarından reaksiyon gecikmedi.
Trump’ın imzaladığı doküman, çocukların aldığı aşı sayısını düşürmeye yönelik evvelki bir kararnameye benziyor. Evrakta ayrıyeten ebeveynlerin aşıları çocuk hekimi ziyaretlerine daha yayarak yaptırmaları teşvik ediliyor ve eyaletlerin okula iştirak için daha az aşı zaruriliği getirmesi isteniyor. Kararname, kızamık, kabakulak ve kızamıkçık aşısının (MMR) ABD’de yaygın olarak uygulanan karma aşı yerine tekli iğneler halinde verilmesi davetinde bulunuyor.
İLGİNÇ OTİZM BAĞLANTISI
Yeni kararname, aşıları üç kategoriye ayırarak evvelki teşebbüsün daha da ötesine geçiyor: Tüm çocuklar için önerilenler, sadece yüksek riskli çocuklar için önerilenler ve ebeveynler ile tabiplerin her çocuk için riskleri ve yararları tartıştığı ‘ortak karar alma’ sürecine tabi olanlar. Son kategoriye Covid-19, grip, Hepatit B ve daha fazla aşı dahil edilmiş durumda.
Kararname direkt aşıları otizmle bağdaştırmasa da Trump, Oval Ofis’te düzenlenen bir etkinlikteki konuşmasında bu ilişkiyi kurdu.
Trump, “On yıllar evvel çocuklar bugün talep edilen aşıların yalnızca küçük bir kısmını alıyordu. O vakitler beşerler çok daha sağlıklıydı ve elbette bugün gözlemlenen yüksek otizm oranları yoktu” dedi.
BİLİM KESİNLİKLE REDDEDİYOR
Aşı bilimcileri, ebeveynlerin aşıların otizme yol açtığı konusunda endişelenmemeleri gerektiğini ve çocukluk çağı aşı takvimini radikal bir biçimde küçültmenin bilimsel bir münasebeti olmadığını belirtti.
Bilim insanları, günümüz aşılarının daha hassas olduğunu, çocukları daha fazla hastalığa karşı korurken bağışıklık sistemini geçmişteki aşılara kıyasla daha az antijenle uyardığını söylüyor. Lakin Trump ve Sağlık ve İnsani Hizmetler Bakanı Robert F. Kennedy Jr., aşıların otizme sebep olduğu savını tekraren gündeme getirdi ve ebeveynlere aşı yaptırmaları yönünde baskı yaptıkları gerekçesiyle ilaç sanayisini ve çocuk tabiplerini suçladı.
Ayrıntılı aşı siyasetinin Beyaz Saray’dan çıkması alışılmadık, hatta eşi gibisi görülmemiş bir durum ve bu aşı tavsiyelerinin nasıl uygulanacağı şimdi net değil. Aşı tavsiyelerini ekseriyetle Aşı Uygulamaları Danışma Komitesi’ndeki bağımsız uzmanların danışmanlığında Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri (CDC) belirler. Lakin bu süreç, Kennedy’nin yaptığı değişikliklerin bir federal yargıç tarafından engellenmesinin akabinde bu yılın başlarında altüst olmuştu.
ARAŞTIRMA BAĞLANTI BULAMADI, KENNEDY KINADI
Kararname; Kennedy ve yeni açılan aşı misyon gücüne, önümüzdeki 90 gün içinde çocukluk çağı aşılarının zamanlaması ve sıralamasına ait yeni tavsiyeler geliştirmesi ve yaygın bir aşı bileşeni olan alüminyuma alternatifler bulması yönünde davette bulunuyor. Geçen yıl Danimarka’da bir milyondan fazla çocuk üzerinde yapılan bir araştırma, aşılardaki alüminyum ile çocukluk çağı kronik hastalıkları arasında hiçbir irtibat bulamadı; lakin Kennedy bu araştırmayı kınadı. Bilim insanları, çocukların günlük ömürde aşılarda aldıklarından daha fazla alüminyuma maruz kaldığını belirtiyor.
Trump, otizmin sebeplerini araştırmak ve kızamık aşısını bölmek hedefiyle aşı takvimini daraltma isteğini aylardır lisana getiriyordu. Bilim insanları, MMR aşısını bölmek için bilimsel bir sebep olmadığını ve bunu yapmanın kaçırılan dozlara yol açabileceğini tabir etti. Çok sayıda bilimsel çalışma, MMR aşısı ile otizm arasında hiçbir temas olmadığını gösterdi; bunlara Danimarka’da 600.000’den fazla çocuk üzerinde yapılan 2019 tarihli Annals of Internal Medicine araştırması ve 138 çalışmayı inceleyen 2021 tarihli Cochrane incelemesi de dahil.
Dünya Sağlık Örgütü (WHO) ve ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri’nin (CDC) iddialarına nazaran, dünya çapında 2023’te iddiası 10,3 milyon kızamık olayı vardı ve bu 2022’ye nazaran %20’lik bir artış manasına geliyor. Kızamık, iki doz kızamık aşısıyla önlenebiliyor; fakat 2023’te dünya genelinde 22 milyondan fazla çocuk birinci doz kızamık aşısını olmadı. Dünyanın en bulaşıcı insan virüslerinden biri olan kızamık salgınını önlemek ve toplumları bu virüsten korumak için her ülke ve toplumda iki doz kızamık aşısının yüzde 95 yahut daha fazlasının uygulanması gerekiyor. Trump’ın imzaladığı yeni kararnamenin kızamık olaylarını daha da artıracağından telaş ediliyor.
Trump artan otizm oranlarına atıfta bulunarak, “Bir şeyler yanlış gitti” dedi. Kararnamenin getireceği değişikliklerin çocuk hastalıklarının tekrar hortlamasına yol açabileceği ihtarında bulunan eleştirmenleri geçiştirir üzere görünen Trump, “Yaptığımız şeyden berbat hiçbir şey çıkmaz” savında bulundu.
Yönetime aşı adımları sebebiyle dava açan Amerikan Pediatri Akademisi (AAP) bünyesindeki doktorlar, kararnameyi kınadı ve aşıları daha fazla doktor ziyaretine yaymanın çocukların tam muhafaza alma mümkünlüğünü düşürebileceğini söyledi.
AAP Enfeksiyon Hastalıkları Komitesi üyesi Dr. Aaron Milstone, “Bu açıklamadan çıkacak en somut şey ebeveynler için kafa karışıklığı olacaktır. Çocuklarda aşıların güvenliğini vurgulayan çok, çok, çok uzun yıllara dayanan bilimsel datalar var” tabirlerini kullandı.
Türk Klinik Mikrobiyoloji ve İnfeksiyon Hastalıkları Derneği’ne nazaran, kızamığın son 50 yıldır, çok tesirli aşısı var. Kökü kazınabilir, insanlık için sorun olmaktan çıkarılabilir. Aşı dünya çapında 2000-2015’de kızamık vefatlarında %79’luk bir düşüşe sebep oldu. Tahminen 20.3 milyon mevti önledi.
PARASETAMOL KULLANMAYIN DEMİŞTİ
Donald Trump geçtiğimiz yıl da gebe bayanları Tylenol yahut parasetamol olarak da bilinen asetaminofen almamaları konusunda uyarmış, bunun çocuklarda otizm riskini artırdığını argüman etmişti.
Otizmde genetiğin büyük bir rolü vardır fakat bilim insanları ebeveyn yaşı, erken doğum ve gebelik öncesi ilaçlara, çevresel kimyasallara yahut enfeksiyonlara maruz kalma üzere potansiyel çevresel faktörlerin de rolünü araştırıyor.
İsveç’teki Karolinska Enstitüsü’nden epidemiyoloji doçenti Renee Gardner, “Hamilelik sırasında meydana gelen bir şeyin nörogelişimi etkileyebileceği fikri, bilhassa yeni, çılgın yahut tuhaf bir fikir değil. Büyük bir kalıtsal yahut ailesel tesirin olduğunu biliyoruz lakin etraf genetik eğilimlerle etkileşime giriyor” dedi.
Parasetamol, 1950’lerden beri ağrı kesici olarak yaygın bir formda kullanılıyor ve gebeyseniz dünya genelinde hekimler tarafından birinci tercih edilen ağrı kesici olarak tavsiye ediliyor. Son yıllarda bir dizi çalışma, hamilelik sırasında parasetamol alan bayanların, otizm tanısı konan bir çocuğa sahip olma olasılıklarının çok az daha yüksek olduğunu öne sürdü.
Ancak bu, ilişkinin nedensel olduğunu kanıtlamıyor. Birleşik Krallık İlaç ve Sağlık Ürünleri Düzenleme Kurumu (MHRA) üzere kurumlar, hamilelik sırasında parasetamol almanın çocuklarda otizme sebep olduğuna dair hiçbir kanıt olmadığını belirtiyor.
‘BU İLAÇ OTİZME SEBEP OLSAYDI BİR PATLAMA İLE KARŞILAŞIRDIK’
Kadın Hastalıkları ve Doğum Uzmanı Dr. Kağan Kocatepe de tüm bu bilgilere ek olarak, “Araştırmaları bir kenara bırakalım, bir mantık yürütelim: Dünyada uzun yıllardan beri parasetamol ağrı kesici olarak gebeler arasında yaygın olarak kullanılıyor. Şayet nitekim otizme sebep olsaydı dünya üzerinde otizm olgularının çok daha fazla olması gerekirdi” dedi ve şunları söyledi:
— Şunu biliyoruz ki zannedilen bilakis otizm olguları son yıllarda artmış durumda değil, ağır otizm olguları her zamanki üzere toplumda hayli düşük düzeyde ortaya çıkıyor. Lakin otizmi bir spektrum olarak kıymetlendirecek olursak, spektrumun daha olağana yakın olan belirtilerle seyreden alt kümeleri teşhis metotlarının kolaylaşmasına ve sık yapılmasına bağlı olarak artmış görünüyor.
— Ancak ağır otizm olgularında bir artış olduğunu katiyen söyleyen bir çalışma yok, varsa bile bunlar çok ufak kümelerde yapılmış çalışmalar olabilir. Epidemiyolojik bağlamda otizm dünyada şayet parasetamol kullanımı ile alakalı olarak artmış olsaydı, o vakit patlama biçiminde bir artışla karşılaşmak durumunda kalırdık.
Parasetamol, öbür ismiyle asetaminofen, ağrı kesici ve ateş düşürücü özelliği olan bir etken maddedir ve hamilelik devrinde olsun, bebeklik periyodunda olsun, inançla kullanılabilen ilaçlar arasında yer alır. Hamilelikte ağrı kesici, ateş düşürücü deyince dünyadaki bayan doğum uzmanlarının çabucak tümünün birinci aklına gelen istisnasız bir biçimde parasetemol olur. Elbette ki, çok daha şiddetli ağrı durumlarında içinde antiinflamatuar tesir de olan birtakım ağrı kesiciler de kullanılabilmektedir, lakin birinci seçenek her vakit parasetamoldür.
Kadın Hastalıkları ve Doğum Uzmanı Kağan Kocatepe