‘Beyin, her gün yaptığımız küçük seçimlerin toplamına nazaran yaşlanıyor’

Haberlerimizi Google’da Takip Edin

Gelişmelerden anında haberdar olun.

Google’da tercih edilen
kaynak olarak ekleyin

Son yıllarda ‘longevity’ yani sağlıklı ve uzun hayat kavramını sık sık duyar olduk. Şimdilerdeyse bu yaklaşımın odağında beynimiz var… Çünkü ömrümüz uzarken hafızamızı, zihinsel gücümüzü ve bağımsızlığımızı ne kadar koruyabildiğimiz de kıymetli. Burada da devreye son vakitlerin trendi ‘nörolongevity’ giriyor. Nörolog Prof. Dr. Derya Uludüz “Beyni yalnızca unutkanlık başladığında hatırlamamalıyız” diyor.

◊ ‘Longevity’ tam olarak ne manaya geliyor?

Türkçeye uzun ömür olarak çevriliyor. Sağlıklı yaş almak; Dünya Sağlık Örgütü’nün tarifiyle, ileri yaşlarda uygun olmayı sağlayan fizikî ve zihinsel fonksiyonelliği geliştirmek ve korumaktır. Emel yalnızca uzun yaşamak değil; yaş aldıkça hayattan eksilmemek.100 yaşına ulaşmak hoş bir amaç fakat asıl değerli olan o yaşta kendi kararlarını verebilmek, hareket edebilmek, hatırlayabilmek ve hayattan keyif almak. Bu sebeple sağlıklı ve uzun hayatın merkezinde beyin sıhhatini, kas gücünü, kaliteli uykuyu, hakikat beslenmeyi, hareketi, ruhsal dengeyi ve toplumsal ilgileri birlikte korumak var.

◊ Peki, ‘nörolongevity’ nedir?

Bugün hepimiz daha uzun yaşamayı konuşuyoruz. Ancak bence asıl sormamız gereken soru şu: “Bu uzun ömrü hangi beyinle yaşayacağız?” Çünkü insan ömrünü belirleyen organ beyindir. Kalbimizin nasıl atacağını, hormonlarımızı, bağışıklık sistemimizi, uykumuzu, hareketimizi, hafızamızı, karar verme marifetimizi ve hatta hayat sevincimizi yöneten merkez beyindir. Beyin yaşlanıyorsa bütün beden yaşlanmaya başlar. Nörolongevity en kolay tarifiyle beynin sağlıklı yaş almasını sağlayan bilim. Hedefi sadece alzheimer, parkinson ya da inme üzere hastalıkları tedavi etmek değildir. Maksat, hastalıklar ortaya çıkmadan beynin yaşlanma suratını yavaşlatmak, zihinsel performansı korumak ve ömür uzunluğu üretken bir beyin oluşturmak.

◊ Beynin yaşlanmasını nitekim yavaşlatmak mümkün mü?

Bu soruyu yıllar evvel sorsaydın yanıtım ‘hayır’ olurdu. Halbuki bugün nörobilim bize çok farklı bir şey söylüyor… Beyin yaşlanması büsbütün durdurulamaz lakin kıymetli ölçüde yavaşlatılabilir. Üstelik bunu sağlayan her gün yaptığımız küçük seçimlerin toplamı. Birebir yaşta iki insan düşünün. Biri her gün yürüyen, güzel uyuyan, zihnini daima yeni bilgilerle besleyen, toplumsal bağlantıları güçlü biri… Başkasıysa hareketsiz, sistemsiz beslenen, kronik gerilim altında yaşayan, uyku nizamı bozuk ve giderek yalnızlaşan biri olsun. İkisinin de kimlikteki yaşları
70 olabilir, ancak beyinlerinin yaşları tıpkı değildir.

◊ Nörolongevity yaklaşımı nörolojik hastalıklara nasıl tesir ediyor?

Nörolongevity dendiğinde akla birinci olarak alzheimer, parkinson ve demans geliyor. Elbette bu hastalıkların riskini azaltmak ve mümkün olduğunca geç başlamalarını sağlamak nörolongevity’nin değerli maksatlarından. Lakin bu yaklaşım sadece birkaç nörolojik hastalığı önlemeye odaklanan bir model değil. Beyin; kalbimizden bağırsaklarımıza, hormonlarımızdan kaslarımıza kadar bütün sistemi yöneten merkezdir. Bu sebeple nörolongevity, yalnızca beyni değil; beyni etkileyen tüm beden sistemlerini birlikte ele alır.

◊ Kliniğinizi ‘nörolongevity kliniği’ne dönüştürme kararı aldınız. Ne değişecek?

Kliniğimizde hastalarımıza bütüncül bir bakış açısıyla yaklaşıyoruz. Elbette gerektiğinde en ileri nörolojik değerlendirmeleri, görüntüleme metotlarını ve biyobelirteçleri kullanıyoruz. Fakat bunları hayat şekli, ruhsal sıhhat, zihinsel sıhhat, bağırsak sıhhati, hormonal sıhhat, metabolik sıhhat ve şahsa özel risk tahliliyle birlikte kıymetlendiriyoruz. Ben bu yaklaşımı ‘Beyin 360’ olarak tanımlıyorum. Gayemiz sırf hastalıkları tedavi etmek değil; beynin güçlü yönlerini korumak, zayıf halkalarını erken periyotta belirlemek. Kliniğe gelen hasta gelecekteki beyin sıhhati için kapsamlı bir değerlendirmeden geçiyor. Maksadım hastalarımın yalnızca daha uzun yaşaması değil; hafızasını, hareketini, istikrarını, gücünü, üretkenliğini ve hayat sevincini mümkün olduğunca koruyabilmesi.

‘İLK SIRADA UYKU VAR; SONRA HAREKET, BESLENME, STRES VE MERAK…’

◊ Beynimizin yaşlandığını gösteren birinci belirtiler nelerdir?

Bazen birinci sinyaller; istikrarın bozulması, hareketlerin yavaşlaması, kas gücünün azalması, sık düşme, açıklanamayan beden ağrıları, yürüyüşün değişmesi yahut kişinin günlük işlerini eskisi kadar kolay yapamaması biçiminde ortaya çıkabilir.

◊ Beyin sıhhatini muhafazaya kaç yaşında başlamak gerekiyor?

Beyni müdafaaya başlamak için en hakikat vakit aslında bugündür. 20’li ve 30’lu yaşlarda amaç güçlü bir beyin rezervi oluşturmak; 40’lı ve 50’li yaşlarda damar sıhhatini, hormonları, metabolizmayı ve kas kütlesini korumak kıymetli. 60 yaş ve sonrasındaysa bağımsız ömrü, hafızayı, dengeyi ve ömür kalitesini mümkün olduğunca uzun mühlet sürdürebilmek hedefleniyor.

◊ Beynimizi daha uzun müddet sağlıklı tutabilmek için nelere dikkat edelim?

İlk sıraya kesinlikle uykuyu koyarım. İkinci sırada hareket var. Üçüncü basamak beslenme. Bir öteki kritik husus gerilim idaresi. Son olarak birden fazla vakit unuttuğumuz bir alışkanlık daha var; merak etmeyi bırakmamak. Yeni bir lisan öğrenmek, kitap okumak, farklı beşerlerle tanışmak ya da yeni bir hobi edinmek… Beyin, yeni şeylerle karşılaştığında genç kalır.

◊ Birçok kişi vitaminler, destekler ve biyolojik yaş testlerine para döküyor. Hangileri sahiden bilimsel olarak yarar sağlıyor?

Takviyeler birer gençlik iksiri değil. Hakikat şahısta, yanlışsız eksiklik yahut gereksinim için kullanıldığında yararlıdır. Beyin ve beden sıhhati açısından bilhassa dört takviyesi önemsiyorum; magnezyum, D vitamini, omega-3 ve koenzim Q10. B12, folat, demir, çinko ve öbür vitamin-minerallerse kişinin yakınmaları, beslenme biçimi, kullandığı ilaçlar ve kan pahaları kıymetlendirilerek verilmelidir. Biyolojik yaş testlerine temkinle yaklaşılması gereken araçlar olarak bakıyorum. Bugün bu testlerin tek başına ferdî tedavi kararlarını yönlendirecek kadar standart ve klinik olarak doğrulanmış olduğunu söylemek güç.

◊ Peki, nörolongevity’de değerli testler, ileri teknolojiler kelam konusu mu?

Nörolongevity mutlaka sırf kıymetli testlerden, genetik tahlillerden yahut ileri görüntüleme sistemlerinden oluşmaz. Sistemli yürümek, haftada birkaç gün kasları çalıştırmak, yeterli uyumak, tansiyon ve kan şekerini denetim altında tutmak, sigaradan uzak durmak, Akdeniz tipi beslenmek, işitme ve görme meselelerini ihmal etmemek, toplumsal bağları korumak ve öğrenmeye devam etmek nörolongevity’nin temelini oluşturur.