İran dayanaklı Husiler, Kızıldeniz ile Aden Körfezi’ni birbirine bağlayan Babülmendep Boğazı’nın denetimini fiilen ele geçirdi. Hürmüz’ün akabinde dünyanın bir öteki kritik deniz geçidinde yaşananların manası ve muhtemel sonuçları neler?
1. Yemen’de istikrarlar nasıl değişti?
Yemen’in memleketler arası alanda tanınan hükümeti ile Husiler arasında Birleşmiş Milletler (BM) arabuluculuğunda 2022’de sağlanan ateşkes, dört yıl boyunca taraflar arasında büyük çaplı çatışmaların önünü kesmişti. Husilerin Suudi Arabistan’ın Yemen’e yönelik ataklarını münasebet göstererek 3 Eylül’de başlattığı geniş çaplı harekât bu huzuru bozdu. Husiler, ülkenin batısında Suudi takviyeli hükümet güçlerinin denetimindeki bölgelerde süratle ilerlerken, asıl kırılma stratejik liman kenti Moha’nın ele geçirilmesi oldu. Akabinde güneye yönelen Husi birlikleri, önemli bir direnişle müsabakadan Zübab ve Murad kıyı yerleşimlerini ele geçirdi. Kıyıdaki ilerleyişin akabinde silahlı teknelerle Babülmendep’i iki deniz geçişine ayıran Meyyun (Perim) Adası, daha sonra da Zukar Adası ve Haniş Adaları ele geçirildi. Yaklaşık 36 saat süren ilerleyişin akabinde Babülmendep büsbütün Husi denetimine geçti.
2. Boğaz hakikaten kapanır mı?
Arapçada “Keder Kapısı” manasına gelen Babülmendep, kuzeyde Kızıldeniz ve Süveyş Kanalı üzerinden Akdeniz’e; güneyde ise Aden Körfezi ve Hint Okyanusu’na açılıyor. Boğaz, Basra Körfezi’nden çıkan güç ürünlerinin Süveyş Kanalı üzerinden Avrupa’ya ve başka pazarlara ulaşmasında kilit rol oynuyor. İran’ın Hürmüz Boğazı’nı kapatmasının akabinde değeri daha da artan Babülmendep’in Yemen kıyılarının Husi denetimine geçmesi, kümeye geçen gemileri kıyıdan direkt gaye alma imkânı veriyor. Öte yandan uzmanlar Husilerin Babülmendep’i fizikî olarak büsbütün kapatmasına da gerek olmadığını belirtiyor. Husilerin yapacağı muhtemel bir akın riskinin bile gemicilik ve sigorta şirketlerinin Babülmendep’ten uzak durmasına yetebileceği belirtiliyor. Buna karşılık kümenin Babülmendep’i ne kadar mühlet elinde tutabileceği ve uzun vadeli bir deniz ablukasını sürdürüp sürdüremeyeceği meçhul.
3. Riyad’ı ne bekliyor?
İran’ın Hürmüz Boğazı’nı kapatmasının akabinde Suudi Arabistan, petrol ihracatının değerli kısmını Kızıldeniz’e kaydırarak kendisine alternatif bir çıkış yolu yaratmıştı. Ülkenin doğusundaki Abkayk’tan çıkarılan petrol, Doğu-Batı Petrol Boru Hattı ile Kızıldeniz kıyısındaki Yanbu’ya ulaştırılıyor, buradan da Babülmendep üzerinden dünya pazarlarına gönderiliyordu. Fakat Babülmendep’in Husi denetimine geçmesiyle bu güzergâh da inançlı olmaktan çıktı. Doğu-Batı çizgisinin evvelki gece Irak’tan havalanan dronlarla maksat alınmasının akabinde petrol akışı önlem gayesiyle durduruldu. Irak, hücumun akabinde İran sonundaki Meysan vilayetinin operasyon kumandanını misyondan aldı. Uzmanlar, kelam konusu tablonun Riyad’ı petrol ihracatında daha uzun ve maliyetli rotalara yönelme ya da Babülmendep’te inançlı geçişi tekrar sağlamak için Husiler’i ağır halde amaç alma seçenekleriyle karşı karşıya bırakabileceğini belirtiyor.
4. İran için ne manaya geliyor?
Hürmüz’ü aylardır ablukada tutarak global güç piyasaları üzerindeki baskıyı artıran İran’ın eli, yıllardır desteklediği Husilerin Babülmendep’i ele geçirmesiyle daha da güçlendi. Londra merkezli Chatham House’dan Yemen uzmanı Farea el Muslimi, “İran şu anda direkt ve vekilleri aracılığıyla Ortadoğu’nun ve dünyanın en stratejik iki geçiş noktasını denetim ediyor. Bu, bir nükleer bomba kadar tesirli bir koz” değerlendirmesinde bulundu. Öte yandan bu durumun Tahran’ın Washington karşısındaki pazarlık gücünü de artırabileceği belirtiliyor. Uzmanlar, petrol ve besin fiyatlarında yaşanacak dalgalanmaların kasımdaki ara seçimlere kadar hayat pahalılığı baskısı altında giden Trump idaresini güç durumda bırakabileceğini savunuyor.
5. Yemenlilere ne olacak?
Ortadoğu’nun en fakir ülkesi olan Yemen’de krizin bedelini tekrar siviller ödüyor. BM datalarına nazaran, çatışmalarda en az 76 bin kişi yerinden edildi. Bu şahısların bir kısmı kalabalık kamplara sığınırken, yaklaşık 35 milyon nüfuslu ülkede 22.3 milyon kişi ise insani yardım ve muhafazaya gereksinim duyuyor. Krizin ülkenin öteki bölgelerine de yayılması halinde on binlerce kişinin daha konutunu terk etmesinden ve besin, temiz su ile barınma krizinin daha da ağırlaşmasından tasa ediliyor.
PEZEŞKİYAN: ABLUKA KALKARSA HÜRMÜZ AÇILIR
İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, evvelki gün yaptığı açıklamada “Hürmüz Boğazı’nın ABD’nin ablukayı ve taarruzlarını durdurması halinde açılacağını” belirtti. Pezeşkiyan, Arap ülkelerinin dışişleri bakanlarının yarın Umman’ın başşehri Maskat’ta bir araya geleceğini de doğrulayarak “Bakanlar, Umman-İran’ın Hürmüz Boğazı’ndan ortak bir güzergah muahedesini imzalamak ve bu muahedeyi Uluslararası Denizcilik Örgütü’ne duyurmak üzere Maskat’ta bir araya geliyorlar” dedi.
TRUMP: YEMEN’E MÜDAHALE YOK
ABD Başkanı Donald Trump, dün yaptığı açıklamada Washington’ın Yemen’e müdahale etmeyeceğini belirtti. Trump, “Husiler bizi aradı, bizimle savaşmak istemiyorlar. Gemilerin birden fazla Babülmendep Boğazı’ndan geçiyor. Onların tek bir ülkeyle sorunu var ve biz bunu çözeceğiz” diye konuştu. Suudi Veliaht Prensi Muhammed bin Selman’ın, Trump’ı arayarak “Husilere karşı direkt ABD askeri müdahalesi” talep ettiği ve bu talebin Trump tarafından reddedildiği öne sürülmüştü.
ANKARA’DAN İHA SALDIRISINA KINAMA
Dışişleri Bakanlığı, Irak topraklarından gerçekleştirilerek Suudi Arabistan’ı gaye alan insansız hava aracı (İHA) ataklarını kınadı. Bakanlıktan yapılan açıklamada, Suudi Arabistan’ın egemenliği ve toprak bütünlüğüne takviyenin yinelendiği belirtilerek, Suudi Arabistan makamlarının bölgedeki tansiyonu tırmandırmama yönündeki itidalli tavrının takdirle karşılandığı tabir edildi. Bakanlık, bölgesel istikrar ve güvenliği tehdit eden atakların bir an evvel sona erdirilmesi davetini yineledi.
Haber Bültenleri ve E-Posta Tercihleri
Türkiye ve dünyadaki en aktüel gelişmelerden haberdar olmak için, bültenlerin gönderileceği e-posta adresini girin.
Bülten Seçimleri
Gün Başlıyor
Gün Sonu
ETK Kuralları ve Bilgilendirme Metnikapsamında onay veriyorum.
Abone Ol
Keşfetmeye Devam et
Yemen’de neler oluyor? 5 soru 5 karşılık
Yunanistan’da aşırı sağ alarmı… Neo-Nazi başkan siyasete dönüyor
AfD’nin önünde iki kritik imtihan var
Gizemli araç ortaya çıktı, ABD’yi endişelendirdi: Çin’in yeni ‘canavarı’ | B-2 ile kıyaslandı, özellikleri şaşırttı
Endonezya’da 243 kişiyi taşıyan gemi kayboldu
Çin önderinin 3 tonluk aracı tepede ortaya çıktı
Avrupa’ya savaş uyarısı
