Avrupa’nın bahtını etkileyecek seçim… Orban gidiyor mu

Macaristan’da halk yaın sandığa giderken, 2010 yılından bu yana koltuğunu koruyan Başbakan Viktor Orban son 16 yılın “en zorlu” yarışına hazırlanıyor. Anketler, iki yıl önce kurduğu Tisza Partisi ile siyaset sahnesine çıkan ve geçmişte Orban destekçisi olduğu bilinen Peter Magyar’ın Orban’ı geride bırakarak ülkenin yeni önderi olacağını gösteriyor. Avrupa Birliği, Ukrayna konusunda Rus işgaline karşı ‘çatlak ses’ olarak gördüğü Orban’ın kaybetmesini, ABD ve Rusya ise Orban’ın koltuğunu muhafazasını istiyor.10 milyon Macarın tercihinin yeni başbakanı seçmenin ötesinde Avrupa’nın Washington ve Moskova ile bağlantılarında de belirleyici olması bekleniyor. Avrupa’nın geleceği açısından kritik seçimin arefesinde Magyar’ın yüzde 57 civarında oy alacağını gösteriyor. Birebir ankete nazaran Orban’ın alması beklenen oy oranı ise yüzde 40 düzeylerinde. Anket sonuçlarının sandık tarafından da doğrulanması halinde, Macaristan’ın 199 sandalyeli parlamentosunda muhalefet yaklaşık 140, Orban’ın partisi ise 50 sandalye kazanmış olacak.

ABD VE RUSYA ORBAN’IN SAFINDA

Macaristan seçimi yalnızca ülke halkını değil, dünyaya istikamet vermek isteyen devletleri de harekete geçirmiş durumda. ABD Lider Yardımcısı JD Vance, hafta içi Budapeşte’ye giderek Orban’ın düzenlediği “Macar-Amerikan Dostluk Günü” mitingine katılmış, ABD olarak Orban’ın kazanması için ellerinden geleni yapacaklarını söylemişti. Orban’ın kazanmasını isteyen ikinci kıymetli güç ise Rusya. Kremlin idaresi, Orban’ın kazanması halinde Macaristan’ı Avrupa’nın güç dağıtım merkezi yapacaklarının ve Ukrayna üzerinden geçecek petrol boru sınırlarının açılmasıyla ucuz güç sağlayacaklarının kelamını vermiş durumda.

ORBAN’IN RAKİBİ PETER MAGYAR KİMDİR

ÇOCUKLUĞUNDA odasının duvarında Orban’ın posteri olan 45 yaşındaki Magyar, 2002 yılında Orban’ın Fidesz Partisi’ne üye olarak siyasete birinci adımı attı. 2006 yılında ise Fidesz’in yükselen isimlerinden Judit Varga ile evlendi. Çift 2023 yılında boşanırken Magyar, 2024 yılında Orban hükümetinin, bir cinsel istismar skandalını örtbas etmeye yardım etmekten hatalı bulunan bir adamı affettiğinin ortaya çıkmasının akabinde ilgi odağı haline geldi. Adalet Bakanı olarak görev yapan eski eşi Varga, Macaristan Cumhurbaşkanı Katalin Novak ile birlikte istifa etti. Magyar ise Fidesz yetkililerini iki bayanı günah keçisi ilan etmekle suçladı.

BİR GECEDE BAŞKAN OLDU

O periyotta verdiği röportaj ülkede yaklaşık 2 milyon defa izlenerek bir gecede ulusal bir siyasi figüre dönüşmesini sağladı. Mart 2024’te önderlik ettiği bir protesto gösterisine yaklaşık 35 bin kişinin katılması üzerine hükümet aykırısı bir hareket başlattı. Haziran 2024’teki seçimlerde ise oyların yüzde 30’unu alarak Orban’ın partisi Fidesz’in akabinde ikinci oldu.  Muhafazakar değerleri sahiplenen Magyar, seçimi kazanmaları halinde ekonomik meselelere ve yolsuzluklara odaklanacağının kelamını veriyor. Dış siyasette ise Orban’a kıyasla daha istikrarlı bir çizgi izleyen Magyar, AB’yle alakaları olağanlaştırmayı ve dondurulan fonların özgür bırakılmasını hedefliyor.

BRÜKSEL’DE GERGİN BEKLEYİŞ

MACARİSTAN’daki seçimlerin sonuçlarını sabırsızlıkla bekleyen bir öbür aktör de Avrupa Birliği.  Çünkü yıllardır AB sistemini sarsan bir yaklaşım içinde olan Orban’ın birtakım siyaset ve uygulamaları, son devirde Avrupa aksisi hükümet ve başkanlara “alışık olan” Brüksel’i içinden çıkılmaz durumlarla karşı karşıya bıraktı. Orban idaresindeki Macaristan, AB’nin orta çaplı bir ülke tarafından nasıl kilitlenebileceğini tekraren gösterdi.

ORBAN’A SABIR TAŞTI

AB’de veto hakkını en çok kullanan başkan olan Orban bugünkü çizgisine kademeli olarak geldi. Orban, başlangıçta insan hakları, demokrasi ve hukukun üstünlüğü alanlarında bir üye ülkeden beklenmeyen adımlar attı. AB’nin yaptırım sistemini devreye sokması da Orban’ı yavaşlatmadı. Ukrayna savaşıyla birlikte Orban’ın atılımları daha agresif hale gelmeye başladı. Rusya’ya yönelik yaptırım paketleri Orban tarafından frenlendi. Ukrayna’ya yönelik 90 milyar euroluk mali takviyeye ülkesinin katılmaması koşuluyla başta onay veren sonrasında ise karar değiştiren Orban idaresinin Moskova’ya bilgi aktardığının ortaya çıkması Brüksel açısından bardağı taşıran son damla oldu.

ARTIK İSTENMİYOR

Brüksel, hem Orban ile süren gerginliğin devam etmesine hem de muhalefet lideri Magyar yönetiminde temkinli bir tekrar başlangıca dayalı senaryolara hazırlanmaya başladı. Çünkü Orban’ın zafer kazanması halinde AB’nin işinin şimdikinden daha güç olacağına kesin gözüyle bakılıyor. Bu durumda, elinde sihirli bir değnek olmayan ve mevcut sistemde mucize yaratması imkânsız olan AB’nin, Orban’ı bir halde devre dışı bırakacak yaratıcı formüller üretmesi gerekecek.