Arap Yarımadası ve Afrika’dan yola çıktı. Eyyam-ı bahur sıcakları için tarih verildi, termometreler alev alacak

Yurt genelinde ağustosun birinci günlerinden itibaren eyyam-ı bahur sıcakları olarak bilinen bunaltıcı sıcak hava tesirli olacak.

Özellikle Güneydoğu Anadolu’da 40 derecenin üzerindeki sıcaklıklar ve İstanbul’da yüksek nemin yol açacağı bunaltıcı hava şartlarıyla karşı karşıya kalacak.

İstanbul Teknik Üniversitesi (İTÜ) Uçak ve Uzay Bilimleri Fakültesi İklim Bilimi ve Meteoroloji Mühendisliği Bölümü Başkanı Prof. Dr. Hüseyin Toros, halk arasında eyyam-ı bahur olarak isimlendirilen devrin meteorolojide makul tarihlere sahip resmi bir meteorolojik olay olarak değerlendirilmemesi gerektiğini belirtti.

Toros, kimi takvimlerde bu tarihlerin “31 Temmuz-7 Ağustos”, kimilerinde ise “1-8 Ağustos” olarak kayda geçtiğini, eyyam-ı bahurun en sıcak günler demek olduğunu kaydetti.

Bu devrin her yıl birebir tarihlerde yahut tıpkı şiddette yaşanmasının beklenemeyeceğini anlatan Toros, atmosferik kestirim modellerinin ağustosun birinci günlerinde Türkiye’nin kıymetli kısmında sıcaklıkların mevsim normallerinin üzerine çıkabileceğini gösterdiğini tabir etti.

Toros, geçen yıl eyyam-ı bahur sıcaklarının tüm yurtta tesirli olduğunu, sıcaklık rekorlarının kırıldığını lisana getirdi.

Sıcak hava dalgasının Türkiye’nin doğusuna Arap Yarımadası’ndan, batısına ise Afrika üzerinden geleceğinin altını çizen Toros, sıcaklıkların bölgeden bölgeye farklılık göstereceğini kaydetti.

Sıcaklıkların tesirinin bölgelere nazaran farklı hissedileceğini lisana getiren Toros, “Güneydoğu Anadolu’da temel risk ögesi yüksek hava sıcaklığı olacak. İstanbul üzere Marmara’nın kıyı kısımlarında ise yüksek nem sebebiyle hissedilen sıcaklık daha fazla artacak.” dedi.

3 Ağustos Pazartesi günü İstanbul’da sıcaklıkların 30, 4 Ağustos Salı günü ise sıcaklıkların 32 dereceye çıkacağının altını çizen Toros, “Eyyam-ı bahur sürecinde sıcaklıklar Güneydoğu Anadolu’da 40 derecenin üzerine, çarşambadan itibaren tüm Türkiye’de olağanın üzerine çıkacak.” diye konuştu.

Kısa periyodik sıcak hava dalgaları ile iklim değişikliğinin birbirinden ayrılması gerektiğini vurgulayan Toros, tek bir sıcak periyodun direkt iklim değişikliğinin delili olarak değerlendirilemeyeceğini fakat uzun yıllara ilişkin müşahedelerin Türkiye’de bariz bir ısınma eğilimi bulunduğunu ortaya koyduğunu söyledi.

Meteoroloji Genel Müdürlüğü’nün 249 istasyondan elde edilen bilgilerine nazaran Türkiye’nin ortalama sıcaklığının 1970-1980 periyodunda 12,7 derece iken, 2014-2025 periyodunda 14,4 dereceye yükseldiğini aktaran Toros, iki periyot arasında yaklaşık 1,7 derecelik artış yaşandığını belirtti.

Toros, Türkiye’nin kayıtlardaki en sıcak yılının 15,3 derece ortalamayla 2024, en soğuk yılının ise 11,4 dereceyle 1992 olduğunu, doğrusal eğilim hesaplarının da uzun periyotlu sıcaklık artışına işaret ettiğini söyledi.

Bugün yaşanan sıcak hava olaylarının sadece “yazın aslında sıcak olmalı” biçiminde değerlendirilemeyeceğini anlatan Toros, Meteoroloji Genel Müdürlüğü’nün 2025 yılı iklim değerlendirmesinin, Türkiye’nin sıcaklık artışları ve aşırı hava olayları açısından giderek daha fazla riskle karşı karşıya kaldığını ortaya koyduğunu tabir etti.

Türkiye’deki uzun periyotlu ısınma eğiliminin global iklim değişikliğiyle uyumlu olduğunu belirten Toros, sıcak hava dalgalarının gelecekte daha sık, daha uzun müddetli ve daha tesirli yaşanabileceğine dikkati çekti.

Toros, bu durumun toplum, kentler, su kaynakları, tarım ve güç sistemi açısından kıymetli sonuçlar doğurabileceğini, sıcak hava dalgalarının sırf termometrede görülen sıcaklık kıymetlerinden ibaret olmadığını söyledi.

Beton ve asfalt üzere yüzeylerin gün boyunca depoladığı ısıyı gece atmosfere geri verdiğini, bunun da kent merkezlerinin kırsal alanlara nazaran daha sıcak kalmasına sebep olduğunu belirten Toros, bu durumun şehir ısı adası olarak tanımlandığını kaydetti.

Toros, bilhassa büyük kentlerde yeşil alanların artırılması, gölgelendirme uygulamalarının yaygınlaştırılması ve kent planlamasında ısı birikimini azaltacak tahlillerin değer taşıdığını söz etti.

Sıcak hava kurallarında herkesin dikkatli olması gerektiğini vurgulayan Toros, yaşlılar, çocuklar, yalnız yaşayan bireyler ile kronik hastalığı bulunan bireylerin daha yüksek risk altında olduğunu lisana getirdi.

Kalp-damar, teneffüs ve metabolik hastalığı bulunan şahısların sıcak hava devirlerinde daha dikkatli davranmaları gerektiğini belirten Toros, bilimsel çalışmalar doğrultusunda günün en sıcak saatleri olan 11.00-16.00 arasında mecburî olmadıkça açık alanda uzun müddet kalınmaması, kâfi ölçüde su tüketilmesi, açık renkli ve hava geçirgen kıyafetlerin tercih edilmesi, güneş altında uzun mühlet kalınmaması ve fizikî aktivitelerin sabah erken ya da akşam saatlerine kaydırılması gerektiğini anlattı.

Çöl sıcakları, Afrika sıcağı yahut eyyam-ı bahur olarak kullanılan bu terim, yaz mevsiminin en sıcak ve boğucu günlerini tabir etmek için kullanılmaktadır.

Kuzey yarımkürede, temmuz ve eylül tarihleri arasında yaşandığı edilmektedir. Güney yarımkürede ise bu tarih ocak ve mart arasına düşer. Kesin tarih, içinde bulunulan bölgeye, boylama ve iklim şartlarına nazaran büyük değişiklikler gösterebilir.

Eski bir inanışa nazaran, bu sıcak günlerin Büyük Köpek Takımyıldızı’nda bulunan Sirius çift yıldızıyla bir teması vardı. Antik Yunan ve Antik Roma kültürlerinde de yaygın olan bu inanış sebebiyle bu günler Latince “diēs caniculārēs” olarak anılmaktaydı.

Çağdaş Avrupa lisanlarında bu tabirden türeyen isimler hala kullanılmaktadır. (İngilizce: Dogdays, Almanca: Hundstage üzere…) Türkçe’de kullanılan eyyam-ı bahur terimi kullanılırlığını büyük ölçüde yitirmiş olup, bunun yerine cehennem sıcakları, Afrika sıcakları üzere tabirler kullanılmaktadır.

Romalılar, eyyam-ı bahur günlerini “diēs caniculārēs” olarak isimlendirir ve Sirius yıldızıyla sıcak havaları ilişkilendirirlerdi. Sirius’un içinde bulunduğu Büyük Köpek TakımYıldızı’ndan ötürü da Sirius’a da Köpek Yıldızı diyorlardı. Sirius’un görüldüğü tarihlerde kahverengi köpekler kurban ederek Sirius’u hoşnut etmeye çalışırlardı.

Antik Roma kültüründe eyyam-ı bahur günleri 24 Temmuz-24 Ağustos günleri olarak kabul edilirdi. Bu tarihler Alman, Fransız ve İtayan kültürlerinde geçerlidir. Türk kültüründe bu tarih temmuz sonuyla ağustos ortaları arasında günler olarak kabul edilmektedir.