Akdeniz’de ortaya çıkan istilacı cinsler balık pazarını kökten değiştirebilir

Kıbrıs Bilim, Edebiyat ve Sanat Akademisi tarafından 11 ülkeden bilim insanlarının araştırmalarına dayanarak derlenen son bir araştırmaya nazaran, Akdeniz’e her iki haftada bir yeni bir deniz canlısı cinsinin girdiği kestirim ediliyor. Rapora nazaran, Akdeniz’de toplamda 1000’den fazla yabancı cins bulunuyor. Bu sayı, Avrupa Çevre Ajansı’nın 2012-2017 devrinde yaptığı öbür bir çalışmada sayılan 800’den az çeşide kıyasla değerli bir artış gösteriyor.

Uzmanlar, Kızıldeniz ve ötesinden gelen tropikal yeni cinslerin yerli cinslerin yerini aldığını, besin zincirlerini yine şekillendirdiğini ve balıkçılığı tehdit ettiğini açıkladı.

Bu durum, rekor sıcak dalgalarına, orman yangınlarına ve kuraklığa sebep olan iklim değişikliğinin bu yaz Avrupa’da karada yarattığı tahribatın bir diğer göstergesi olarak öne çıkıyor. Global okyanusun yalnızca yüzde 0,8’lik kısmını oluşturan Akdeniz’in, kimi varsayımlara nazaran dünyanın deniz tiplerinin yüzde 18’ine kadarını barındırmasından ötürü bu bölgede ortaya çıkan istilacı cins çevrecileri endişelendiriyor.

İstilacı çeşitlerin tesirini azaltmanın yollarını araştıran Kıbrıs merkezli Deniz ve Çevre Araştırma (MER) laboratuvarında misyonlu deniz bilimci Periklis Kleitou, “Özellikle 2000 yılından bu yana çok büyük çaplı değişiklikler yaşandı” dedi.

Kleitou, “Deniz ortamında yabancı tiplerin giderek çoğaldığını ve baskın hale geldiğini, ne yazık ki yerli çeşitlerin ise azaldığını görüyoruz.” diyerek kelamlarına eklemede bulundu.

Bilim beşerlerine nazaran, yerli balıklar ve kabuklulara karşı doymak bilmez bir iştahı olan aslan balıklarının Akdeniz’de bilinen bir avcısı yok.

MER, Kıbrıs etrafında, aslan balıklarını ve mavi yengeçleri cezbetmek, öteki cinslerin ise kaçmasına müsaade vermek üzere tasarlanmış seçici tuzakları test ediyor.

Yunanistan’da giderek yaygınlaşan istilacı tipler deniz ekosistemlerini bozuyor. Yunan Deniz Araştırmaları Merkezi araştırma yöneticisi Paraskevi Karachle’ye nazaran, son on yıllarda 230’dan fazla tıp Yunan sularına girdi.

Yeni gelenler ekosistemi farklı hallerde bozuyor. Karachle’nin belirttiğine nazaran, tavşan balıkları yoğun olarak alglerle beslenerek su altında verimsiz alanlar oluşturuyor ve Akdeniz’in yerli otçul balıklarıyla rekabet ediyor.

Zehirleri beşerler için ölümcül olabilen bir etobur ve gümüş yanaklı kurbağa balığı olarak bilinen Lagocephalus tipi balon balığı, öbür deniz canlılarına saldırdığından ötürü ahtapot avlarında azalma raporlarıyla ilişkilendiriliyor. Siyah beneklere sahip olan gümüş rengindeki bu balık, çıkık gözleri ve öne çıkık dişleriyle yırtıcı bir görünüme sahip.

Yunan ve Kıbrıs yetkilileri, bu balon balığı cinsini avlamaları için balıkçılara ödül teklif etti.

MER’de vazifeli deniz biyoloğu Christina Kakoulli, “İstilacı çeşitler denizlerimizi ele geçiriyor ve bu durum lokal biyoçeşitliliği ve ekonomiyi etkiliyor” dedi.

Bilim insanları ahenk sağlamanın yollarını arıyor. Ortaya sunulan seçeneklerden biri, tüketicileri yeni balık cinslerini yemeye alıştırmak. Aslan balığı, dikenleri çıkarıldıktan sonra güvenle tüketilebilir.

Avrupa Birliği tarafından finanse edilen ve köpekbalıkları ile vatozların kazara yakalanmasını azaltmanın yollarını araştırırken, istilacı çeşitlerin avlanmasını teşvik etmeyi amaçlayan Life Prometheus projesinde MER ile birlikte çalışan şef Petros Yiangou, “Başlangıçta beşerler bu yeni tıptaki balıklardan korksa da, fakat şimdi bu lezzetli deniz mahsullerinin yüksek kalitesinin farkına varıyorlar.” dedi.

Türkiye ve Lübnan’da oluşan yeni pazarlar balıkçılık dalındaki yerini alırken, Atlantik mavi yengeçleri de Tunus’ta alıcı bulmaya başladı.

Karachle’nin belirttiğine nazaran, Yunan deniz araştırmacıları, kirpi balığından elde edilen toksinleri uzaklaştırarak çiftlikte yetiştirilen levrekler için balık unu üretmenin yollarını test ediyor. Öbür araştırmalar ise yabancı çeşitlerin kozmetik, besin destekleri, deri eserleri ve ağrı kesicilerde muhtemel kullanım alanlarını inceliyor.

Yeni gelen cinsler için kullanım alanları bulmak, yayılmaları ve tesirleri için tek bir tetikleyici nokta bulmaktan daha kolay olabilir. Bilim insanları, durumun daima ve uzun vadeli olarak izlenmesi gerektiğini belirtiyor.

Denizin çok karmaşık bir ekosistem olduğunu söz eden Kleitou, “Aynı anda etkileşim halinde olan çok sayıda karıştırıcı değişken var.” dedi.