ABD’den Türkiye’ye iade. “Çingene Kızı”nın kayıp kesimi yıllar sonra geri döndü

Gaziantep’in simgeleri ortasında gösterilen ve yıllardır Zeugma’nın en dikkat cazip yapıtlarından biri olarak öne çıkan “Çingene Kızı” mozaiğinin ABD’de bulunduğu tespit edilen kayıp kesimlerinden biri daha Türkiye’ye kazandırıldı.

Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın koordinesinde yürütülen tarihi eser iade süreçlerinde dikkat çeken eser kümeleri ortasında yer alan “Çingene Kızı” panellerine bir yenisi daha eklendi. Daha evvel Türkiye’ye getirilen 12 panelin akabinde büyük kompozisyonun eksik modüllerinden biri daha kültürel mirasa kazandırıldı. ABD’de bulunan 13’üncü panelin Türkiye’ye iadesi sağlandı.

ULUSLARARASI TAKİP SONUÇ VERDİ

Bakanlıktan yapılan açıklamaya nazaran, Grenoble Alpes Üniversitesi’nden Djamila Fellague tarafından yürütülen araştırmalar kapsamında yapıtın büyük kompozisyona ilişkin olabileceği değerlendirildi. Panelin çevrim içi bir müzayede meskeninde satışa sunulduğu bilgisi Zeugma Kazı Başkanı Kutalmış Görkay aracılığıyla Kültür ve Turizm Bakanlığı’na iletildi. Bakanlık uzmanlarının yürüttüğü incelemelerde panelin; kullanılan tessera renkleri, geometrik bordür tertibi, kompozisyon özellikleri ile kesme ve sökülme izleri bakımından “Çingene Kızı” mozaiğinin ilişkin olduğu büyük kompozisyonla değerli benzerlikler taşıdığı tespit edildi.

Bu tespit üzerine Amerikan İç Güvenlik Ünitesine ulaşan bakanlık yetkilileri bilimsel datalarla elde edilen ispatları sundu. Bakanlık tarafından iki ülke ortasında yürürlükte bulunan ikili muahedeye da atıfta bulunarak yapıta el konması istendi. Ortaya konulan bilgiler ortasında Zeugma’nın daha evvel kaçak kazılara maruz kalmış olması kriminolojik delillemenin yerini oluşturdu. Ayrıyeten, 2018 yılında ABD Bowling Green Üniversitesi’nden iadesi sağlanan öteki 12 kesimin varlığı da hukuken bu yapıtın iadesinde Türkiye’nin lehine oldu. Amerikan İç Güvenlik Ünitesinin soruşturmasını tamamlaması üzere mozaik pano Chicago Başkonsolosluğu’na teslim edilerek Turkish Cargo ile konutuna getirildi.

Daha evvelki çalışmalarda da olduğu üzere bu yapıtın iadesi de kamu kaynağı harcanmadan uluslararası iş birliği sayesinde sağlandı. Bilimsel değerlendirmelerin akabinde Türkiye’ye getirilen eser, süreç kapsamında Ankara Anadolu Medeniyetleri Müzesi’ne teslim edildi. Panel, yürütülecek süreçlerin akabinde Gaziantep’te “Çingene Kızı” mozaiğinin sergilendiği Zeugma Mozaik Müzesi’nde tekrar ilişkin olduğu kesimle kavuşacak.

BAKAN ERSOY: MİRASIMIZA SAHİP ÇIKMAYA DEVAM EDECEĞİZ

Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, “Gaziantep’imizin gözdesi Zeugma’nın simgesi ‘Çingene Kızı’ mozaiğinin kayıp kesimlerinden birini daha Amerika Birleşik Devletleri’nden ülkemize kazandırdık. Daha evvel iadesini sağladığımız 12 panelin akabinde, büyük kompozisyonun 13’üncü kesimi da bilimsel çalışmalar ve diplomatik teşebbüsler sonucunda tekrar ilişkin olduğu topraklara döndü.” açıklamasını yaptığı toplumsal medya paylaşımında şu sözlere de yer verdi:

“Zeugma Mozaik Müzesi’ndeki yapıtlarla tarz ve kompozisyon açısından değerli benzerlikler taşıyan panel, yürütülen çalışmaların akabinde ülkemize teslim edildi. Kültür varlıklarımızın izini dünyanın neresinde olursa olsun sürmeye, medeniyet mirasımıza sahip çıkmaya devam edeceğiz. Bu süreçte, başta Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü gruplarımız olmak üzere Amerikan İç Güvenlik Soruşturmaları Ünitesi, Chicago Başkonsolosluğumuz, ulusal ve milletlerarası bilim insanlarımız, Türk Hava Yolları ve Turkish Cargo ile emeği geçen herkese teşekkür ediyorum.”

BÜYÜK KOMPOZİSYONUN PARÇASI

Gaziantep’in Nizip ilçesindeki Zeugma Antik Kenti’nde 1998 yılında yürütülen kurtarma kazılarında yaklaşık 9,25 x 13,50 metre ölçülerindeki büyük taban mozaiği gün yüzüne çıkarılmıştı. Kamuoyunda ‘Çingene Kızı’ olarak bilinen ve Dionysos kültü ile ilişkilendirilen Maenad başı tasviri de bu büyük kompozisyon içerisinde yer alıyordu.