ABD'nin kuzeydoğusunda yaşayan 28 yaşındaki Karl, beyin ameliyatı sonrasında insanların yüzlerinde evcil kedisi Luna'nın özelliklerini görmeye başladı. Karl olarak bilinen hasta, bazen de tam aykırısını yaşıyor; sabah gördüğü birinci yüz bir insansa, o yüzün ö...
Karl’ın yaşadığı durum, beyin kanamasına yol açabilecek bir damar yumağının (arteriyovenöz malformasyon) çıkarılması için geçirdiği ameliyatın akabinde iki yıldır devam ediyor. Araştırmacılar, bu cins nöbetlerin ekseriyetle birkaç saat sürdüğünü ve bazen tüm gün boyunca devam ettiğini belirtti.
Bilim beşerlerine nazaran ortaya çıkan yüzler büsbütün dengeli görünüyor. Karl’ın gözlerinde canlanan imgelerde yüzler üst üste bindirilmiş üzere durmuyor, görüntülenen yüze kusursuz biçimde entegre oluyor.
PALİNOPSİ VE PROSOPOMETAMORFOPSİ
Dartmouth Koleji ve Brigham and Women’s Hastanesi’nden araştırmacılar tarafından Cortex mecmuasında yayımlanan çalışmaya nazaran, bu durum bilim dünyasına büsbütün yabancı değil. Uzmanlar, görülen bir şeyin daha sonra tekrar ortaya çıkması yahut kalıcı hale gelmesini “palinopsi” diye isimlendiriyor. Karl’ın hadisesi ise yüz deformasyonlarının kelam konusu olduğu “prosopometamorfopsi” olarak tanımlanıyor.
Yüz tanıma süreci büyük ölçüde beynin sağ temporal lobuna bağlı. Karl’ın ameliyatı sırasında bu lobun bir kısmı çıkarıldı.
Dartmouth Koleji’nden psikolog ve beyin bilimci Brad Duchaine, “Karl’ın kedisinin özelliklerini insan yüzlerinde, insan yüzlerinin de kedisinin özelliklerini görme olayı, ferdî özelliklerin hafızadan çekilebileceğini ve devam eden algımızı etkileyebileceğini gösteriyor” dedi.
YAPAY ZEKA İLE GÖRSELLEŞTİRME
Duchaine ve Karl, prosopometamorfopsiyi temsil eden yapay zeka tarafından oluşturulmuş bir manzara üretmek için birlikte çalıştı. Araştırmacılara nazaran en yeni yapay zeka araçları, bu cins durumları anlamada büyük ilerleme sağlayacak üzere görünüyor. Manzaralar sadece birkaç söz yahut cümleden saniyeler içinde oluşturulabiliyor ve akabinde birinin zihninde belirenle eşleşene kadar iyileştirilebiliyor.
Duchaine, “Yapay zeka, bizim üzere araştırmacılara insanların görsel algılarının bozulduğu durumlarda neler yaşadıklarına dair daha yanlışsız görselleştirmeler oluşturma imkanı sağlıyor” diyor. Duchaine, “Eğer kişinin neler yaşadığını biliyorsanız, neyle uğraştığını çok daha düzgün araştırabilir ve bunu denetim altına almanın yollarını bulmaya çalışabilirsiniz. Ve şimdi hasta da bu görselleştirmeleri oluşturma sürecine katılabiliyor” tabirlerini kullandı.
BENZER BİR VAKA 40 YILDIR GÖRÜLMEMİŞTİ
Hikâyenin daha da tuhaf bir yanı var. Bu durum daha evvel de yaşanmıştı. Cortex mecmuasında yer alan 1986 tarihli bir hadisede otobüste oturan 58 yaşındaki bir bayan, yanındaki yolcunun kaniş köpeğine bakmıştı. Öteki yolculara baktığında ise hepsinin köpeğin yüzüne benzediğini fark etmişti. Bu hadisede da beyin hasarı kelam konusuydu. Felç sebebiyle meydana gelen hasar, bayanın tanıdığı insanları ve hatta kendi dairesini bile tanımakta zorlanmasına yol açmıştı.
Hem kaniş hem de kedi hadiseleri, beynimizin yüzleri öbür görsel girdilerden farklı formda işlediğini gösteriyor. Zira köpek ve kediye has özellikler sadece yüzlerde ortaya çıkmış, ağaçlarda ya da mobilyalarda görülmemişti. Bu durum, beynimizin sadece gözlerimizin gördüklerine bakmadığının, tıpkı anda diğer bilgileri de birleştirdiğinin bir öteki ispatı olarak değerlendirildi. Araştırmacılar, görsel algı bozukluklarının anlaşılmasında ilerleme kaydedilmesi için hastaların ne gördüğünün gerçek biçimde tanımlanmasının kritik olduğunu vurguladı. Bu sebeple fotogerçekçi görselleştirmelerin bu cins tecrübeleri belgelemek için giderek daha değerli bir araç haline gelmesi bekleniyor.