ABD ‘son aşamayı’ duyurdu: İran savaşı kritik viraja girdi

Washington idaresi, İran’a karşı “ekonomik savaş” duyuru etti. ABD Hazine Bakanlığı, İran’a karşı mücadelede “son evreye girildiğini” tabir ederek, bugüne kadar görülmüş en büyük mali saldırıyı düzenleyeceğini kaydetti.

Hedeflerinin İran’ı ayakta tutan her ekonomik can damarını kesmek olduğunu vurgulayan Bakanlık, Washington’un İran siyasetine meydan okuyanlara bedel ödetmekten çekinmeyeceği ikazını yaptı. İran ise ABD’nin ekonomik savaşına katılacak ülkelere misilleme tehdidinde bulundu. Bugüne kadar yüklü olarak askeri amaçlara misilleme yaptığını altını çizen Tahran idaresi, ekonomik savaşta kuralların değişeceğini ve sivil/ekonomik maksatların de vurulacağını belirtti.

İran iktisadı, büyük oranda petrol ve güç ihracatından elde edilen gelire bağımlı pozisyonda bulunuyor. İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, iktisadın savaş sebebiyle güç durumda olduğunu lisana getirmişti.

ABD ‘EKONOMİK SALDIRI’ BAŞLATTI

ABD Hazine Bakanı Scott Bessent, Washington idaresinin İran’a karşı “ekonomik bir D-Day (saldırı)” başlattığını duyurdu. Bessent, X platformunda yaptığı paylaşımda, ABD Başkanı Donald Trump’ın İran’ın askeri kapasitesini çökerttiğini, askeri fabrikalarının neredeyse tamamını yok ettiğini ve nükleer programını durdurduğunu öne sürdü.

Trump idaresinin İran’ı ekonomik olarak daha da izole etmek ve Tahran idaresine yönelik takviye kaynaklarını kesmek için mevcut tüm araçları kullanmayı planladığını vurgulayan Bessent, “Şimdi son kademeye giriyoruz. Şafakta ekonomik bir D-Day başlıyor. Bugüne kadar bir düşmana karşı başlatılmış en büyük mali saldırı” dedi.

ABD’NİN HEDEFİ, “İRAN’I AYAKTA TUTAN CAN DAMARINI” KESMEK

Bessent, “Trump, her kurumu, her yetkiyi ve çoğumuzun hiçbir vakit kullanmayacağımızı varsaydığımız aksiyonları harekete geçirmek için şartları yarattı. Amacımız, İran’ı ayakta tutan her ekonomik can damarını, Tahran yalnız kalana kadar kesmek” sözlerini kullandı.

ABD’li Bakan ayrıca hükümetlere ve öbür aktörlere, Washington’ın İran siyasetine meydan okuyanlara bedel ödetmekten çekinmeyeceği ihtarında bulundu. Bessent, paylaşımında planlanan akında yer alacak makul ekonomik tedbirler ya da kurumlar hakkında ayrıntı vermedi.

ABD Hazine Bakanı Scott Bessent

İRAN’DAN SERT UYARI

İran Ulusal Güvenlik Konseyi Başkanı Muhsin Rızai, Trump’ın mali savaşında yer alan ülkeleri “düşman” olarak göreceklerini ve çıkarlarının ziyan göreceğini belirtti.

İran devlet medyasına konuşan Rızai, “Şimdiye kadar yalnızca askeri üsleri gaye aldık, fakat bize ekonomik yaptırımlar uygulamak isterlerse, ABD’nin İran ve öbür yerlerde petrol ve ekonomik şirketleri var ve biz de onlara saldıracağız” dedi.

Rızai, İran’ın stratejisini üç basamaklı bir süreç olarak tanımladı. Evvel ABD ile işbirliği yapan ülkelerle görüşerek tansiyonu azaltmaya çalışacaklarını, bu ülkelere “kenara çekilmelerini” söyleyeceklerini belirten Rızai, “yaptırımlara katılan ülkeleri vuracaklarını söz etti. Rızai, ekonomik savaşa katılan ülkelerin çıkarlarını maksat alacaklarını lisana getirdi.

İsrail basınında yer alan haberlerde, İran’ın savaşta azalan füze stoğunu büyük oranda yenilediği kaydedilmişti. 

HÜRMÜZ VE BABÜLMENDEP TEHDİDİ

Al Jazeera’nin haberine nazaran, Rızai’nin Hürmüz dışındaki alternatif ihracat yollarının amaç alınabileceği uyarısı, büyük olasılıkla Kızıldeniz’e açılan Babülmendep Boğazı’nı işaret ediyor. Suudi Arabistan, Hürmüz ablukasının akabinde petrol ihracatı için bu güzergahı kullanıyor.

Tahran idaresi, ABD savaşına cevap olarak Hürmüz’de abluka uygulamış ve bu durumu Washington ile müzakerelerde koz olarak kullanmıştı.

Yemen’deki Husiler, ABD ile İran arasında çatışmaların yine başlaması üzerine Kızıldeniz’de Suudi Arabistan’a karşı abluka başlatmıştı.

KÖRFEZ ÜLKELERİNİN İKİLEMİ

Körfez ülkeleri, İran’ın komşuları ve birebir vakitte ABD’nin müttefikleri olarak savaşın ortasında kalmış durumda. Analistler, Körfez ülkelerinin İran ile fonksiyonel bir siyasi ilgiye gereksinim duyduğunu belirtti. BAE ve Suudi Arabistan, daha evvel İran ile diplomatik bağlarını normalleştirmişti.

Lancaster Üniversitesi’nden Profesör Simon Mabon, bölge ülkelerinin ABD’nin ekonomik savaşına katılmaya çok da istekli olmayacağını savunarak, “Körfez ülkeleri coğrafyayı değiştiremez. İran’ın yanında yaşamak ve çalışmak zorundalar” dedi.

İran, çatışmaların yaşandığı 2 başka devirde Umman haricindeki bütün Körfez ülkelerine hücum düzenledi. İran misillemelerinde Körfez ülkelerindeki ABD üslerinin yanı sıra limanlar, doğal gaz tesisleri, sivil altyapı ve petrol rafinerileri vurulmuştu.

ULUSLARARASI YAPTIRIMLARIN TARİHİ

İran, 1979 Devrimi’nden bu yana ABD ve Batılı ülkelerin yaptırımlarıyla karşı karşıya kaldı. Birleşmiş Milletler (BM) Güvenlik Konseyi de 2006’dan itibaren İran’ın nükleer programı sebebiyle yaptırımlar uyguladı. 2015’te imzalanan nükleer muahede (JCPOA) yaptırımların kaldırılmasını öngörse de Trump, 2018’de ABD’yi muahededen çekerek tüm yaptırımları tekrar yürürlüğe koymuştu.

Biden idaresi de birçok yaptırımı yerinde bıraktı. Geçen eylül ayında ise BM yaptırımları, İran’ın nükleer programı sebebiyle kalıcı olarak kaldırılmayarak tekrar uygulanmaya başlandı.