ABD Ordusu can mı çekişiyor? 1986’dan sonra en büyük kriz

Obama periyodunda 2009-2010 yıllarında Beyaz Saray Genel Sekreteri ve 2002-2025 ortasında ABD’nin Tokyo Büyükelçisi olarak hizmet eden Rahm Emanuel, geçtiğimiz günlerde The Wall Street Journal’da bir yazı kaleme alarak, Amerikan ordusunun neden bir modernizasyona hatta ihtilale gereksinim duyduğunu yazdı.

Makalesinde, ABD savunma stratejisinin modernizasyonuna ve mevcut idarenin siyasetlerine yönelik sert tenkitler sıralayan Emanuel, Amerikan Kongresi’nin orduda büyük bir ıslahat yürürlüğe koyduğu 1986 yılından bu yana yeni savaş biçimlerinin ortaya çıktığına işaret etti.

Rahm Emanuel yazısına, Amerikan ordusunun 1980’lerden evvel yaşadığı iki başarısızlığın akabinde Kongre ve Pentagon’un 1986’da ordudaki makûs gidişatı kabul ettiğini anımsatarak başladı.

Birinci başarısızlık doğal ki Vietnam Savaşı, ikincisi ise Grenada adasının işgali. Vietnam’da 20 yıllık savaşın akabinde gelen yenilgi hepimizin malumu. Vietnam Savaşı’ndan sonra Amerikan ordusunda büyük bir moral ve disiplin çöküşü yaşandı. Grenada adasının işgali ise, ABD ordusunun Vietnam mağlubiyetinin akabinde başlattığı birinci büyük harekattı. Soğuk Savaş periyodunda, adadaki komünist idaresi devirmek üzere başlatılan harekatta, Amerikan ordusunda kuvvetler ortası entegrasyon eksikliği problemi gün yüzüne çıktı.

İlk başarısızlık, yani Vietnam Savaşı, Pentagon’un ordunun “can çekiştiğini” kabul edip, orduda bir tekrar inşa sürecini başlattı. İkincisi ise, 1986 tarihli Goldwater-Nichols Yasası’nı getirdi. Lider Reagan tarafından imzalanan Goldwater-Nichols Savunma Bakanlığı Yeniden Yapılanma Yasası ile ABD ordusunun komuta yapısı kökten değiştirilerek daha entegre, verimli ve müşterek bir yapı kurulmuştu. Rahm Emanuel de yazısında, bu iki olaydan örnek vererek, İran ve Ukrayna’daki savaşların, Amerikan idaresinin silahlı çatışmalara yaklaşımında “devrim” yapması gerektiğini ortaya koyduğunu belirtti ve “Kaybedecek vaktimiz yok” dedi.

“Mesele, Trump’ın argüman ettiği üzere askerlerimizdeki ‘savaşçı ruhu’ tekrar canlandırmak değil. Problem, yalnızca ordunun daha fazla kaynağa muhtaçlık duyması da değil” diyen Emanuel’e nazaran asıl problem, Amerikan ordusunun geleceğin savaş alanlarına kapsamlı bir biçimde hazır olup olmaması.

‘AYNI ANDA, BİREBİR CEPHEDE İKİ FARKLI SAVAŞ’

ABD’de ordu bazında hayata geçirilen ulusal siyaset, ordunun tıpkı anda iki savaşı yürütebilmesini sağlamayı temel alıyor. Fakat Emanuel, dünyanın teknolojik ve jeopolitik olarak evrildiği nokta göz önüne alındığında, artık Amerikan ordusunun birebir anda ve tıpkı cephede iki farklı savaş tipini, yani klasik ve gelenek dışı savaşı yürütebilmesi gerektiğinin altını çizdi ve ekledi:

“Bu maksatla, ikinci bir Goldwater-Nichols ihtilaline gereksinimimiz var. Düşmanları caydırmak ve çatışmaları kazanmak için uçaklar, gemiler ve tanklar kıymetli kalmaya devam edecek. Fakat Başkan’ın ‘Trump sınıfı’ zırhlılardan oluşan ‘altın filo’ telaffuzları ortasında, geniş çaplı üstünlüğümüzü kaybediyoruz.”

Emanuel, Ukrayna ve İran donanmalarının gücünü önemli halde kaybettiğine vurgu yaparak, buna karşın iki ülkenin de hayati su yollarını denetim ettiğini ve bunun da değerli bir noktayı gösterdiğini söyledi:

“Trump idaresi, savaş alanındaki başarıyı hâlâ klasik metotlarla ölçüyor; örneğin batırılan İran savaş gemilerinin sayısıyla… İranlılar ise tam bilakis, ilerlemeyi milletlerarası nakliye yollarını denetim edip etmediklerine bakarak kıymetlendiriyor. Biz büyük oranda İran’ın nükleer silah programını etkisiz hale getirmek için savaşa girdik lakin İranlı başkanlar öteki bir ‘nükleer seçenekleri’ olduğunu fark etti: Hürmüz Boğazı… Onların gelenek dışı bu atağı büyük bir değer taşıyor ve bizim asıl kazanmamız gereken yer burası.”

Analistlere nazaran, Goldwater-Nichols Yasası ile yaşanan dönüm noktası, Amerikan silahlı kuvvetlerini entegre ederek, örneğin Körfez Savaşı’nda ordunun ahenk içinde hareket etmesini sağlamıştı. Analistler, bu entegrasyonun, sene başında ABD’nin Nicolás Maduro’yu tek bir kayıp vermeden ele geçirdiği operasyonda da kendini gösterdiği kanaatinde.

Söz konusu komuta yapısının, Amerika’da en yetenekli isimleri yetki sahibi konumlara taşıdığını belirten Emanuel, bu sayede misyona gelen liyakatli isimlerin Trump idaresi tarafından vazifeden alındığına dikkat çekti. “Maalesef Trump idaresi bu yetenekleri bir kenara itiyor” diyen Emanuel, Trump’ın kendisi üzere orduyu daha az “woke (duyarcı)” ve daha “savaşçı” yapma görüşüne sahip subayları terfi ettirdiğini bildirdi:

“Liyakate dayalı normları geri getirmeli ve ana-babalarının konutundaki bodrumlarda görüntü oyunları oynayan gençleri, Amerika’yı düşmanlarına karşı muhafazaya teşvik edecek yolları geliştirmeliyiz.”

TEDARİK SÜRECİ REAKSİYON TOPLUYOR

Fakat Amerikan ordusunun sıkıntıları yalnızca işçi ile ilgili değil; tedarik süreci ile ilgili sorunlar de hiç küçümsenmeyecek durumda. Emanuel, Amerikan ordusunun tedarik sürecinin, “başarısızlığı bir iş modeli haline” getirdiğini savunuyor. “Pentagon tedarikçileri, çok az kurumun tahammül edebileceği vakit dilimlerinde çalışıyor; neredeyse hiçbir ana sistem vaktinde yahut bütçesine uygun olarak teslim edilmedi” diyen Emanuel, kelamlarını şöyle sürdürdü:

“Büyükelçi olarak, Raytheon ve Lockheed Martin’in 2023’te sermaye harcamalarına yalnızca 4 milyar dolar ayırırken, pay geri alımlarına yaklaşık 19 milyar dolar yatırması beni dehşete düşürmüştü.”

“Beş Büyük” askeri yüklenicinin, silahları vaktinde ve bütçesine uygun teslim etmeye başlayana kadar pay geri alımı yapmalarının yasaklanmasını önerdiğini lisana getiren eski büyükelçi, mevzuyla ilgili değerlendirmesini şöyle sürdürdü:

“Ayrıca, gelişmekte olan teknolojilere ve yeni asimetrik silah sistemlerine ayrılan federal fonların yüzde 30 ila 40’ının bu Beş Büyük dışında kalan, başka istekli şirketlere ayrılmasını önerdim. Zira yeni şirketleri ve yeni teknolojileri süratle ayağa kaldırmanın yolu lakin budur.”

Konuyla ilgili şahıslar, Pentagon’un İran’ın düşük maliyetli Şahid dronunun bir benzerini bilakis mühendislikle üretmek için alışılagelmiş prosedürlerin dışına çıkmak zorunda kaldığını düşünüyor. Lakin ABD’de mevcut sistemin çok yavaş olmasından ötürü öbür takımların haftalar içinde yaptığı iş, Beş Büyükler’in (ana askeri yüklenicilerin) yıllarını alabiliyor.

ABD ordusunun değerli silahları ve füzeleri, İran’ın daha ucuza mal ettiği dronlar tarafından etkisizleştiriliyor. Emanuel de yazısında, “En düzgün ve en ucuz dronlara bizim sahip olmamız gerekirken, biz onlara yetişmeye çalışıyoruz” sözüne yer verdi ve kelamlarına şöyle devam etti:

“İran’ın Hürmüz Boğazı’nı denetim etmesi ve Ukrayna’nın dört yıldır Rusya’ya karşı savunması gösteriyor ki savaş geminizin boyutu her şey demek değil. Dünyanın önde gelen askeri gücü olarak kalmak ve tıpkı anda birkaç cephede caydırıcılık sağlamak için Pentagon’un, entegre komuta yapılarına, farklı stratejik planlara, çağdaşlaştırılmış tedarik süreçlerine ve gelecekteki savaş alanları için eğitim programlarına muhtaçlığı olacak.”

ABD’nin iki farklı savaş tipini tıpkı anda yürütebilmek için daha fazla paranın yanı sıra liderlik ve vizyona da gereksinim duyduğunu aktaran Emanuel, “Bu zorluk, Reagan idaresinden bu yana geçirdiğimiz hiçbir ıslahata benzemeyen ıslahatlar gerektirecek. Trump’ın bizi içine soktuğu beladan bir çıkış yolu bulmanın ötesinde, Amerika’nın bugün ikinci bir Goldwater-Nichols anına gereksinimi var” dedi.