ABD idaresinden yeni yaptırım kararı. Netanyahu da destekliyor

ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, ABD idaresinin Uluslararası Ceza Mahkemesi (UCM) Başkanı Japon yargıç Tomoko Akane ile Senegalli kıdemli duruşma savcısı Abdoulaye Seye’ye salı günü yaptırım uyguladığını açıkladı.

Karar, ABD Başkanı Donald Trump’ın geçen yıl UCM’ye yönelik yaptırımlara yetki veren başkanlık kararnamesi kapsamında alındı.

Rubio, X hesabından ve resmi açıklamasında, yaptırımların Amerikalıları bu “düzmece mahkemeden” müdafaa kararlılığı doğrultusunda uygulandığını belirterek, “Bu bireyler, hükümeti UCM’nin yargı yetkisini kabul etmemiş yetkilileri soruşturma, tutuklama, alıkoyma yahut yargılama teşebbüslerine direkt dahil olmuştur” sözünü kullandı.

Rubio ayrıyeten mahkemenin, Trump’ın sert göç siyasetlerini uygulayan yahut uyuşturucu taşıdığı sav edilen teknelere operasyon düzenleyen işçinin yanı sıra öteki ABD askerleri için de tehdit oluşturduğunu savundu.

Yaptırımlar, Akane ve Seye’nin ABD’deki mümkün mal varlıklarını donduruyor ve milletlerarası faaliyet gösteren neredeyse tüm bankalarla bağı bulunan ABD finans sistemine erişimlerini fiilen engelliyor.

ABD Hazine Bakanlığı ise aynı gün yayımladığı genel lisansla, Akane ve Seye’yi içeren mevcut süreçlerin 17 Eylül’e kadar kademeli olarak sonlandırılmasına müsaade verdi.

Yaptırım uygulanan isimlerden Seye, İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu hakkında tutuklama buyruğu talep eden argüman makamı grubunda yer alıyor ve tıpkı zamanda UCM yargıçlığı seçimleri için aday gösterilmiş durumda.

UCM yaptığı yazılı açıklamada kararı kınayarak yaptırımların hukukun üstünlüğünü baltaladığını bildirdi.

Mahkeme açıklamasında, “Hukuku uyguladıkları için yargı mensupları tehdit edildiğinde, şahsen milletlerarası hukuk nizamı riske atılmış olur” ifadelerine yer verildi.

UCM Başkanı Akane de aralık ayında yaptığı ikazda, ABD yaptırımlarının mahkemenin tüm durum ve davalardaki işleyişini süratle zayıflatacağını ve kurumun varlığını direkt tehlikeye atacağını belirtmişti.

ABD’nin bu adımı Avrupalı müttefikleriyle de görüş ayrılığına yol açtı. Mahkemeye konut sahipliği yapan Hollanda’nın Dışişleri Bakanı Tom Berendsen, X hesabından yaptığı açıklamada son ABD yaptırımlarını onaylamadıklarını duyurdu.

Berendsen, “Uluslararası mahkemeler ve yargı organları vazifelerini özgürce yerine getirebilmelidir” diyerek süregelen takviyelerini ele almak üzere Akane’yi görüşmeye davet ettiğini kaydetti.

İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu ise Washington’ın kararına dayanak vererek Rubio’ya teşekkür etti.

Netanyahu, sosyal medya platformu X üzerinden yaptığı açıklamada, “UCM, memleketler arası hukuk lisanını kullanarak güç suiistimalini gizleyen ve adaletin temel prensiplerini baltalayan düzmece bir kuruma dönüşmüştür” dedi. Netanyahu, Rubio’nun mahkemenin “gayrimeşru yetki aşımına” karşı sergilediği çabayı takdir ettiğini ve UCM’yi yöneten “yozlaşmış yetkililerin sonuçlarla yüzleşeceğini” söyledi.

Trump, temmuz ayı sonunda yaptığı bir açıklamada mahkemenin kendisiyle ilgilenebileceğini esprili bir lisanla lisana getirerek, “Uluslararası Ceza Mahkemesinin benim peşime düştüğüne dair bir bilgi yok. Gerçi bu türlü bir şey de olabilir” demişti.

Trump ayrıyeten yürüttükleri yaptırım gayretinin kendisinden çok Netanyahu’yu ve öbür yetkilileri kovuşturmalardan muhafazayı amaçladığını tabir etmişti.

Rubio geçen ay yaptığı açıklamada, başka ülkeleri mahkemeden ayrılmaya ikna etmeye dönük diplomatik bir seferberlik dahil olmak üzere UCM’yi zayıflatma eforlarını artıracaklarını söylemişti. En az beş ülke bu davete uyarak adım attı.

ABD ile UCM arasındaki tansiyon daha evvel de yargıya taşınmıştı. Üç UCM yargıcı, yaptırımların hukuka karşıt olduğu gerekçesiyle haziran ayında Trump ve idaresine dava açtı.

Hak savunucusu kümeler da iki başka davada, ABD’nin yürüttüğü yaptırım siyasetinin, dünyadaki vahşet cürümlerine karşı adalet aramak için mahkemeyle çalışan örgütlerin anayasal haklarını ihlal ettiğini savundu.

ABD, Netanyahu ve eski İsrail Savunma Bakanı Yoav Gallant hakkındaki tutuklama buyruklarının yanı sıra ABD askerlerinin Afganistan’daki faaliyetlerine yönelik geçmiş soruşturmayı münasebet göstererek Şubat 2025’te de savcılar ve yargıçlar dahil birtakım UCM yetkililerine amaçlı yaptırımlar uygulamıştı.

Yaptırımların amacındaki isimler arasında o periyot başsavcılık misyonunu yürüten Karim Khan ve sonrasında dört yargıç yer almıştı.

Washington idaresi ayrıyeten Roma Statüsü’nde Trump ve Amerikalı yetkililerin soruşturulmasını yasaklayan bir düzenleme yapılmasını talep etmişti.

Eski Başsavcı Khan, Temmuz 2026’da cinsel taciz suçlamaları sebebiyle UCM üyesi 125 ülkeden 82’sinin oyuyla vazifeden uzaklaştırıldı.

Suçlamaları reddeden Khan, 2023 yılında Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile Rusya Çocuk Hakları Komiseri Maria Lvova-Belova hakkında, 2024 yılında ise Netanyahu hakkında tutuklama buyruğu çıkarmıştı.

Khan’ın vazifeden alınmasının ardından Rusya Dışişleri Bakanlığı, yargılanması için iadesini talep edeceğini duyurmuştu.

Moskova yönetimi, UCM Başkanı Tomoko Akane hakkında da arama kararı çıkarmış durumda.

Mahkemenin yargı yetkisini tanımayan Rusya’da Güvenlik Konseyi Başkan Yardımcısı Dmitriy Medvedev, UCM’nin Rus liderliğine yönelik kararlarını uygulama teşebbüslerinin savaşa yol açabileceği ikazında bulunarak, “Olayların en berbat senaryosunda bu çeşit kararların uygulanması sözün tam manasıyla savaşa yol açabilir” demişti.

Uluslararası toplum tarafından savaş hataları, insanlığa karşı hatalar, soykırım ve akın kabahatlerini kovuşturmak üzere kurulan Lahey merkezli UCM, 2002 yılından bu yana faaliyet gösteriyor.

Mahkemenin yargı yetkisini 125 devlet tanırken; ABD, Rusya, Çin, Hindistan ve İsrail bu yetkiyi kabul etmiyor.

Mahkemeye hiçbir vakit taraf olmayan ABD’nin bilakis UCM, sadece üye bir devletin vahşet hatalarını şahsen kovuşturmaktan aciz olduğu yahut buna isteksiz kaldığı durumlarda devreye giriyor.

Bununla birlikte UCM Statüsü, taraf olmayan devletlerin vatandaşlarının taraf devletlerin topraklarında işlediği vahşet hatalarını da yargılama yetkisini mahkemeye tanıyor.