1950’lerin Titanik’i: Lüks yolcu gemisi Andrea Doria’nın son seferinde yaşanan facia

Denizcilik tarihinin en ünlü kazası denildiğinde akla birinci olarak 1912’de batan Titanik geliyor. Lakin bundan 44 yıl sonra yaşanan Andrea Doria faciası da lüks bir yolcu gemisinin New York yolunda ölümcül bir çarpışma yaşaması, yolcuların tahliye edilmesi ve geminin Kuzey Atlantik’te batması sebebiyle Titanik’le karşılaştırıldı.

Andrea Doria’nın batışının üzerinden 70 yıl geçti. Facianın bilançosu Titanik kadar ağır olmasa da kazaya giden süreç, yolcuların kurtarılması ve geminin son saatleri denizcilik tarihinin en çarpıcı öykülerinden birini oluşturdu.

LÜKSÜYLE ÜNLÜYDÜ

İtalya’nın Cenova kentindeki Ansaldo Tersanesi’nde inşa edilen SS Andrea Doria, 1951 yılında tamamlandı. İsmini 16’ncı yüzyılda yaşamış Cenevizli amiral Andrea Doria’dan alan gemi, İtalyan Denizcilik Şirketi tarafından Cenova ile New York arasında işletiliyordu.

214 metre uzunluğundaki gemi, periyodun en büyük yolcu gemilerinden daha küçük olsa da iç dizaynıyla dikkat çekiyordu. Geminin dekorasyonu ve sanat koleksiyonu için 1 milyon dolardan fazla para harcanmıştı.

Andrea Doria’da üç açık yüzme havuzu, gösterişli salonlar, tablolar, heykeller ve lüks kamaralar bulunuyordu. Gemi, İkinci Dünya Savaşı sonrasında tekrar yükselişe geçen İtalya’nın denizlerdeki simgelerinden biri olarak görülüyordu.

Ancak şık görünümünün altında değerli bir zayıflık vardı. Gemide çift gövde ve 11 su geçirmez bölme bulunmasına karşın Andrea Doria ağır deniz şartlarında yana yatmaya eğilimliydi.

İlk New York seferinde Nantucket açıklarında büyük bir dalgayla karşılaşan gemi, 28 derece yana yatmıştı. Acil bir durumda 15 derecelik eğim filikaların indirilmesini güçleştirebilir, 20 derecelik eğim ise suyun bölmelerin üzerinden taşmasına sebep olabilirdi.

SON YOLCULUK

Andrea Doria, 51’inci Atlantik seferi için 17 Temmuz 1956’da Cenova’dan ayrıldı. Geminin kaptanı, uzun yıllara dayanan tecrübeye sahip Piero Calamai’ydi.

Cannes ve Napoli duraklarının akabinde Cebelitarık Boğazı’nı geçen gemide 1.134 yolcu ve 572 mürettebat bulunuyordu. Yolcular arasında Alfred Hitchcock’un “Trendeki Yabancılar” sinemasında rol alan oyuncu Ruth Roman ile ünlü müzik muharriri Mike Stoller da vardı.

Andrea Doria Atlantik’i geçerek New York’a yaklaşırken İsveç bandıralı MS Stockholm de Manhattan’dan Göteborg’a hakikat yola çıktı.

Andrea Doria’dan daha küçük ve eski olan Stockholm, Nantucket Adası’nın güneyinden ilerliyordu. Fakat vakit kazanmak emeliyle tercih edildiği belirtilen bu rota, New York’tan ayrılan gemiyi karşı yönden gelen gemilerin kullandığı hatta sokuyordu.

Bir öbür deyişle Stockholm, deniz trafiğinde adeta yolun yanlış tarafında ilerliyordu.

SİSİN İÇİNDEYDİ

25 Temmuz gecesi Stockholm açık bir havada ilerlerken önünde yoğun bir sis katmanı bulunuyordu. Andrea Doria ise bu sisin içindeydi.

Kaptan Calamai görüş aralığının düşmesi üzerine geminin suratını azaltmış ve sis düdüğünü çalıştırmıştı. Fakat Andrea Doria yeniden de yaklaşık 22 knot süratle ilerliyordu.

İki geminin toplam yaklaşma suratı yaklaşık 40 knotu buluyordu. Gemiler birbirlerini çıplak gözle göremiyor, sadece radar üzerinden takip edebiliyordu.

Radar bilgilerinin yanlış yorumlanması ve bağlantı eksikliği sebebiyle iki gemi de rotasını güneye gerçek değiştirdi. Çarpışmadan kaçınmak için yapılan hareketler, gemileri birbirinden uzaklaştırmak yerine birebir noktaya yöneltti.

Gemilerin mürettebatı birbirlerini gördüğünde artık çok geçti.

GÖVDESİNİ PARÇALADI

Saat 23.10’da Stockholm’ün buzlu sularda ilerleyebilmesi için güçlendirilmiş sivri burnu, Andrea Doria’nın sağ tarafına yaklaşık 90 derecelik açıyla çarptı.

Stockholm’ün burnu İtalyan gemisinin gövdesine yaklaşık 12 metre girdi. Çarpışma beş yakıt tankını parçaladı, jeneratör kısmına ziyan verdi ve geminin elektriğinin kesilmesine yol açtı.

Andrea Doria sırf birkaç dakika içinde sağ tarafına hakikat yaklaşık 20 derece yatmaya başladı.

Hasar birinci bakışta geminin sadece bir su geçirmez kısmını etkilemişti. Fakat boş yakıt tanklarının süratle deniz suyuyla dolması, geminin istikrarını bozdu. Eğimin giderek artması, su geçirmez bölmelerin de fonksiyonunu kaybetmesine sebep oldu.

Kaptan Calamai kısa müddette geminin kurtarılamayacağını anladı. Çarpışmadan yaklaşık yarım saat sonra geminin terk edilmesine karar verdi lakin paniğe yol açmamak için çabucak genel bir anons yapılmadı.

FİLİKALAR İNMEDİ

Andrea Doria’nın süratle yana yatması, tahliye çalışmalarını büyük ölçüde aksattı.

Geminin sol tarafındaki filikalar havada kaldığı için denize indirilemedi. Sağ taraftaki filikalar ise eğilmiş gövdenin altında zahmetle kullanılabiliyordu.

Yolcuların kimileri ip merdivenlerden ve ağlardan aşağı inmek zorunda kaldı. Andrea Doria’nın kendi filikalarıyla sırf yaklaşık 200 kişi kurtarılabildi.

Ancak facianın yoğun kullanılan bir deniz rotasında yaşanması, yolcuların büyük kısmının hayatta kalmasını sağladı. Acil durum davetini alan çok sayıda gemi bölgeye yöneldi.

Amerikan yük gemisi Cape Ann ile ABD donanmasına ilişkin iki gemi olay yerine ulaştı. Kurtarma operasyonunda en büyük rolü ise Fransız yolcu gemisi Île de France üstlendi.

753 KİŞİYİ ALDI

Île de France, çarpışma bölgesinin yaklaşık 82 kilometre doğusundaydı ve Fransa’ya gerçek ilerliyordu.

Geminin kaptanı Raoul de Beaudéan, birinci anda Andrea Doria kadar yeni bir geminin batma tehlikesiyle karşı karşıya olduğuna inanmadı. Fakat durumun ciddiyetini öğrenince rotasını değiştirdi.

Île de France yaklaşık üç saat sonra olay yerine ulaştı. Kaptan, geminin bütün ışıklarını açtırarak karanlık denizde yolcular için inançlı bir alan oluşturdu.

Fransız gemisi Andrea Doria’dan kurtarılan 753 kişiyi güvertesine aldı. Titanik faciasında yardımına koşan Carpathia üzere Île de France da Andrea Doria kazasının kurtarıcı gemisi oldu.

Hasarlı Stockholm de batmadı. Burnu büsbütün parçalanmasına karşın yolcularını ve kurtardığı kazazedeleri New York’a taşımayı başardı.

OKYANUSA GÖMÜLDÜ

Kaptan Calamai, tahliyenin tamamlanmasının akabinde 26 Temmuz sabahı saat 06.00 civarında Andrea Doria’dan ayrıldı.

Gemi saat 09.45’te batmaya başladı. Sağ tarafı suya gömülen Andrea Doria, saat 10.09’da büsbütün gözden kayboldu.

Geminin son anları, hafif bir uçaktan kazayı görüntüleyen Boston Traveler fotoğrafçısı Harry A. Trask tarafından kaydedildi. Andrea Doria’nın okyanusa gömüldüğü anı gösteren fotoğraf, 1957 yılında Pulitzer Ödülü kazandı.

Faciada Andrea Doria’daki 46 yolcu ile Stockholm’ün beş mürettebatı olmak üzere 51 kişi hayatını kaybetti. Ölenlerin büyük kısmı çarpışma sırasında hayatını yitirdi.

Andrea Doria’nın enkazında kalan kurbanların hiçbirine ulaşılamadı.

AİLELER AYRILDI

Tahliye sırasında birebir aileden şahısların farklı kurtarma gemilerine alınması, New York Limanı’nda büyük bir karmaşaya yol açtı.

Oyuncu Ruth Roman da üç yaşındaki oğlu Richard’dan farklı düşmüştü. Roman diğer bir gemiyle New York’a ulaşırken oğlunun yaşayıp yaşamadığını bilmiyordu.

Yıllar evvel bir sinemada, çocuğunun uçak kazasından kurtulup kurtulmadığını öğrenmeye çalışan bir anneyi canlandıran oyuncu, bu kere birebir endişeyi gerçek hayatta yaşadı. Oğlu daha sonra öteki bir kurtarma gemisinde bulundu.

Andrea Doria’nın kaptanı Piero Calamai ise kazadan sonra bir daha hiçbir geminin komutasını üstlenmedi. Büyük bir yıkım yaşayan Calamai’nin 1972’de ölmeden evvel söylediği son kelamların “Bütün yolcular inançta mi?” olduğu aktarıldı.

İKİ TARAF HATALIYDI

Kazanın akabinde İtalyan ve İsveçli şirketler birbirlerini suçladı. Stockholm’ün önerilen rotanın dışında ve karşı yöndeki gemilerin sınırında ilerlediği belirtildi.

Buna karşılık Andrea Doria’nın yoğun sis altında inançlı kabul edilemeyecek kadar süratli seyrettiği ve radar bilgilerinin yanlış yorumlandığı savunuldu.

Taraflar mahkemeye gitmek yerine bilinmeyen bir muahedeye vardı. Böylelikle kazanın sorumluluğu kesin olarak tek bir gemiye yüklenmedi. Genel kıymetlendirme, iki geminin mürettebatının da faciada hissesi bulunduğu yönündeydi.

Stockholm tamir edilerek tekrar denize döndü, daha sonra farklı şirketlere satıldı ve tekraren isim değiştirdi. Gemi 1993’te Andrea Doria’nın inşa edildiği Cenova’ya geldiğinde İtalyan basını onu “ölüm gemisi” olarak karşıladı.

ENKAZI CAN ALIYOR

Andrea Doria’nın enkazı bugün Nantucket Adası açıklarında yaklaşık 49 metre derinlikte bulunuyor.

Bu derinlik, enkazı tecrübeli dalgıçların ulaşabileceği bir noktada tutuyor. Fakat güçlü akıntılar, düşük görüş arası, balık ağları ve giderek çöken metal yapı dalışı son derece tehlikeli hale getiriyor.

Andrea Doria yıllar boyunca çok sayıda su altı kâşifini kendisine çekti. Lakin batışından bu yana enkaza ulaşmaya çalışan en az 22 dalgıç hayatını kaybetti.

Böylece 1956 yılında 51 kişinin vefatına yol açan gemi, okyanusun tabanına gömüldükten onlarca yıl sonra bile can almaya devam etti.