ABD – İran çizgisinde ‘İlk kim pes edecek’ oyunu

 ABD ile İran arasında aylardır karşılıklı ataklar ve tekraren sefer sekteye uğrayan uzlaşma uğraşlarıyla süren tansiyon, askeri güç kullanımından tarafların ekonomik baskıyla birbirine “ilk kim pes edecek” resti çektiği bir bilek güreşine dönüştü. Washington, Tahran’ın iktisadı üzerindeki yükü ağırlaştırarak direncini kırmaya çalışırken, İran ise Hürmüz Boğazı’nı kapalı tutarak ABD’ye geri adım attırmanın peşinde.

ÖNCELİKLER DEĞİŞTİ

ABD merkezli Wall Street Journal’a nazaran, krizin birinci devrinde İran’ın nükleer silah edinmesini engellemeyi temel gaye olarak gösteren ABD Başkanı Donald Trump, askeri müdahale yoluyla Tahran’a geri adım attıramayınca rotayı ekonomik baskıya çevirdi. Ekonomik problemlerle boğuşan İran’ı daha da sıkıştırarak Hürmüz’ün açılmasını sağlayacak bir mutabakata varmak isteyen Washington’ın, yeni mali yaptırımlar ve deniz ablukası ile baskıyı artırarak süreci hızlandırması bekleniyor.

İran iktisadının içinde bulunduğu durum da ABD’nin elini güçlendiriyor. İran dışarıdan karşılamak zorunda olduğu günlük yaklaşık 29 milyon litrelik akaryakıt açığını kapatmakta zorlanırken, kaynakların azalması Tahran’ı yakıt ve elektrik tüketimini kısmaya mecbur bırakmış durumda. ABD’nin eski Hazine Bakanlığı yetkilisi Miad Maleki, “Washington, ablukanın Tahran’ın dayanabileceği bir müddet içinde kaldırılmayacağını açıkça gösterirse, bu abluka rejimi dize getirebilir” değerlendirmesinde bulundu.

PEZEŞKİYAN KABUL ETTİ

İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan da ülke gelirinin “ciddi ölçüde azaldığını” kabul etti. “Eskiden petrol satıyorduk, şimdi satamıyoruz” diyen Pezeşkiyan, ithal eserlerin artık direkt değil, farklı güzergâhlar üzerinden ülkeye sokulabildiğini ve bu durumun da fiyatları artırdığını belirtti. Pezeşkiyan, hücumlar sebebiyle üretim yapamaz hale gelen fabrikalardan vergi alınamadığı üzere bu işletmelerin ayakta tutulması için devletin kaynak aktarmak zorunda kaldığını belirterek, “Sorunumuz kat kat arttı ve gelirimiz de azaldı” dedi.

İRAN’IN KOZU HÜRMÜZ

Tahran’ın Washington karşısında eli büsbütün zayıflamış değil. Hürmüz Boğazı üzerindeki denetimini ABD’ye karşı değerli bir pazarlık gücüne çeviren Tahran, tam da bu sayede temel nükleer programından taviz vermeden savaşın sona erdirilmesi ve yaptırımların hafifletilmesi üzere taleplerini masada tutabildi. Öte yandan savaş öncesinde günde 130’dan fazla geminin geçtiği Hürmüz’de bu sayı 13’e kadar düşmüş durumda. Uzmanlara nazaran bu durum ABD’de akaryakıt fiyatlarını yukarı çekerek, İran’a bilhassa ara seçimler öncesinde “Trump’ın en hassas olduğu noktadan” baskı kurma imkânı veriyor.                 

BEYAZ SARAY’DAN TRUMP DÜZELTMESİ: ‘HÜRMÜZ KONUSUNDA BAŞKAN ŞAKA YAPTI’

ABD Başkanı Donald Trump’ın önceki gün yaptığı bir konuşmada Hürmüz Boğazı’nı “ABD toprağı duyuru edeceği” yönündeki kelamlarına Beyaz Saray’dan düzeltme geldi. ABD merkezli Wall Street Journal muhabiri Brian Schwartz’a konuşan üst seviye bir Beyaz Saray yetkilisi, “Trump’ın latife yaptığını ve bu mevzuyu danışmanlarıyla da görüşmediğini” belirtti. Trump’ın “şakasına” İran’dan karşılık gecikmedi. İran Dışişleri Bakan Yardımcısı Kâzım Garibabadi, sosyal medyadan yaptığı paylaşımda “Hürmüz ne bir tweetle ne bir uçak gemisiyle ne bir kararnameyle ele geçirilebilir. İran ne tehditlerden korkar ne de güç şovlarından çekinir” dedi. Yargı Erki Başkanı Gulam Hüseyin Muhsini Ejei ise “ABD’nin askeri olarak başaramadığını, açıklamalar yahut sosyal medya yoluyla da başaramayacağını” savundu.

ÜÇ İRANLI PİLOT KATAR’DA ESİRMİŞ

İRAN’ın Kayıp Kişileri Arama Komitesi Komutanı Tuğgeneral Muhammed Bakırzade, üç İranlı pilotun Katar tarafından altı aydır esir tutulduğunu açıkladı. Bakırzade, iki Su-24 tipi savaş uçağının 2 Mart’ta “düşmana ait” hava savunma sistemleri tarafından vurulduğunu kaydetti. Uçaklardaki pilotların fırlatma koltuklarıyla atladığını belirten Bakırzade, hayatta kalan üç pilotun Katar tarafından sağ yakalandığını söz etti. Öte yandan Katar Dışişleri Bakanlığı iddiaları yalanladı. Bakanlık, Katar kurtarma gruplarının, “pilotlardan birinin cesedini bulduğunu ve cenazesinin İran’a iadesi için diplomatik kanallarla görüşüldüğünü” aktardı. Ayrıyeten müzakerelerin sürdüğü bir periyotta savların şaşırtan olduğu belirtildi.