Sütle ilgili tüm ezberleri bozdu: Ünlü doktor ‘artık içmiyorum’ diyerek uyardı

Tim Spector, insanların binlerce yıl evvel uzun seyahatler ve besin kıtlığı sırasında hayatta kalabilmek için hayvan sütü tüketmeye başladığını belirtiyor. Günümüzde ise yetişkinlerin süt içmesini mecburî kılan emsal şartların bulunmadığını savunuyor.

Ancak insanların tabiatta diğer bir hayvanın sütünü içen tek tıp olması, sütün ziyanlı olduğunu gösteren bilimsel bir delil değil. Yetişkinlerin süt içmesi biyolojik bir mecburilik olmadığı üzere gerçek ölçüde tüketilmesi de bizatihi sıhhatsiz kabul edilmiyor.

Dünya nüfusunun yaklaşık üçte ikisinde çocukluktan sonra laktozu parçalamaya yarayan laktaz enziminin üretimi azalıyor. Buna laktoz emilim bozukluğu ismi veriliyor.

Ancak laktozu gereğince parçalayamayan herkes belirti yaşamıyor. Tüketilen ölçüye nazaran şişkinlik, gaz, karın ağrısı yahut ishal ortaya çıkabiliyor.

Laktoz intoleransı bulunan şahıslar, laktozsuz sütü yahut laktoz ölçüsü daha düşük fermente eserleri deneyebiliyor. Süt proteini alerjisi ise laktoz intoleransından farklı ve daha önemli olabilen bir bağışıklık sistemi reaksiyonu.

Süt; kalsiyum, protein ve fosfor üzere kemik sıhhatinde rol oynayan besinleri içeriyor. Lakin daha fazla süt içmenin yetişkinlerde kalça ve bilek kırığı riskini bariz biçimde azalttığına ait sonuçlar dengeli değil.

Geniş kapsamlı araştırmalar, kâfi kalsiyum alan yetişkinlerde süt tüketimini artırmanın kırıklara karşı beklenen seviyede ek muhafaza sağlamadığını gösteriyor. Buna karşılık kâfi kalsiyum ve protein almak, bilhassa çocukluk, ergenlik ve ileri yaş devirlerinde ehemmiyetini koruyor.

Dolayısıyla “süt kemikleri kesin olarak korur” tabiri fazla argümanlı olsa da “sütün kemiklere hiçbir yararı yoktur” demek de gerçek değil.

Geçmişte sütün içerdiği doymuş yağ sebebiyle kalp sıhhatine ziyanlı olduğu düşünülüyordu. Aktüel araştırmalar ise süt tüketimi ile kalp-damar hastalıkları arasındaki münasebetin büyük ölçüde nötr olduğunu gösteriyor.

Başka bir tabirle süt, tek başına kalbi koruyan mucizevi bir içecek olmadığı üzere istikrarlı beslenen sağlıklı bir şahısta kesinlikle kalp hastalığına yol açan bir eser de değil.

Sonuç; tüketilen ölçü, sütün yağ oranı, kişinin genel beslenmesi ve sütle birlikte yenilen öbür yiyeceklere nazaran değişebiliyor.

Süt ve kanser arasındaki ilgi, tek yönlü bir tablo ortaya koymuyor. Süt eserleri ve kalsiyum tüketiminin bağırsak kanseri riskini azaltabileceğine ait güçlü bulgular bulunuyor.

Buna karşılık yüksek ölçüde süt ve süt eseri tüketiminin prostat kanseri riskini artırabileceğini düşündüren çalışmalar da var. Fakat bu husustaki ispatlar sonlu ve büyük ölçüde gözlemsel araştırmalara dayanıyor.

Bu sebeple erkeklerin sadece bu sonuçlara bakarak sütü büsbütün bırakması önerilmiyor. Aile hikayesi ve şahsî riskler kelam mevzusuysa beslenme sisteminin hekimle kıymetlendirilmesi daha gerçek kabul ediliyor.

Spector, süt içmek yerine yoğurt ve kefir üzere fermente süt eserlerine öncelik verilmesini öneriyor. Fermantasyon sırasında mikroorganizmalar sütteki kimi bileşenleri parçalayarak eserin yapısını değiştiriyor.

Canlı kültür içeren yoğurt ve kefir, bağırsak mikrobiyotasını destekleyebilecek mikroorganizmalar ve fermantasyon eserleri sağlayabiliyor. Gözlemsel araştırmalarda yoğurt tüketimi daha düşük tip 2 diyabet riskiyle ilişkilendiriliyor; fakat bu çalışmalar tek başına neden-sonuç bağlantısı kuramıyor.

Meyveli ve şeker eklenmiş eserler yerine sade yoğurt yahut kefir tercih etmek, alınan ek şeker ölçüsünü azaltabiliyor.

Peynir de fermantasyon sürecinden geçen bir süt eseri. Protein ve kalsiyum içermesine rağmen çeşidine bağlı olarak tuz ve doymuş yağ ölçüsü yüksek olabiliyor.

Bu sebeple peyniri sınırsız tüketmek yerine porsiyona ve eserin tuz oranına dikkat etmek gerekiyor. Az işlenmiş, daha düşük tuzlu çeşitler istikrarlı bir beslenmenin kesimi olabilir.

Peynirin sıhhate tesiri, yanında tüketilen yiyeceklere nazaran de değişiyor. Zerzevat ve tam tahıllarla yenilen peynir ile işlenmiş etlerin ve yüksek kalorili hamur işlerinin içindeki peynir tıpkı beslenme tablosunu oluşturmuyor.

Yulaf içeceği, çevresel yahut etik sebeplerle inek sütü tüketmek istemeyenlerin en yaygın tercihlerinden biri. Fakat besin içeriği bakımından inek sütüyle tıpkı değil.

Yulaf içecekleri ekseriyetle sütten daha az protein içeriyor. Üretim sırasında yulaf nişastasının parçalanması, karbonhidratların daha süratli emilmesine sebep olabiliyor. Birtakım eserlerde yağ, kıvam verici maddeler ve ek şeker de bulunabiliyor.

Buna karşın bütün yulaf içeceklerini sıhhatsiz yahut gereksiz kabul etmek gerçek değil. Şekersiz; kalsiyum, D vitamini, B12 vitamini ve iyotla zenginleştirilmiş eserler tercih edilebilir.

Besin bedeli açısından inek sütüne en yakın bitkisel seçeneklerden biri, şekersiz ve zenginleştirilmiş soya içeceği. Bir bardak soya içeceği esere nazaran yaklaşık 7 gram protein sağlayabiliyor.

Badem, pirinç ve yulaf içeceklerinin protein ölçüsü ekseriyetle daha düşük kalıyor. Lakin marka ve eserler arasında büyük farklılıklar bulunabildiği için etiketlerin denetim edilmesi gerekiyor.

Bitkisel içecek seçerken sırf kaloriye bakılmamalı; protein, kalsiyum, D vitamini, B12 vitamini, iyot ve ek şeker ölçüsü da incelenmeli.

Sütü seven ve sindirim sorunu yaşamayan sağlıklı yetişkinlerin büsbütün bırakmasını gerektiren güçlü bir ispat bulunmuyor. Çaya yahut kahveye eklenen küçük ölçüdeki sütün de sıhhat üzerinde büyük bir fark oluşturması beklenmiyor.

Süt içmeyenlerin ise kalsiyum, protein, B12 vitamini ve iyot üzere besinleri yoğurt, kefir, peynir, yumurta, balık, baklagiller yahut zenginleştirilmiş bitkisel içeceklerden karşılaması gerekiyor.

Asıl kıymetli soru, sütün yerine ne tüketildiği. Şekerli içecek yerine süt içmek daha yeterli bir tercih olabilirken suyun yerine gün boyunca süt tüketmek gereksiz kalori alınmasına yol açabilir.