‘Bir neslin sessizliğini bozdu’

Haberlerimizi Google’da Takip Edin

Gelişmelerden anında haberdar olun.

Google’da tercih edilen
kaynak olarak ekleyin

Duygu Asena yazılarında bayanların maruz kaldığı eşitsizlikleri korkusuzca gündeme taşıdı. Onlara haklarını sorgulama cüreti verdi; eşitlikçi bir toplum arayışındaki herkese seslendi. 20 Temmuz 2006’da (60 yaşındayken) aramızdan ayrıldığında cenazesinde bayanlar etten duvar ördü, ‘Kadının ismi var’ yazılı pankart açtı, tabutunu omuzladı. Asena’nın yarattığı etkiyi çalışma arkadaşlarına ve bayan hareketinin temsilcilerine sorduk. Duygu Asena Roman Ödülü’nü kazanan yazarlarsa onun yeni jenerasyonlara nasıl iham verdiğini anlattı. 

‘Nasıl sorgulayacağımı öğretti’

Canan Güllü (Türkiye Kadın Dernekleri Federasyonu Başkanı)

◊ Duygu Asena bir jenerasyonun sessizliğini bozan bayandı. Kimi insanlar yaşadıkları dönemi anlatmaz; yaşadıkları dönemi değiştirir. Duygu onlardan biriydi.   

◊ Kadın hakları uğraşındaki seyahatimin kilometre taşlarından birinin Duygu Asena olduğunu söyleyebilirim. O bana ne düşüneceğimi öğretmedi. Nasıl sorgulayacağımı öğretti. Duygu Asena’nın en büyük cüreti sırf yazdıkları değildi. Yazdıklarını, toplumun bayanlardan susmasını beklediği bir periyotta yazabilmesiydi. Kadının cinselliğini konuşmanın ayıp sayıldığı, şiddetin ‘aile içi mesele’ olarak görüldüğü, eşitsizliğin yazgı diye öğretildiği yıllarda o, bütün bunların üzerindeki örtüyü kaldırdı.

◊ “Ben feministim” diyerek kendisini tanımlama muhtaçlığı duymadı. Kadınların eşitliği için verdiği uğraş, yazdığı her satır ve kurduğu her cümle aslında onun hangi tarafta durduğunu açıkça gösteriyordu. Kimlik beyanından çok, mücadelesi konuşuyordu. Kadınca dergisi bunun en güçlü örneklerinden biriydi. 

◊ Bugün sürdürdüğümüz uğraşta, şiddete karşı yürüttüğümüz çalışmalarda, bayanların ömür hakkını savunurken gösterdiğimiz kararlılıkta onun açtığı yolun izleri devam ediyor. Hiçbir uğraş tabiatıyla başlamaz. Her uğraş, bir diğer bayanın cüretinden güç alır.
Ben de kendi seyahatimde o hamasetten beslendim. Bana/bizim nesle kendisini sorgulama yüreği bıraktı. Kadınların isminin olduğunu, olacağını ve hiçbir vakit tekrar silinemeyeceğini gösterdi. Rahat uyu sevgili Duygu, çaban emin ellerde.

‘Onun feminizmi pratiğe, aksiyona, yüreğe dayanır’

Ayşegül Sönmez (Çalışma arkadaşı, sanat eleştirmeni, gazeteci, yazar)

◊ Onun feminizmi kurama değil, pratiğe, aksiyona, yüreğe dayanır. Bu bakımdan kitleseldir. Duygu Asena feminizmi yapmacıdır, sokağa çıkmacı, şiddete karşı koymacı, hayattan yanadır. Okuryazar bir feminist değildi, o muharrir ve yapar bir feministti.
Cinsel özgürlükçü bayan cinselliğini araştırmacı ve bayanın hazzını önceliklendiren bir feministti de. Kadının cinselliğinin önündeki pürüzleri, orgazma giden, o erkekler tarafından kapatılan yolları açmamızı o sağlamıştır.

◊ Bugün hayatta olsaydı bence her mevzuyu lakin en çok bayanların, küçük kızların üzerindeki hoşluk baskısını ele alırdı. Bu kriterleri ve lisanı tartışmaya açardı. Çocuk taciz ve suiistimal sıkıntısını ebediyen gündeme taşırdı.

‘Şaşırdığımı hatırlıyorum’

Nazlı Doğan Özsöz (Yazar, 2026 Duygu Asena Roman Ödülü’nün sahibi)

◊ Ben çocukken konutta bir sürü Kadınca vardı, orada bayan cinselliğine dair yiğit yazılar olduğunu ve buna şaşırdığımı hatırlıyorum. Asena’nın dergiyle konutlara sızmasını, bayanlara ulaşmasını çok zekice ve çok etkileyici buluyorum.

◊ ‘Kadının Adı Yok’ romanındaki isim, kimlik ve varoluş sorununu anlatırken sadece bir periyodun kıssasını yazmadığını da biliyordu kesinlikle. Romandaki karakterin isminin olmayışı bize sokakta, konutta,  kamusal alanda, iş hayatında yok edilmiş bir gerçekliğe kapı aralıyor.

‘Tabuları tartışmak…’

Şebnem İşigüzel  (Yazar, 2017 Duygu Asena Roman  Ödülü’nün sahibi)

◊ ’Kadının Adı Yok’ benim neslimi ve benden evvelkileri epey etkiledi zira ne halde olduğumuzu bize bütün açıklığıyla anlatıyordu.

◊ Feminist okumalarımın ‘Kadının Adı Yok’la başladığını, bayan kimliğim üzerine düşünmeye tekrar bu kitapla başladığımı söyleyebilirim.

◊ Toplumda tabu sayılabilecek şeyleri tartışmak açısından hem dergiciliği hem kitabı kıymetliydi.

‘Cesur bir kadındı’

Ayşegül Devecioğlu (Yazar, Kadınca mecmuasında Duygu Asena’yla birlikte çalıştı)

◊ Duygu Asena’nın feminist harekete katkısını, onun feministliğinden ziyade  feminist hareketin içinde geliştiği iklime verdiği o eşsiz can suyunda aramak gerekir.

◊ Duygu Asena yürekli bir bayandı, buna yalnız öncülük diye isimlendirilebilecek (birçok öncü üzere o da bunun farkında değildi ve söylense de sanırım kabul etmezdi) mecmua çalışmalarında değil, iş ortamındaki öteki tavırlarında da şahit oldum.

Kısaca…

◊ 1946’da İstanbul’da doğdu.

◊ İstanbul Üniversitesi Pedagoji Bölümü’nü bitirdi.

◊ İlk yazısı Hürriyet gazetesinin Kelebek ekinde çıktı (1972).  Kadınca, Onyedi, Ev Kadını, Bella, KİM, Negatif mecmualarını yönetti. Milliyet, Cumhuriyet, Yarın, Sabah, Güneş, Habertürk ve Vatan gazetelerinde yazdı.

◊ 30 Temmuz 2006’da beyin tümörüne bağlı teneffüs durması sebebiyle hayatını kaybetti.

‘Fikirleriyle hayatta’

Şadan Maraş Öymen (Çalışma arkadaşı ve ‘Duygu Asena-Orada Kadınlar Var mı?’ kitabının yazarı)

◊ Kitaba başlık olan cümle ona ilişkin. Beyindeki süratle gelişen tümörü durdurma, hayatta kalma müddetini uzatma, vakit kazanma ümidiyle iki ameliyat geçirmişti. Artık konuşmuyordu. Kardeşi İnci Asena, televizyondaki bir muhalif protesto aksiyonunu ‘Bak neler oluyor’ diye ona gösterdikten sonra Duygu Asena, zayıf bir sesle “Orada… Kadınlar var mı” demişti. Tahminen de son sözleriydi.

◊ Duygu Asena kendinden evvelki jenerasyonların başlattığı kadın-erkek eşitliği çabasını, tanınan bir lisanla gündelik hayata taşıdı, topluma mal etti.

◊ 2001’de yenilikçi bir fikirle  ‘Aslında Özgürsün’ romanının birinci sayfalarını internette yayımladı. Gelen önerilere göre romanı yönlendirdi. Yaşasaydı, onu bugün dijital yayıncılığın her cinsinde görecektik.

◊ Onun, mevzuyu gündemde tutan ısrarlı yazıları, ülkemizde Aile İçi Şiddete Karşı Yasa, Medeni Kanun ve Ceza Kanunu ıslahatları, bayanların elde ettikleri hakların kazanılmasında somut tüzel adımlar atılmasında tesirli oldu.

◊ Toplumumuzda Duygu Asena, fikirleriyle hayatta.

‘Çaktırmadan feministti’

◊ Duygu’yu Gelişim Yayınları’ndan tanırım. Biz Nokta’yı çıkarırken o Kadınca’yı, Hıncal Uluç Erkekçe’yi çıkarıyordu.

◊ Duygu çaktırmadan feministti. Kadınca’da son derece dört dörtlük yazılar çıkmaya başladı. Feminizm satışı yapmadan makul bir formda bayan hakları savunucusuydu.

KİTAPLARI

KADININ ADI YOK, 1987: Türkiye’de bayan hareketinin simge yapıtlarından. 1988’de müstehcen kabul edilerek yasaklandı. Dava sonucunda  yayımına tekrar müsaade verildi.

ASLINDA AŞK DA YOK, 1989: Kadın-erkek bağlarını ele alıyor.

KAHRAMANLAR HEP ERKEK, 1992: Eşitsizlikleri, toplumsal cinsiyet rollerini ve ‘kahramanlık’ kavramını sorguluyor.

DEĞİŞEN BİR ŞEY YOK, 1994: Asena’nın 80’lerdeki ve 90’ların başındaki yazılarından derleme. 

AYNADA AŞK VARDI, 1997: Aşkı, evliliği ve bayanların kimlik arayışını anlatıyor.

ASLINDA ÖZGÜRSÜN, 2001: İki bayanın (Belgin ve Berna) tabulara karşı çıkışını husus ediniyor. Yıllar sonra diziye de uyarlandı.

AŞK GİDİYORUM DEMEZ, 2003: Okura sorular sorduruyor: Aşk geldiğinde, her şeyi bırakıp doludizgin gitmek mi gerek?

PARAMPARÇA, 2004: Asena bu kere cinselliğini, ruhunu bir türlü tam olarak anlayamayan bir erkeği odağına alıyor.

YAZILARINDAN ALINTILAR…

◊ Bir kere daha hatırlatıyorum, feminizm bayan üstünlüğü istemiyor, erkek düşmanlığına da dayanmıyor. Lakin hususun ‘kadın erkekle eşitse, alsın baltayı ağaç kesmeye gitsin’ diyecek kadar laubaliliğe sabrı yok.
(Kadınca dergisi, Şubat 1990)

◊ Canımızın istediği her yere, canımızın istediği kişi ile gideceğiz. Hepimiz bu dünyanın çocuklarıyız ve her şeyi eşit paylaşacağız. Bunda kararlıyız. (Milliyet gazetesi, 11 Kasım 1995)

◊ Sevgili, ince, küçük, şık çizgilerim… Dostlarım. Siz olmasanız ben ne yapardım? Siz benim kararlılığım, siz benim gücümsünüz. Sizi oluşturana dek neler yaşadım… neler çektim… nasıl savaştım ben… ve size bu türlü anlayışla, memnunlukla bakabilmek için… ne çok uğraştım. (Kadının Adı Yok)