Türk tedarikçi Hürriyet’e anlatı… Derin uykudan filoya F-35’ler bu türlü dönecek

Haberlerimizi Google’da Takip Edin

Gelişmelerden anında haberdar olun.

Google’da tercih edilen
kaynak olarak ekleyin

TÜRKİYE’nin ana üreticilerinden biriyken 2019’da ABD yaptırımları sonucu çıkarıldığı F-35 programına dönüşü, Ankara ile Washington arasındaki olumlu sinyallerin akabinde yeniden gündemde. ABD Başkanı Donald Trump’ın yaptırımları kaldırarak uçakları Türkiye’ye vermek istediklerini söylemesinin akabinde süreçte, krize yol açan Rus üretimi S-400 hava savunma sistemleri için bir tahlil formülü bulmaya odaklanıldı. Pekala S-400 manisi aşıldıktan sonra süreç nasıl ilerleyecek? F-35 üretim sınırının tedarikçilerinden Türk polimer bilimcisi ve işinsanı Ergün Kırlıkovalı’ya sorduk.

Uçakları radara karşı görünmez yapan polimer kaplamaların mucidi olan Kırlıkovalı, ABD’nin California eyaletinde kurduğu Integrated Polymer Industries isimli şirketi 34 yıldır Amerikan’ın en gelişmiş savaş uçakları için bu gereçlerin tedarikini yapıyor. 1992 yılından beri Amerikan hayalet B-2 Spirit bombardıman uçakları, 2006 yılından bu yana da F-35 savaş jetleri için radar soğurucu kaplama gereçleri tedarik eden Türk bilim insanı, F-35’lerin bu alanda tek tedarikçisi. F-35 üretiminin merkezinde yer alan Kırlıkovalı, “siyasi maniler aşıldıktan sonraki teknik sürecin nasıl işleyeceğini” detayları ile Hürriyet’e anlattı.

ÇOK KATMANLI BİR SÜREÇ

Kırlıkovalı’ya nazaran programdan çıkarılan bir ülkenin geri dönmesi “emsalsiz bir durum” ve süreç “çok katmanlı, bürokratik, türel ve teknik bir operasyona” dönüşecek. Evvel Washington’ın yaptırımları kaldırdığını Kongre’ye resmen bildirmesi, akabinde Türkiye’nin 2021’de feshedilen iştirak mutabakatına yine taraf yapılması gerekiyor. Birinci etapta masadaki en somut kalem ise para. Türkiye’nin programdan çıkarılınca dondurulan 1.4 milyar dolarlık hakkı ile uçakların yıllardır biriken hangar ve bakım masrafları “mali bir mutabakatla mahsuplaşılacak”. Kırlıkovalı’ya nazaran Türkiye de parayı yedi yıldır ABD’nin elinde tutmasının bir faiz geliri olması gerektiğini hatırlatarak, sözkonusu faiz farkının “bakım-tutum-güncelleme” masraflarından düşülmesini isteyebilir. Geri dönüş sürecindeki bir öbür kritik adım, dijital güvenlik eşiği. “F-35 yalnızca bir savaş uçağı değil, uçan bir bilgi merkezidir” diyen Kırlıkovalı, bu yüzden Türk Hava Kuvvetleri’nin siber altyapısının, uçağın global lojistik ağı ODIN’a tekrar bağlanabilmesi için ABD Savunma Bakanlığı (Pentagon) tarafından denetlenip akredite edileceğini aktarıyor.

6 UÇAĞIN BAKIM SÜRECİ OLUR

F-35 konusunda olumlu atmosferin oluşmasıyla birlikte en çok merak edilenlerden biri de Türkiye’nin parasını ödediği ve yıllardır ABD’de hangarlarda bekleyen 6 adet savaş jetinin teslimatının çabucak yapılıp yapılamayacağı.  “Bu uçaklar hangardan çıkarılıp çabucak uçurulabilecek durumda değil” diyen Kırlıkovalı, sıkı bir bakım-onarım süreci gerekeceğini vurguluyor. Türk bilim beşerinin anlattığına nazaran jetler sıradan bir hangarda değil, “derin uyku” denilen bir prosedürle koruma ediliyor. Uçaklar korozyona karşı özel gözetici sıvılarla doldurulmuş, hassas sistemleri mühürlenmiş hâlde. Kırlıkovalı’nın aktardığına nazaran uyandırma operasyonu kapsamında tüm yakıt sınırları, hidrolik sıvılar ve filtreler yenilenecek; yıllardır bekleyen kauçuk contalar kuruma ve çatlama riskine karşı tek tek mikroskobik testlerden geçirilecek. Uçağa hayalet özelliğini veren boyası denetim edilerek nem ve sıcaklığa bağlı deformasyon varsa yenilenecek.

PİLOTLARA TAZELEME EĞİTİMİ

Geride kalan 7 yılda F-35 uçaklarının teknolojilerinde ilerleme kaydedildiğini belirten Kırlıkovalı, jetlerdeki vazife bilgisayarı, kokpit ekranları ve bellek üniteleri üzere elektronik donanımın sökülüp yeni sistemlerle değiştirileceğini ve en aktüel uçuş yazılımlarının yükleneceğini anlatıyor. Jet motorları da gövdeden ayrılıp test hangarına alınarak incelenecek. Türk bilim insanı bu bakım tamir sürecinin 6 ila 12 ay süreceğini belirtiyor. Bakım sürecinin sonunda ABD’li pilotların denetim uçuşlarını geçen jetler, ABD’deki Luke Üssü’nde tazeleme eğitimini tamamlayan Türk pilotlara teslim edilecek.

TÜRKİYE ALTERNATİF ROLLER BULABİLİR

Türkiye’nin 900’ü aşkın kesim ürettiği kurucu iştirak günlerine dönmesi ise Kırlıkovalı’ya nazaran güç. Türk firmalarının iş paketlerinin ana yükleniciler tarafından ABD, Avustralya ve İtalya’daki tedarikçilere milyarlarca dolarlık uzun vadeli mukavelelerle bağlandığını hatırlatan Kırlıkovalı, durumu, “Ortada bir kusur yokken bu işleri geri alıp Türkiye’ye vermek, türel olarak muazzam tazminat davalarına ve siyasi krizlere yol açar” diye özetliyor.

 Ancak Türk bilim insanına nazaran Türkiye için alternatif iştirak formülleri bulunabilir. Bunlardan birincisi yıllık üretimin 150-190 uçağa çıktığı programda tıkanan sınırlar için yedek tedarikçilik. İkincisi, Roketsan ve üzere devlere “dolaylı ancak çok büyük bir pazar açacak” SOM-J füzesi ve yerli güdüm kitlerinin uçağa entegrasyon haklarının geri kazanılması. Kırlıkovalı’ya nazaran “yıllık milyarlarca dolarlık ciro üretebilecek” üçüncü alternatif ise Türkiye’nin coğrafik pozisyonuyla Avrupa ve Ortadoğu’daki F-35 filoları için bölgesel motor ve gövde bakım üssü olması

‘F-35 KAAN’I BALTALAMAZ GÜÇLENDİRİR’

Bazı çevrelerin “F-35’e dönüş KAAN programına ziyan verir” görüşüne ise Kırlıkovalı katılmıyor. Türk savunma endüstrisinin iki beşinci nesil programı birebir anda taşıyacak olgunluğa “çoktan eriştiğini” söyleyen Kırlıkovalı, F-35 tarafı tedarik ve bakım odaklı yürürken, Türk savunma endüstrisinin tasarım ve mühendislik gücünü KAAN’a odakladığı bir senaryonun verimli olacağı görüşünde. F-35’in gelişinin KAAN için kurulan rüzgâr tüneli ve test altyapısını “baltalamayacağını, tersine NATO standartlarında akreditasyonunu pekiştireceğini” düşünüyor. Beş yıl sonra iki uçağın birden Türk hava kuvvetlerinin envanterinde yer aldığı bir senaryoda F-35’in düşman savunmasına sızan “uçan bir istihbarat ve data merkezi”, çift motorlu KAAN’ın ise “saf bir hava üstünlüğü canavarı” olarak açılan gediklerden girip alan hâkimiyeti kuracağını söylüyor. Kırlıkovalı’ya nazaran ayrıyeten kaynak kodları büsbütün Türk mühendislerine ilişkin bir KAAN’ın varlığı, Türkiye’nin “bağımsız dış siyaset adımlarında en büyük askeri güvencesi” olabilir. 

Haber Bültenleri ve E-Posta Tercihleri

Türkiye ve dünyadaki en yeni gelişmelerden haberdar olmak için, bültenlerin gönderileceği e-posta adresini girin.

Ad

Soyadı

E-Posta Adresi

Bülten Seçimleri

Gün Başlıyor

Gün Sonu

ETK Kuralları ve Bilgilendirme Metnikapsamında onay veriyorum.

Abone Ol

Keşfetmeye Devam et