CAATSA yaptırımları nedir, kalktı mı? Türkiye’ye yönelik CAATSA yaptırımları ne vakit kalkacak?

ABD’nin Hasımlarıyla Yaptırımlar Yoluyla Mücadele Yasası (CAATSA) kapsamındaki yaptırımlar, Rusya’dan S-400 hava savunma sistemlerinin alımı sebebiyle Türkiye’ye yönelik, yaklaşık 3 yıldır masada durduktan sonra, 7 Nisan 2021 tarihinde yürürlüğe girmişi. ABD Kongresi, CAATSA’yı 2017’de onaylamıştı. Gözler şimdi ABD ve Türkiye arasındaki ikili bağlara çevrilirken, CAATSA yaptırımlarının da kalkması bekleniyor.

Bu yıl Türkiye’de gerçekleşen NATO Zirvesi sebebiyle ABD’den Ankara’ya gelen ABD Başkanı Donald Trump, Beştepe’de mevzuyla ilgili açıklamalarda bulundu. Trump, CAATSA yaptırımlarıyla ilgili açıklamasında, “Yaptırımları kaldırabileceğimizi söyleyebilirim. Çok yakından çalışıyoruz, artık vaktidir. Dostlarımıza yaptırım uygulamak istemiyoruz.” dedi. Türkiye’ye yönelik uygulanan CAATSA yaptırımlarının kısa bir müddet içerisinden kaldırılması bekleniyor.

ABD Kongresi, birinci defa 2018 savunma bütçesine ait “Ulusal Savunma Yetkilendirme Yasası’nda” (NDAA), Türkiye’nin Rusya’dan S-400 alma niyetini gündeme getirdi ve Savunma Bakanlığından bu mevzuda rapor istedi.

Bakanlık, raporu Kasım 2018’de Kongreye sundu ve raporda, Türkiye’nin S-400 alımının kesin olduğu, bunun ABD-Türkiye ikili bağlarına ve Türkiye’nin NATO içindeki rolüne olumsuz tesirinin kaçınılmaz olacağı kaydedildi.

Kongre, buna karşılık 2019 yılı savunma bütçesine ait NDAA yasasında Türkiye’ye F-35 uçaklarının verilmesine kısıtlama getirdi.

2020 bütçesine ait NDAA yasasında ise Türkiye’nin Temmuz 2019’da S-400 sistemlerini teslim alması CAATSA kapsamındaki Rus savunma ve istihbarat dalı ile yapılan “önemli mali işlem” olarak tanımlandı ve Başkan’ın 180 gün içinde Türkiye’ye CAATSA yaptırımlarından en az beşini uygulaması talebinde bulunuldu.

CAATSA yasası kapsamında ABD Dışişleri Bakanlığı 27 Ekim 2017’de yaptırım kapsamına alınan Rus savunma ve istihbarat şirketlerinin listesini yayımlamıştı ve listede S-400 sistemlerini üreten Almaz-Antey Hava ve Uzay Savunma Şirketi ikinci sırada yer alıyordu.

Dolayısıyla Türkiye’ye yönelik CAATSA yaptırımları, aslında kelamlı olarak 2017’den beri lisana getirilse de birinci sefer Aralık 2019’da yasalaşan 2020 Ulusal Savunma Yetkilendirme Yasası’nda resmi olarak yer aldı.

2 Ağustos 2017’de Kongrede kabul edilen CAATSA’da “ikincil yaptırımlar” olarak da anılan bu yaptırımlar şöyle sıralanıyor:

“1- Yaptırım kapsamına alınan kişi ve kurumlara ihracat ithalat bankası takviyesinin kesilmesi

2- Mal ve teknoloji ihracatı ruhsatı verilmemesi

3- ABD mali kuruluşlarından kredi tedarik edilmemesi

4- Uluslararası mali kuruluşlardan kredi verilmemesi

5- Mali kurumlara ABD Merkez Bankası ile direkt alışveriş yapma müsaadesi verilmemesi

6- Yaptırım kapsamına alınan kişi ya da kurumlarla ihale ya da mukavele yapılmaması

7- Döviz üzerinden süreç yapılmasının yasaklanması

8- Mali kurumlar ve bankalar arasında ödeme ya da kredi transferlerinin yasaklanması

9- Yaptırım kapsamına alınan kişi ya da kurumların ABD topraklarında gayrimenkul sahibi olmasının yasaklanması

10- ABD kişi ve kurumlarının yaptırım kapsamına alınan kişi ya da kurumlardan sermaye ya da borç alışverişinin yasaklanması

11- Yaptırım kapsamına alınan şahıslara ABD’ye giriş yasağı

12- Yaptırım kapsamına alınan kişi ve kurumlara benzeri fonksiyonu olan üst seviye görevlilere de yaptırım uygulanması.”

Yasanın ilgili maddesine göre ABD Başkanı, bu 12 maddeden en az 5’ini seçip uygulamakla yükümlü.