Beyindeki ‘hain’ hücre deşifre edildi! Kanseri koruyan kalkan nasıl parçalandı?

Beyin kanserinin en ölümcül ve agresif çeşidine karşı geliştirilen çığır açıcı bir immünoterapi tedavisi, hastalığı büsbütün geriletme yolunda tıp dünyasına büyük bir umut ışığı oldu.

Londra ve Kanada’dan bilim insanlarının yürüttüğü ortak çalışma, yeni bir ‘CAR-T hücre tedavisi’ formülünün, şu ana kadar çaresiz kabul edilen glioblastoma tümörlerini büsbütün ortadan kaldırabileceğini ve hastaların uzun vadeli hayatta kalma talihini artırabileceğini ortaya koydu.

Ölümcül hastalığa karşı yıllardır beklenen kırılma noktası

Her yıl binlerce insanı yakalayan ve teşhis konulduktan sonraki beş yıl içinde hastaların yüzde 95’ini hayattan koparan glioblastoma karşı tıp dünyası on yıllardır çaresizdi. Bilim insanları bu hastalığı denetim altına alabilmek için uzun yıllar harcadı lakin kanserin sağlıklı beyin dokusunun derinliklerine kılcal, ipliksi uzantılar göndererek yayılması tedaviyi neredeyse imkânsız kılıyordu.

Diğer pek çok kanser cinsinin bilakis glioblastoma, cerrahi operasyonlarla bedenden büsbütün temizlenemiyor; ameliyattan geriye kalan kanser hücreleri ise kemoterapi ve radyoterapiye karşı büyük bir direnç göstererek hastalığın süratle yine büyümesine sebep oluyordu. Fakat şimdi, King’s College London ve McMaster Üniversitesi’nden uzman takımlar, geliştirdikleri yeni CAR-T hücre tedavisinin bu kısır döngüyü kırabileceğine inanıyor.

Vücudun kendi savunma ordusu kansere karşı silahlandırılıyor

İngiltere’de halihazırda bilhassa kan kanseri çeşitlerinin tedavisinde yaygın olarak kullanılan CAR-T prosedürü, hastanın kendi bağışıklık hücrelerinin laboratuvar ortamında yine programlanması temeline dayanıyor. Bu süreçte hastanın kendi bağışıklık sisteminden beyaz kan hücreleri toplanıyor ve bu hücreler genetik olarak değiştirilerek kanser hücrelerinin üzerindeki proteinleri tanıyacak formda adeta birer avcıya dönüştürülüyor.

Daha sonra hastanın kanına geri enjekte edilen bu modifiye edilmiş hücreler, direkt gidip kanserli hücreleri buluyor ve yok ediyor. Bugüne kadar çocuk ve yetişkinlerde lösemi ile lenfoma üzere kan kanserlerinde mucizeler yaratan bu metot, şimdi ise tıp tarihinin en güçlü kalelerinden biri olan beyin tümörlerini yıkmak için sahneye çıkıyor.

Deneylerde göz kamaştıran muvaffakiyet: Tümörler tamamen temizlendi

Saygın bilimsel dergisi Nature’da yayımlanan bu yeni çalışmada araştırmacılar, insanlardaki beyin kanserini birebir taklit edecek halde tasarlanmış hayvan modelleri üzerinde yeni tedaviyi test ettiler.

Yapılan ana deneylerin ikisinde elde edilen sonuçlar tıp dünyasında büyük bir şaşkınlık ve sevinç yarattı; zira uygulanan tedavi, test edilen 13 fareden 12’sinde glioblastoma tümörlerini büsbütün yok etti. Dahası, tedavi edilen fare kümelerinden biri dört ayı aşkın bir mühlet, başkası ise beş aydan fazla bir müddet boyunca büsbütün tümörsüz ve sağlıklı bir formda yaşamaya devam etti.

Bu inanılmaz muvaffakiyetin arkasında yatan sır ise bilim insanlarının keşfettiği yeni bir strateji oldu. Araştırmacılar, glioblastoma tümörlerinin üzerinde ve ‘makrofaj’ ismi verilen bağışıklık hücrelerinde ‘GPNMB’ isimli özel bir protein tespit ettiler.

Makrofajlar olağan kaidelerde bedeni enfeksiyonlardan müdafaası gereken hücrelerken, kanser tarafından adeta ele geçiriliyor, beyni kandırıyor ve tümörü dışarıdan gelecek tedavilere karşı koruyan bir kalkan misyonu görüyordu.

Bilim insanları, CAR-T hücrelerini direkt bu GPNMB proteinini tanıyacak halde mühendislik mükemmeliyle tekrar tasarladılar. Böylelikle hücreler hem direkt tümörün kendisine saldırdı hem de tümörü koruyan ihanet içindeki bağışıklık ortamını yok etti.

Kanseri yalnızca hücre yığını değil bir ekosistem olarak görmek

Çalışmanın başyazarı olan, King’s College London ve McMaster Üniversitesi bünyesinde misyon yapan beyin cerrahisi ve nöro-onkoloji profesörü Sheila Singh, geliştirdikleri tekniğin farkını çarpıcı sözlerle özetledi.

Profesör Singh, glioblastomayı yalnızca bir kanserli hücre yığını olarak tedavi etmek yerine, onu çevreleyen ve besleyen bağışıklık ekosistemiyle birlikte bir bütün olarak düşünmek gerektiğini belirtti.

Kanser hücrelerinin ötesine geçerek tümörü tedavilerden koruyan bağışıklık hücrelerini de gaye aldıklarını söyleyen Singh, bu sayede tümörün hayatta kalmasını sağlayan takviye sistemini büsbütün çökerttiklerini söz etti.

Araştırmanın ortak muharrirlerinden Shan Grewal da bugüne kadar yapılan çalışmaların yalnızca kanser hücrelerini öldürmeye odaklandığını, kendilerinin ise hastalığa iki koldan saldırarak tümörün muhafaza kalkanını parçaladıklarını vurguladı.

Geleceğe dair ümitler ve erken teşhisin hayati önemi

Şu an için tedavi şimdi beşerler üzerinde denenmemiş olsa da araştırmacılar laboratuvar ortamında ve hayvanlar üzerinde elde edilen bu güçlü sonuçların, gelecekte insan klinik tedavileri için kapıyı ardına kadar araladığını söylüyor.

Glioblastoma hastalarının mevcut tedavilerle ortalama yalnızca 12 ila 18 ay arasında yaşayabildiği ve beyin tümörü araştırma derneklerinin bu alanda son yirmi yıldır hiçbir somut ilerleme kaydedilemediğini belirttiği bir devirde, bu gelişme ihtilal niteliği taşıyor.

Bu sinsi hastalığa karşı uzmanlar, belirtiler konusunda da halkı uyarıyor. Daima devam eden ya da berbatlaşan baş ağrıları, nöbetler, mide bulantısı, sersemlik hissi, hafıza meseleleri, bedenin bir tarafında halsizlik ile görme yahut konuşmada yeni başlayan bozukluklar glioblastomanın en temel işaretleri arasında yer alıyor. Uzmanlar, bu çeşit alışılmadık ve inatçı semptomlar yaşayan herkesin vakit kaybetmeden bir tabibe başvurması gerektiğinin altını çiziyor.