Kağıtta barış denizde savaş… Hürmüz’de ateşkes delik deşik

ABD ile İran arasında savaşı bitirmesi beklenen mutabakat zaptı kâğıt üzerinde dururken, saha tam aksisini söylüyor. 17 Haziran’da imzalanan, 60 günlük ateşkesi öngören ve dünya petrolünün beşte birinin geçtiği Hürmüz Boğazı’nı ticari gemilere tekrar açmayı vaat eden muahede, daha mürekkebi kurumadan alandaki çatışmayla çatladı. Diplomatik temasların sürmesi beklenirken, karşılıklı askeri ataklar, ateşkesin kalıcılığına dair soru işaretlerini büyüttü. Perşembe günü başlayan tansiyonun karşılıklı akınlara dönüşmesi sebebiyle müzakerelerin askıya alındığı da tez edildi.

‘GÖRÜŞMELER DURDU’ İDDİASI

Wall Street Journal gazetesi iki ülke arasındaki atakların “bu hafta sonu İsviçre’de yine başlaması beklenen görüşmelerin durdurulmasına” yol açtığını öne sürerken, İranlı heyetin ‘koşulların yerine getirilmediği gerekçesiyle’ dün yapılması planlanan teknik görüşmelere katılmadığı tez edildi. Lakin öteki yandan Amerikan merkezli Axios ise iki tarafın da hücumları durdurma konusunda anlaştığı ve Hürmüz Boğazı konusundaki uyuşmazlıkları çözmek için yarın Doha’da bir araya geleceklerini öne sürdü.

Gerilim perşembe gününden itibaren kademeli olarak tırmandı. Üç günde boğazda bir konteyner gemisi ile bir tanker İran dronlarıyla vuruldu, ABD on İran gayesini bombaladı, İran da Körfez’deki ABD üslerine misilleme yaptı. ABD ve İran makamlarının karşılıklı tehditleri, tansiyonun daha da tırmanma ihtilamine ait kaygıları arttırdı. Tansiyonun yükselmesinin sebebi ise “Hürmüz’ü kim yönetecek” sorusuna aranan karşılık. 17 Haziran’da imzalanan ve Hürmüz Boğazı’nı ticari gemilere açmayı vaat eden muahede, denetim sorusunu boşlukta bıraktı.

İRAN BELİRLİ ROTA İSTİYOR

İran, boğazı açmayı kabul etse de idaresini bırakmaya niyetli değil. Tahran, belirlediği rota dışından geçen her gemiyi “ateşkes ihlali” sayıp “sonuçlarına katlanmakla” tehdit ediyor. Buna karşılık ABD Donanması nezaretindeki düzenek, Umman kıyısı açığında alternatif bir koridor duyuru etti. Sonuçta boğazda üç farklı güzergâh oluştu. Güneyde Umman sınırı, ortada savaş öncesi rota, kuzeyde İran denetimindeki yol. İran’ın rotasını tanımayan gemiler maksat alındı. Akın zinciri perşembe başladı. Singapur bayraklı Ever Lovely konteyner gemisi boğazda İran dronuyla vuruldu, cuma günü ABD misilleme olarak İran gayelerini bombaladı. Cumartesi ise 2 milyon varil ham petrol taşıyan Panama bayraklı Kiku tankeri İran dronuyla maksat alınınca, tansiyon doruğa çıktı.

KARŞILIKLI SALDIRILAR

Bunun üzerine CENTCOM, donanma ve hava kuvvetlerinin “Hürmüz etrafında ve yakınındaki 10 İran askeri hedefini” vurduğunu duyurdu. Açıklamada gayelerin İran’ın gözetleme altyapısı, irtibat sistemleri, hava savunma mevkileri, dron depoları ve mayın döşeme kapasitesi olduğu belirtildi. CENTCOM, “İran’a ateşkese uyma talihi verildi lakin uymadı” sözünü kullandı. İran Devrim Muhafızları Ordusu (DMO) ise dün sabah Kuveyt’teki Ali el Salim Hava Üssü ile Bahreyn’deki ABD 5. Filo karargâhını füze ve dronlarla gaye aldıklarını bildirdi. Kuveyt iki balistik füzeyi düşürdüğünü, hasar ve can kaybı olmadığını açıkladı. ABD Başkanı Donald Trump, sosyal medyadan Tahran’a sert bir ihtar yaptı. ABD’nin “makul olmayı sürdüremeyebileceğini ve başladığı işi askeri olarak tamamlamak zorunda kalabileceğini” yazan Trump, “Bu olursa İran İslam Cumhuriyeti artık var olmayacak” sözünü kullandı.

ARAKÇİ: HÜRMÜZ YALNIZCA İRAN’IN

Sahada füzeler konuşurken İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi’nin Bağdat’tan yaptığı açıklamalar da dikkat çekti. Irak’a resmi ziyarette bulunan Arakçi, Hürmüz Boğazı’nın önümüzdeki 30 gün boyunca “tümüyle İran’ın nezaret ve yönetiminde” kalacağını yineledi. Bakan, engeller kaldırıldıktan sonra boğazın tam kapasitesine döneceğini söyledi. Arakçi, İran dışında yeni yahut farklı düzenlemeler kurulmasına sert reaksiyon gösterdi. Bu türlü bir adımın boğazın tekrar açılışını geciktireceğini ve tansiyonu tırmandıracağını belirten İranlı bakan, son iki gecede yaşanan olayların bunu gösterdiğini söyledi, tüm tarafları mutabakat zaptına uymaya çağırdı. Arakçi, ayrıyeten bölge için Körfez ülkeleri, İran ve Irak’ı kapsayan, “bölge dışından hiçbir ülkenin varlığı ya da müdahalesi olmadan” kurulacak yeni bir güvenlik mimarisi önerdi.

ABD ordusu, Hürmüz Boğazı ve etrafındaki askeri varlığını sürdürüyor.?