‘Türkiye ortak mı yoksa rakip mi’… AB gözünü Balkanlara dikti

Rusya’nın Ukrayna’yı işgali ve ABD Başkanı Donald Trump’ın Avrupa’ya karşı ‘Önce Amerika’ stratejisi izlemesi sonrası yalnızlığı artan ve zayıflayan Avrupa Birliği (AB) gözünü Batı Balkanlara dikti. Karadağ’ın Adriyatik kıyısındaki Tivat kentinde düzenlenen tepede, AB başkanları Balkan coğrafyasında genişlemeye dair dileklerini lisana getirirken tepede verilen iletiler, Batı Balkan ülkelerinin AB üyelik sürecinin önümüzdeki yıllarda sürat kazanabileceğine işaret etti. Rusya ve Çin’in bölgede artan ekonomik ve güvenlik tehditlerine karşı jeopolitik bir set çekmek isteyen Brüksel, aday ülkelerin üyelik süreçlerini radikal bir biçimde hızlandıracak yeni bir aksiyon planı üzerinde mutabık kalırken Türkiye’nin Brüksel tarafından ortak mı yoksa rakip mi olarak görüldüğü ise hala belirsizliğini koruyor.

SÜREÇ HIZLANACAK

Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, Avrupa Konseyi Başkanı Antonio Costa, Almanya Başbakanı Friedrich Merz ve Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron’un da yer aldığı doruğa aday ülkelerin başkanları de katıldı. Almanya Başbakanı Friedrich Merz, Fransa ve Almanya’nın ortak teşebbüsünün aday ülkelerin üyelik yolunda daha süratli ilerlemesine katkı sağlayacağını belirterek ıslahat süreçlerini hızlandıran ülkelerin AB ile daha erken entegrasyon imkânlarından yararlanabileceğini söz etti.

FIRSAT DEĞİL ZORUNLULUK

Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen de genişleme sürecinin Avrupa’nın güvenliği ve istikrarı açısından stratejik kıymet taşıdığını vurguladı. Von der Leyen, mevcut jeopolitik gelişmeler ışığında AB’nin aday ülkelere yönelik yaklaşımını daha süratli ve daha emniyetli hale getirmesi gerektiğini söyledi. Avrupa Konseyi Başkanı Antonio Costa da Batı Balkanlar’daki genişlemenin AB’nin yaptığı en değerli jeopolitik yatırım olduğunu söylerken “Bu yalnızca bir fırsat değil; Avrupa için jeostratejik bir mecburilik. Ve bunun için daha çok ve daha süratli çalışmamız gerekiyor” tabirlerini kullandı.

KARADAĞ ÖNE ÇIKIYOR

Bu bölgede yer alan Arnavutluk, Bosna Hersek, Karadağ, Kuzey Makedonya ve Sırbistan uzun müddettir üyelik için müzakereler yürütüyor. Teklif kapsamında aday ülkelere, üyelik sürecini tamamlamaları sırasında AB kurumlarında gözlemci statüsü verilmesi ve Birliğin Tek Pazarı’na hudutlu erişim sağlanması planlanıyor. Batı Balkanlar ortasında üyelik sürecinde en ileri noktada bulunan Karadağ, 2028 yılına kadar AB’nin yeni üyesi olmayı hedefliyor. AB yetkilileri, ıslahatların sürdürülmesi halinde Karadağ’ın üyelik yarışında kıymetli bir avantaja sahip olduğunu pahalandırıyor.

BELGRAD’A UYARI

Zirvede dikkat çeken açıklamalardan biri de Sırbistan’a yönelik oldu. Almanya Başbakanı Merz, Belgrad yönetiminin Avrupa Birliği ile bütünleşme maksadı ile Rusya ve Çin’le yakın alakaları ortasında net bir tercih yapması gerektiğini söyledi. Merz, Sırbistan’ın Avrupa tarafında karar vermesi halinde AB’nin de ülkeye kapılarını açık tutacağını söz etti. Uzmanlara nazaran AB’nin genişleme konusundaki yeni yaklaşımında sadece ekonomik faktörler değil, güvenlik ve jeopolitik korkular da tesirli oluyor. Bilhassa Avrupa’nın doğusunda yaşanan gelişmeler, Birliğin Batı Balkanlar’ı daha süratli formda Avrupa yapılarıyla bütünleştirme isteğini güçlendiriyor.

TÜRKİYE PLANIN NERESİNDE

Avrupa Birliği’ne aday ülkeler ortasında bulunan Türkiye’nin ise Brüksel tarafından ortak mı yoksa gayret edilen bir rakip mi olduğu belirsizliğini sürdürüyor. Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, nisan ayında Hamburg’da Die Zeit gazetesinin 80’inci yıl etkinliğinde yaptığı konuşmada Avrupa Birliği’nin Batı Balkanlar’a yönelik genişlemesini “jeopolitik zorunluluk” diye savunurken, “Avrupa kıtasını tamamlamayı başarmalıyız ki Rusya, Türkiye ya da Çin tesirine bırakılmasın” tabirlerini kullanmış, Ankara’ya karşı yapılan bu açıklama hem AB’den hem de Türkiye’den büyük reaksiyon çekmişti.

ATİNA HÂMİLİK PEŞİNDE

Yunanistan, Batı Balkanlarda hamiliğe soyunuyor. Türkiye’nin bölgedeki nüfuzunu dengelemek ve kendi tesir alanını genişletmek isteyen Atina, son dönemde, Avrupa Birliği üyelik sürecini stratejik bir araç olarak kullanmaya başladı. Ankara’nın ticaret, TİKA ve kültürel bağlar üzerinden kurduğu tesire karşılık Atina, daha çok yatırım ve AB fonları üzerinden hareket ediyor. AB üyelik perspektifi, eğitim programları ve ekonomik entegrasyon düzenekleri Atina’nın bölgedeki nüfuz siyasetinin temel ögeleri olarak öne çıkıyor. Yunan şirketleri, bilhassa Sırbistan, Arnavutluk ve Kuzey Makedonya’daki yatırımlarını artırırken, Atina idaresi de bölge ülkeleriyle temaslarını ve dışişleri bakanı ile başbakan düzeyinde üst seviye ziyaret trafiğini ağırlaştırıyor.

Bu ziyaret trafiği, Yunanistan’ın bölgedeki siyasi ve ekonomik varlığını görünür kılma stratejisinin bir kesimi. Atina’nın Batı Balkan ülkelerinin Avrupa Birliği ile entegrasyon sürecinde daha aktif rol üstlenerek, “AB’nin Balkanlardaki kapısı” olmaya çalışıyor.