Yükseköğretim Kurulu (YÖK) ve Türkiye'deki üniversiteler, su idaresinden atıkların geri kazanımına, iklim teknolojilerinden biyolojik çeşitliliğin korunmasına uzanan çalışmalarla çevresel meselelere tahlil geliştiriyor.
YÖK’ten yapılan açıklamaya nazaran, yerleşkelerde uygulanan tasarruf teknikleri ve döngüsel iktisat modellerinin yanı sıra karbon tutulumu, atıkların ileri teknolojiyle kıymetlendirilmesi ve doğal kaynakların korunmasına yönelik araştırmalar da yürütülüyor.
Türkiye’nin mesken sahipliğinde düzenlenecek Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi’nin 31. Taraflar Konferansı (COP31), üniversitelerin bu alandaki bilimsel birikimini ve güzel uygulamalarını milletlerarası ölçekte görünür kılmak için kıymetli bir fırsat sunuyor.
SU KAYNAKLARININ KORUNMASINA YÖNELİK UYGULAMALAR
Üniversiteler, su kaynaklarının korunması, atıkların geri dönüşümü ve iklim değişikliğiyle gayret kapsamında çeşitli projeler yürütüyor.
Sabancı Üniversitesi, yerleşkedeki su tüketimini yüzde 55, Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi ise yüzde 40’a varan oranda azalttı. Karabük Üniversitesi yağmur suyunu sulamada kullanırken Yozgat Bozok Üniversitesi, 125 bin metreküp kapasiteli Bozok Su Göleti’ni tamamladı.
Yıldız Teknik Üniversitesi de yağmur ve drenaj sularının tekrar kullanımı ile akıllı sulama sistemleri sayesinde 2025’te şebeke suyu tüketimini yüzde 15 düşürdü. Bursa Uludağ Üniversitesi ise binalardaki ısı kayıplarını termal görüntüleme ve data tahlilleriyle belirlemeye yönelik çalışmalar yürütürken “Suyunu Plastikten Arındır” projesi kapsamında yedi içme suyu noktası kurdu ve çelik mataralar dağıttı.
Atık yönetimi alanında Bilkent Üniversitesi, 2024-2025 devrinde 2 bin 246 ton organik atığın tamamını geri kazanırken 516 ton inorganik atığın yüzde 99,6’sını geri dönüştürdü.
Sakarya Üniversitesi, kullanım ömrünü tamamlayan lityum iyon bataryalardan ham madde kazanımına yönelik FREE4LIB projesinde yer alıyor. İstanbul Ticaret, İstanbul Rumeli ve İzmir Ekonomi üniversiteleri de atık dokuma, kağıt ve endüstriyel atıkların yine değerlendirilmesine yönelik çalışmalar yürütüyor.
Siirt Üniversitesi Antep fıstığı atıklarından, Hitit Üniversitesi ise soğan kabukları üzere ziraî atıklardan yeni eserler elde edilmesini araştırıyor.
İklim teknolojileri ve doğal hayatın korunması kapsamında Burdur Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi mikroalg üretimi ve karbon tutulumu, Hacettepe Üniversitesi karbon yakalama ve biyoenerji, Kastamonu Üniversitesi ormanların üç boyutlu haritalanması üzerine çalışmalar yapıyor.
Eskişehir Osmangazi Üniversitesi mikroplastiklerin ve elektronik atıklardaki değerli metallerin geri kazanımı ile su kalitesinin korunmasına yönelik araştırmalar yürütüyor. İzmir Yüksek Teknoloji Enstitüsü ve Teknopark İzmir bünyesindeki NeSea teşebbüsü ise midye kabuklarından biyomalzeme üreterek yapay resifler geliştirmeyi hedefliyor.
ÜNİVERSİTELERİN YEŞİL DÖNÜŞÜMDEKİ ULUSLARARASI KONUMU GÜÇLENİYOR
Üniversitelerin sürdürülebilirlik alanındaki çalışmaları milletlerarası sıralamalara da yansıyor. UI GreenMetric 2026 sonuçlarına nazaran Türkiye’den 150 üniversite sıralamada yer aldı.
Türkiye, birinci 200, birinci 500 ve birinci 1000’e giren üniversite sayısında Avrupa birincisi, dünya ikincisi oldu. Türkiye’den beş üniversite birinci 100’e, 21 üniversite birinci 200’e, 53 üniversite birinci 500’e ve 99 üniversite ilk 1000’e girdi.
İstanbul Teknik Üniversitesi dünya sıralamasında 28’inci, Yıldız Teknik Üniversitesi ise 45’inci sırada yer alarak birinci 50’ye girdi. Sıralama, üniversitelerin yerleşke ve altyapı, güç, atık idaresi, su kullanımı, ulaşım ve eğitim üzere alanlardaki sürdürülebilirlik performanslarını pahalandırıyor.
Yükseköğretim Kurulunun güç verimliliğini artırmak, tabiat dostu uygulamaları yaygınlaştırmak ve üniversitelerde sürdürülebilir yerleşke anlayışını güçlendirmek maksadıyla yürüttüğü Sürdürülebilir ve İklim Dostu Kampüs Projesi de bu alandaki çalışmaları destekliyor.
‘208 ÜNİVERSİTEMİZİN TAMAMI COP31’DE AKTİF ROL OYNAYACAK’
Açıklamada görüşlerine yer verilen Yükseköğretim Kurulu Başkanı Prof. Dr. Erol Özvar, Türk üniversitelerinin sürdürülebilirlik ve yeşil dönüşüm alanındaki performansının giderek daha geniş bir tabana yayıldığını belirterek GreenMetric sıralamasında birinci 200, birinci 500 ve birinci 1000’e giren üniversite sayısında Avrupa’da birinci sırada yer alınmasının değerli bir gösterge olduğunu tabir etti.
Türkiye’nin iklim kriziyle çabada kararlı adımlar attığını vurgulayan Prof. Dr. Özvar, üniversitelerin bilimsel birikiminin COP31 sürecine güçlü katkı sunacağını belirterek, “208 üniversitemizin bilimsel birikimini COP31 sürecine dahil ettik. 208 üniversitemizin tamamı bu global iklim aksiyonunda faal rol oynayacak.” ifadelerini kullandı.
Özvar, Yükseköğretim Kurulu olarak yeşil ve dijital hünerleri yükseköğretimdeki dönüşümün temel ögeleri arasında gördüklerini belirterek güç verimliliğinden su ve atık idaresine, sürdürülebilir ulaşımdan etraf dostu yerleşke uygulamalarına kadar yeşil dönüşüm çalışmalarını desteklemeyi sürdüreceklerini kaydetti.
Üniversitelerin geliştirdiği yerleşke uygulamaları ve bilimsel tahliller, çevresel tesirlerin azaltılmasına katkı sunarken COP31 sürecinde Türkiye’nin iklim değişikliğiyle çabadaki akademik birikiminin milletlerarası ölçekte paylaşılması için de taban oluşturuyor.