İsrail seçimlerinde neler oluyor? İşte 3 senaryo

Gazze soykırımının başladığı 7 Ekim gününden bu yana İsrail’de birinci seçimde sandıklar kapandı. Rekorlarla anılacak seçimde, 7.3 milyon seçmenin yüzde 77’si sandığa gitti.

Yüzde 3,25’lik seçim barajının uygulandığı ve meclise girebilmek için en az 4 sandalye kazanılması gereken 120 sandalyeli parlamentoda, hükümeti kurabilmek için taban 61 sandalyelik salt çoğunluğun sağlanması koşul koşuluyor.

Seçimlerde iki blok da anketlerin gösterdiği üzere koalisyon için kâfi çoğunluğa ulaşamazsa 3 senaryo ortaya çıkıyor.

NETANYAHU BLOĞU MUHALEFETİN ÖNÜNE GEÇTİ

Kritik genel seçimlerde oyların yüzde 50,1’i sayıldıktan sonra Başbakan Binyamin Netanyahu’nun bloğu muhalefetin önünde yer aldı.

Bu basamakta Netanyahu’nun bloğunun meclisteki 120 sandalyeden 56’sını kazanacağı; Gadi Eisenkot liderliğindeki muhalefet bloğunun 49, Arap partilerinin ise 15 sandalye alacağı iddia ediliyor.

Sandıklar açıldıkça kısmi sonuçlar daima değişirken, birden fazla sandık çıkış anketi, tarafların başa baş olduğunu ve hiçbir tarafın çoğunluğu sağlayamadığını gösteriyor.

İsrail devlet televizyonu KAN’ın sandık çıkış anketine nazaran, eski İsrail Genelkurmay Başkanı Gadi Eisenkot (üstte) liderliğindeki muhalefet bloğu, mevcut Başbakan Binyamin Netanyahu liderliğindeki iktidar bloğunun önündeki yerini korudu.

Kesin olmayan sonuçlara nazaran, Eisenkot öncülüğündeki muhalif blok yarışı 52 milletvekili, mevcut Başbakan Netanyahu liderliğindeki aşırı sağcı iktidar bloğu ise 50 milletvekiliyle tamamladı.

Seçim yarışını önde tamamlamasına rağmen muhalefet bloğu, 120 sandalyeli İsrail Meclisi’nde koalisyon kurabilmek için kâfi 61 milletvekiline ulaşamadı.

Ülkede, dört yıl aradan sonra yapılan genel seçimlerde İsrail vatandaşı Filistinlileri temsil eden iki listenin toplam 18 milletvekiline ulaşması ve 11 milletvekilinin Ortak Arap Listesi’nden meclise katılması bekleniyor.

Resmi sonuçların yapılacak incelemeler ve itiraz süreçlerinin tamamlanmasının akabinde 4 Kasım’a kadar netleşmesi bekleniyor.

Kesin seçim sonuçlarının açıklanmasının birkaç gün sürebileceği belirtilirken, parlamentoya girmeyi başaran küçük partilerin yeni hükümetin oluşumunda belirleyici rol oynaması bekleniyor.

İsrail’de bugüne kadar hiçbir siyasi parti 120 sandalyeli parlamentoda tek başına 61 milletvekilliğine ulaşamadı. Bu sebeple ülkede hükümetler ekseriyetle birden fazla partinin oluşturduğu koalisyonlarla kuruluyor.

Netanyahu yahut Eisenkot’un parlamentoda çoğunluğu sağlayacak bir ittifak oluşturamaması halinde koalisyon görüşmelerinin uzaması, hatta ülkenin tekrar seçime gitmesi gündeme gelebilir.

Seçimler, Hamas öncülüğünde 7 Ekim 2023’te düzenlenen atakların ve akabinde Gazze, Lübnan ve İran’da yaşanan savaşların akabinde yapılan birinci genel seçim olma özelliğini taşıyor.

SEÇİMLERİN YENİLENMESİ: Seçimlerde iki blok da anketlerin gösterdiği üzere koalisyon için kâfi çoğunluğa ulaşamazsa ve kampanyalarında vaat ettikleri rotayı izlerse, seçimlerin yenilenmesi en kuvvetli ihtimal olarak görülüyor.

Benzer siyasi kilitlenmeyi 2019-2022 arasında yaşayan ve 4 yılda 5 defa sandığa gidilen İsrail’de, misal görüntünün ortaya çıkma ihtimalinin olduğu bedellendiriliyor.

Seçimlerin akabinde İsrail Cumhurbaşkanı Isaac Herzog, siyasi partilerin önderleriyle istişare toplantıları yapacak, başbakan adaylarını dinleyecek ve muhtemelen birinci çıkan partinin önderine hükümet kurma yetkisi verecek. Yetkiyi alan başkan ek müddet ile birlikte 6 hafta içerisinde hükümeti kuramazsa, ikinci bir başkana 4 hafta müddet tanınacak, onun da başarısız olması durumunda 3 hafta içinde mecliste 61 milletvekilinin imzasıyla bir koalisyon kurulması beklenecek. Yeniden hükümet kurulamazsa, meclis feshedilecek ve 3 ay içerisinde seçimler yenilenecek.

Bu senaryonun gerçekleşmesi halinde, yolsuzluk davaları sebebiyle koltuğunu bırakmak istemediği gerekçesiyle eleştirilen Netanyahu, “de facto” olarak vazifesine devam edecek ve ülkeyi 2027’nin birinci yarısında yine seçimlere götürecek.

Başbakanlık koltuğunda 5-6 ay kadar daha kalması beklenen Netanyahu’nun bu süreçte, yenilenen seçimlere daha sert siyasetlerle hazırlanacağı ve bölgede tansiyonu daha da yükselteceği yorumları dikkati çekiyor.

Netanyahu, “Muhalefet bloğunun Arap partileriyle koalisyon kuracağı” tezini kampanyasının merkezine yerleştirirken Likud Partisi, kampanya devri boyunca “ya sağ, ya Filistin” mottosunu kullandı.

Buna karşı muhalif başkan Eisenkot, Arap partileriyle birlikte hareket etmeyeceği, hükümeti periyodunda Filistin devletinin kurulmayacağı yönündeki söylemlerle​​​​​​​ savunma durumuna geçti.

Aynı formda, başta eski Savunma Bakanı Avigdor Liberman olmak üzere, muhalefet bloğundaki kimi sağcı politikler, Filistinlilerle birebir masaya oturmayacaklarını açıkça belirtti.

İsrail vatandaşı Filistinlileri temsil eden partilerden Raam’ın lideri Mansur Abbas, 2021’de olduğu üzere koalisyona katılmaya açık olduğunu duyurdu. Buna rağmen anketler Raam’ın takviyesinin yetmeyebileceğine işaret ediyor.

Hadash, Taal ve Balad’dan oluşan Ortak Liste “aşırı sağcı hükümeti devirmek için dışarıdan takviye verebileceklerini” söz ederek kapıyı açık bıraktı.

Buna rağmen, Eisenkot ve müttefiklerinin seçimler öncesindeki tavrını sürdürmesi halinde bu ihtimalin gerçekleşmesi güç olsa da İsrail vatandaşı Filistinlileri temsil eden partiler mecliste kilit pozisyonda yer almayı sürdürecek.

Netanyahu’nun Temmuz 2026’da lisana getirdiği iktidar ve muhalefetten partilerin yer aldığı geniş tabanlı “ulusal birlik hükümeti” savı, son günlerde en fazla gündeme gelen senaryo olmuştu.

İsrail basını, Cumhurbaşkanı Herzog’un da 2019-2020 yıllarında 11 ayda üç seçimin yaşanması üzere bir senaryo ile karşılaşmamak için Netanyahu ve Eisenkot’un bir “ulusal birlik hükümetine” öncülük etmesi gerektiği niyetinde olduğunu aktardı.

İsrail’in aşırı sağcı Ulusal Güvenlik Bakanı Itamar Ben-Gvir de sık sık Netanyahu’nun kendisiyle imaj vermekten kaçındığını ve devre dışı bırakmaya çalıştığını belirterek Netanyahu’nun ulusal birlik hükümeti arayışında olduğunu tez ediyordu.

Gerek Netanyahu gerek Eisenkot, seçim arifesinde, bu türlü bir geniş tabanlı hükümeti amaçlamadıklarını savunsa da bu ihtimal dışlanmıyor.

İsrail basını, Netanyahu ve Eisenkot’un liderlik edeceği mümkün bir hükümette, İsrail için de bir yük olmaya başladığı savunulan, Filistinlilere yönelik insan hakları ihlallerine öncülük ettiği için memleketler arası kamuoyunun yansısını çeken Ben-Gvir’in olmayacağını, öbür bir aşırı sağcı bakan Smotrich’in durumunun ise belgisiz olduğunu değerlendiriyordu.

Eisenkot’un daha evvel rotasyon süreçlerinde koltuğu ortağına bırakmayı reddederek siyasi kriz çıkaran Netanyahu’dan bu hususta teminat isteyebileceği, 7 Ekim olaylarına ait devlet soruşturması ve yargı düzenlemelerinin durdurulmasını talep edebileceği ileri sürülüyordu.

Özellikle ABD ve İsrail’in İran’a yönelik muhtemel yeni hücumlarının, muhalefet cephesini bu türlü bir koalisyon hükümeti için masaya oturmaya zorlayabileceği ve ulusal birlik hükümeti ihtimalini kuvvetlendireceği belirtiliyor.