İran savaşında yeni perde: ABD ne planlıyor? Donald Trump’tan dikkat çeken açıklama

ABD Başkanı Donald Trump’ın “birkaç hafta içinde biteceğini” söylediği Orta Doğu savaşı, sekizinci ayına girerken tırmanma sinyali veriyor. Trump, 3 Kasım’daki ABD ara seçimlerinin akabinde Orta Doğu’daki güçlerinin İran’a yönelik hücumlarına yine başlayacağını birçok sefer ima etti. ABD Başkanı, çatışmaları yeniden başlatması halinde ABD kumandanlarına daha fazla seçenek sunmak için Basra Körfezi’ne üçüncü bir uçak gemisi grubu ile 10 bin ek denizci ve deniz piyadesi gönderdi.

Husiler, Riyad Havalimanı’nı ve güç tesislerini insansız hava araçları (İHA) ve füzelerle vurarak onlarca kişiyi öldürmüş, yüzlerce kişiyi yaralamıştı. ABD Dışişleri Bakanlığı bu hafta, İran takviyeli Husilerin çatışmayı Suudi Arabistan’a taşımasının akabinde Suudi Arabistan’daki kimi diplomatların ve ailelerinin ülkeden ayrılmasını emretti.

SALDIRI PLANININ HAZI OLDUĞU İDDİASI

ABD Savunma Bakanı Pete Hegseth, savaşı ABD ile birlikte başlatan İsrail’e habersiz bir ziyaret gerçekleştirdi. Hegseth, İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu ile ülkedeki seçimlere bir hafta kala bir araya geldi. İran’ın misilleme hücumlarından ağır etkilenen ABD üslerindeki işçi sayısının azaltıldığı bildirildi.

The Hill gazetesine konuşan kaynaklar, İran’a yönelik birkaç atak planının Hegseth’e sunulduğunu öne sürdü.

Trump’ın kesin kararı verene kadar tüm seçeneklerini açık bırakacağı, 3 Kasım’daki Kongre ara seçimlerinin akabinde CENTCOM’un Beyaz Saray’dan onay gelmesi halinde İran’a atak düzenlemek için planının hazır olduğu belirtildi.

ABD Savunma Bakanı Pete Hegseth

‘EN ZORLU DÖNEM GELİYOR’

Tahran’ın niyet yapısına yakın bir kaynağa nazaran İran, ara seçimler periyodunda yeni bir ABD bombardıman cinsine karşı hazırlık yapıyor ve İsrail ile Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) dahil Orta Doğu genelinde misillemeye hazırlanıyor. İsminin açıklanmaması kaidesiyle konuşan kaynak, ABD seçimleri ile yeni Kongre’nin ocak başında vazifeye başlaması arasındaki periyodun en kuvvetli devir olacağını söyledi. Kaynağa nazaran bu çatışmadan çıkışın tek yolu, her iki tarafın da yararlı çıkmasını sağlayacak bir muahede olacaktı.

‘ÇATIŞMA ÇOK DAHA KÖTÜ OLABİLİR’

Bloomberg’in BAE hükümetine yakın bir kaynağa dayandırdığı haberine nazaran, birtakım Körfez yetkilileri şiddetin yine başlayacağına büyük ölçüde inanıyor ve bunun evvelki çatışmalardan çok daha berbat olabileceğinden kaygı ediyor. ABD’li yetkililer, Trump’ın ABD ve İsrail seçimlerinin akabinde İran’a saldırmayı planladığını ifade etti.

ABD Başkanı Donald Trump, eşi Melania Trump ile Florida’da oyunu kullandıktan sonra yaptığı açıklamada, “Bu işi sonuna kadar götürmek zorunda kalabilirim ya da tahminen bir mutabakata varırlar. İran’ı tekrar bombalama ihtimalim var” diye konuştu.

Trump, İran’ı askeri ve ekonomik açıdan neredeyse yok ettiklerini öne sürerek, Tahran’ın elinde hiçbir şeyin kalmadığını savundu.

ABD’nin tekrar İran’a saldırıp saldırmayacağı ile ilgili Trump, “Bu işi sonuna kadar götürmek zorunda kalabilirim ya da tahminen bir mutabakata varırlar. Emin değilim. Her halükarda biz kazanırız. Fakat İran’ı tekrar bombalama ihtimalim var. İran bizimle muahede yapmak istiyor ve bu mümkün. Lakin Tahran’ın muhtemel bir mutabakata sadık kalıp kalmayacağından emin değiliz. Onları rahat bıraksaydım, İran bir biçimde nükleer bomba yapmanın bir yolunu bulurdu” dedi.

‘ONLARI YENDİK’

İran’ın uçaklarının, gemilerinin ya da önderlerinin kalmadığını öne süren Trump, “(İran’ın) Birinci ve ikinci seviyedeki önderleri öldü. Artık durmalıyım zira kiminle müzakere ettiğimizi çözmem gerekiyor.” tabirlerini kullandı.

Trump, eski Başkan Barack Obama periyodunda yapılan ve Ortak Kapsamlı Eylem Planı (JCPOA) olarak isimlendirilen nükleer muahedeyi sona erdirme kararını savunarak, bunun İran’ın nükleer silah elde etmesinin önüne geçtiğini kaydetti.

İran’a yönelik hücumlarla nükleer zenginleştirme kapasitelerini yok ettiklerini argüman eden Trump, “Onları askeri, mali ve başka bahislerde yendik. Hiçbir vakit nükleer silahlarının olmamasını sağlamalıyız.” açıklamasını yaptı.

HÜRMÜZ’DE SALDIRILAR YOĞUNLAŞTI

Denizcilik ve deniz güvenliği yetkililerine nazaran İran, Hürmüz Boğazı’nda yahut yakınında evvelki periyoda kıyasla daha fazla gemiye saldırıyor ve daha ağır hasar veriyor. İran, gemilere karşı İHA’lar yerine güdümlü füzeler kullanmaya başladı.

Trump’ın açıklamaları, 3 Kasım’daki ara seçimlerden evvel hücumların muhtemel olmadığına işaret ediyor. Seçimlerde Cumhuriyetçi Parti, savaş kaynaklı yüksek yakıt fiyatları sebebiyle Kongre’nin bir yahut iki kanadını kaybetme riskiyle karşı karşıya. Uluslararası Kriz Grubu Orta Doğu uzmanı Ali Vaez’e nazaran tekrar başlayan çatışmalar, Netanyahu’nun siyasi rakiplerini ulusal birlik hükümetine zorlamasına yardımcı olabilir.

Vaez, “Hem Trump hem de Netanyahu, İran’la savaşı siyasi bir kaçış kapısı olarak görebilir. Fakat her ikisi de siyasi yazgılarını kurtarmayı amaçlayan bir savaşın kendilerini siyaset tarihinin tozlu sayfalarına gömebileceği riskini keşfetmek üzere” dedi.

SEÇİMLER ÇÖZÜM YOLUNU ZORLAŞTIRDI

Üst seviye bir Avrupalı diplomat, ABD ve İsrail seçimlerinin savaşa giden yolu durdurma uğraşlarını zorlaştırdığını ve öteki ülkelerin çok geç olmadan bir mutabakata varmak için gayretlerini artırması gerektiğini lisana getirdi. İsrail’de Gazze soykırımının başlamasında bu yana yapılacak birinci seçim salı günü gerçekleşecek. Netanyahu seçimi kaybederse, rakibi Gadi Eisenkot, vazife mühletine İran savaşını yine başlatarak başlama konusunda o kadar istekli olmayabilir.

Son aylarda Beyaz Saray, İran limanlarına yönelik ağır deniz ablukasına, Tahran’ın kalan ticaret ortaklarını gaye alan ekonomik yaptırımları da ekledi. Yaptırım kampanyası uzmanları tatmin etmese de deniz ablukası gerçek bir tesir yaratmaya devam ediyor. Lakin artan baskı, İran’ı Körfez genelinde hücuma geçmeye itebilir.

Savunma Demokrasileri Vakfı’nda dış siyaset ve savunma uzmanı olan Bradley Bowman, “ABD Başkanı için akıllıca olan şey, mevcut stratejinin işlemesine müsaade vermektir” yorumunu yaptı.

ARAKÇİ’DEN DİPLOMASİ ÇAĞRISI

Savaşı diplomatik görüşmelerle sona erdirme teşebbüsleri başarısız oldu. Ancak İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi bu hafta diplomatik müzakerelere dönme davetinde bulundu.

Financial Times’ta kaleme aldığı yazıda, “şu anda ilerleme kaydedilmesini beklemek için çok az sebep olduğunu vurgulayan Arakçi, “ABD’nin bu çatışmayı kalıcı olarak sona erdirmek için adil ve onurlu bir tahlile ulaşma konusunda samimi bir istek duyduğuna dair güçlü ispatlar görürsek İran diplomasiye bir baht daha vermeye hazırdır” dedi.

İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi

SAVAŞ ABD’DE SEVİLMİYOR

Trump’ın başlangıçta birkaç hafta içinde biteceğini söylediği savaş, ABD’de başından beri sevilmiyordu ve durum daha da berbatlaştı. Pew Araştırma Merkezi’nin 28 Eylül-4 Ekim tarihleri arasında yaptığı ankete nazaran ABD’lilerin yaklaşık üçte ikisi Trump’ın İran çatışmasını yönetme biçimini onaylamıyor ve yaklaşık yarısı savaşın bir yıldan daha uzun mühlet devam etmesini bekliyor. Çatışma, Basra Körfezi’nden güç akışını kesintiye uğrattı ve global ölçüt olan Brent ham petrolünü bu yıl yüzde 80’den fazla artırdı. Bu durum ABD akaryakıt fiyatlarının yükselmesine ve Cumhuriyetçilerin seçim beklentilerini olumsuz etkileyen hayat maliyeti tasalarına yol açtı.

ABD ordusu Hürmüz Boğazı’ndan gemilerin geçişine yardımcı olma konusunda bir ölçü muvaffakiyet elde etti. Fakat Suudi Arabistan’a yönelik akınların ortasında bölgede askeri tırmanma dehşetiyle petrol fiyatları yine yükseliyor.

Bloomberg Economics analistleri Dina Esfandiary, Ziad Daoud ve Becca Wasser, perşembe günü yayımladıkları araştırmada, “Orta Doğu, şubat ayındaki İran savaşı öncesi durumuna ürkütücü derecede benziyor. ABD ve İsrail’deki yaklaşan seçimler, Hürmüz Boğazı’ndaki değerli kesintiler ve daha uzlaşmaz bir İran üzere kimi farklılıklar var. Lakin bunlar tekrar çatışma mümkünlüğünün düşük değil, yüksek olduğuna işaret ediyor” değerlendirmesinde bulundu.