Atina’nın kablo planı…. Ankara Oruç Reis’le sahada… Doğu Akdeniz’de satranç

Atina, Yunanistan’ı Güney Kıbrıs üzerinden İsrail’e bağlaması planlanan deniz altı elektrik kablosu projesini (Great Sea Interconnector – GSI) tekrar hayata geçirmeye hazırlanırken Ankara ise bir taraftan projeye ait net iletiler verirken, eşzamanlı olarak Türkiye’yi KKTC’ye bağlayacak doğalgaz boru çizgisi projesi kapsamında Oruç Reis Araştırma Gemisi’ni Doğu Akdeniz’de görevlendirdi. Ankara ve Atina’nın atakları, bölgedeki jeopolitik istikrarlar açısından yeni bir uğraş alanını işaret ederken iki taraf arasında deniz yetki alanı rekabetini tekrar hareketlendiriyor.

ATİNA’NIN WASHINGTON HESABI

Ankara’nın kararlı tavrı sebebiyle iki yıldır ilerlemeyen deniz altı kablosu projesinde Yunan hükümeti, Fransa’yı yanına aldığını düşünüyor. Çünkü Ağustos 2026’da imzalanan anlaşmayla Fransız Meridiam şirketi, projeyi yürüten GSI şirketinin yüzde 66 payıyla ana ortağı olmuştu. Başka yandan Atina’nın salı günü ağırlayacağı ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio aracılığıyla Washington’ı da sürece dahil etmeye çalışacağı öngörülüyor.

TRUMP FAKTÖRÜ

ABD Başkanı Donald Trump’ın ikinci başkanlık devri öncesinde Demokrat aday Joe Biden’ı destekleyen Başbakan Kiryakos Miçotakis, Trump idaresiyle bağlantılarda aradığı yakınlığı şimdi tam olarak kurabilmiş değil. Trump’ın NATO Zirvesi kapsamında temmuz ayında Ankara’ya gelmesine karşın Atina’yı ziyaret etmemesi de Yunan hükümetinde hayal kırıklığı yarattı. Atina’nın Trump idaresiyle direkt temas arayışı sürerken, Rubio’nun ziyareti bu açıdan kıymet taşıyor. Yunan hükümetinin, son aylarda tekrar gerilen Türk-Yunan bağlantılarını de görüşmelerin gündemine taşıması bekleniyor. Rubio’nun gündeminde ise ABD’nin sıvılaştırılmış doğalgazını (LNG) Avrupa’ya taşıması hedeflenen “Dikey Gaz Koridoru” da bulunuyor.

ANKARA’NIN İTİRAZI

Washington yahut Paris’in projeye yük koyması, Türkiye’nin kararlılığını ortadan kaldırmaya yetmeyebilir. Türkiye, GSI güzergâhının kendi kıta sahanlığından geçtiğini savunurken, Ankara’dan milletlerarası hukuk uyarınca muvafakat alınmasını bekliyor. Millî Savunma Bakanlığı da yaptığı son açıklamada “Kıta sahanlığımızda müsaadesiz hiçbir faaliyete geçit verilmeyecektir” derken Atina ise Ankara’dan müsaade alınmasının gerekmediğini ileri sürüyor.

KOMŞUNUN YÜKSELEN ENDİŞESİ

Atina açısından en değerli soru ise Ankara’nın itirazlarına karşın projenin ilerlemesi durumunda, Doğu Akdeniz’de yaşanacaklar. İki yıl evvel kablo projesi sebebiyle savaş gemileri karşı karşıya gelmiş ve tansiyon yaşanmış; o periyotta Ankara ile Atina arasındaki açık diyalog kanalları krizin aşılmasını sağlamıştı. Lakin son periyotta tekrar gerilen bağlar, bu kanalların aktif biçimde kullanılmasını da zorlaştırıyor. Öte yandan Trump ile Cumhurbaşkanı Tayyip Erdoğan arasındaki yakın bağ ve kasım ayında ABD’de yapılacak ara seçimler öncesinde Washington’da yaşanan siyasi hareketlilik, Atina’nın hesabını daha da karmaşık hale getiriyor.

ÜÇ KRİTİK GÖSTERGE

Yunan basınının duayen isimlerinden Kathimerini gazetesi Genel Yayın Yönetmeni Aleksis Papahelas, geçtiğimiz günlerde kaleme aldığı tahlilinde, Türk-Yunan alakalarının önümüzdeki aylardaki seyrini belirleyebilecek üç göstergeye dikkat çekmişti. Bu göstergelerin hakikat okunmasının yanlışsız değerlendirmelere, yanlış okunmasının ise “maceralara” yol açabileceği ihtarında bulunan Papahelas, bunları şöyle sıralamıştı.

İKİ ÜLKEDEN BİRİNDE SİYASİ İSTİKRARSIZLIK

Geçmişteki Türk-Yunan krizleri, taraflardan birinde siyasi istikrarsızlık yahut idare değişikliği devirleriyle sık sık çakıştı. Önümüzdeki periyotta Yunanistan’ın seçim sürecine girmesiyle birlikte siyasi kutuplaşmanın ve belirsizliğin artması, ikili ilgiler açısından yakından izlenmesi gereken ögelerden biri olacak. Uzun periyodik siyasi belirsizlik ve art arda seçimler, Atina’nın Ankara ile münasebetlerde hareket alanını da daraltabilir.

İLETİŞİM KANALLARININ ZAYIFLAMASI

Geçmişte kriz periyotlarında devreye giren Ankara ile Atina arasındaki irtibat kanallarının bugün işlememesi değerli bir risk oluşturuyor. Telefon görüşmelerinin gerçekleşmemesi, iki yıldır BM Genel Kurulları sırasında başkanların görüşmemesi, keza NATO tepesinde de bir görüşmenin gerçekleştirilememiş olması mümkün bir tansiyonda yanlış anlamaların önlenmesini zorlaştırabilir.

ULUSLARARASI ORTAMIN BELİRSİZLİĞİ

İki taraf arasında tansiyon yükselirse Trump’ın nasıl reaksiyon vereceği belirsiz. ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio ve İsrail’in ABD’deki müttefikleri mi, yoksa ABD’nin Ankara Büyükelçisi Tom Barrack ve Trump’ın ferdî etrafı mi tesirli olacak? ABD’de iç istikrarsızlık devrine giriliyor ve bu durum kasım ayındaki kongre seçimlerinden sonra muhtemelen daha da tırmanacak.

YUNANİSTAN’A BMGK’DA AĞIR SORU: ‘İSRAİL’İN KUCAĞINA NEDEN OTURDUNUZ?’

Yunanistan’ın ekim ayındaki Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi (BMGK) Dönem Başkanlığı, Atina’nın İsrail ile olan yakınlığı nedeniyle güçlü başladı. New York’ta düzenlenen basın toplantısında Yunanistan’ın BM Daimî Temsilcisi ve BMGK Başkanı Aglaia Balta’ya Atina’nın Yunan halkının Filistin’e takviyesine karşın İsrail ile sebep yakınlaştığı soruldu. Arap gazeteci,”Yunan halkının yüzde 80’i Filistin’i destekliyor. Buna karşın başbakanınız Genel Kurul’da İsrail Başbakanı Netanyahu’ya sarılarak çok samimi bir manzara verdi. Yunanistan’ı İsrail’in kucağına oturmaya iten şey nedir?” tabirlerini kullandı.

BAHANE ARADI

Yunan diplomat Balta, “Sadece fotoğraflara bakarak yargılamayın” diyerek, Yunanistan Başbakanı Miçotakis’in sırf Netanyahu ile görüşmediğini öne sürdü. Yunanistan’ın iki devletli tahlilden yana olduğunu vurgulayan Balta, “Arap dünyası ile bağlarımız devam ediyor fakat bu, İsrail ile konuşmayacağınız manasına gelmez. Filistin davasını ilerletmek için iki tarafla da konuşmanız gerekir” dedi. Gazeteci ise bu karşılıktan tatmin olmayarak, Atina’nın İsrail’le yaklaşık 3 milyar euroluk silah anlaşması yaptığını hatırlattı.