Haftalardır süren çatışmalarda alınan beklenmedik bir karar, dünyanın gözünü yine kritik bir bölgeye çevirdi. Stratejik noktalardaki geri çekilme, sadece alandaki istikrarları değil, global ticaretin en değerli güzergâhlarından birinin geleceğini de tartışmaya...
Yemen’de İran dayanaklı Husiler ile memleketler arası alanda tanınan hükümet güçleri arasındaki çatışmalar yeni bir basamağa girdi. Haftalardır stratejik bölgeleri geri almak hedefiyle operasyon yürüten Suudi Arabistan takviyeli kuvvetler, askerî konumunu değiştirme kararı aldı. Pazar günü yapılan açıklamada, birliklerin süreksiz başşehir Aden ve etrafındaki bölgelerin güvenliğini sağlamak maksadıyla yine konuşlandırıldığı bildirildi.
Ancak bu kararın zamanlaması dikkat alımlı. Zira geri çekilme, hükümet güçlerinin Kızıldeniz kıyısında başlattığı ve yaklaşık altı haftadır devam eden karşı harekâtın akabinde geldi. Yaşanan gelişmelerin perde arkası daha da dikkat cazibeli.
ASIL MÜCADELE BU DAR GEÇİTTE! DÜNYANIN GÖZÜ NEDEN YEMEN’E ÇEVRİLDİ?
Yemen’deki çatışmaların milletlerarası boyut kazanmasının en değerli sebeplerinden biri, Babülmendep Boğazı etrafındaki denetim çabası. Kızıldeniz’i Aden Körfezi’ne bağlayan bu stratejik geçit, Asya ile Avrupa arasındaki deniz ticaretinin en kıymetli güzergâhlarından biri üzerinde bulunuyor. Süveyş Kanalı’na ulaşan ticari gemiler açısından kritik ehemmiyete sahip olan boğaz, güç sevkiyatı ve global ticaretin güvenliği bakımından da büyük kıymet taşıyor.
Husiler, eylül ayında başlattıkları süratli askerî ilerleyiş sırasında Kızıldeniz kıyısındaki stratejik bölgeleri ele geçirerek Babülmendep etrafındaki tesirlerini artırdı. Mocha Limanı’nın denetiminin de el değiştirmesi, bölgedeki gelişmelerin memleketler arası deniz ulaşımına mümkün tesirlerini yine gündeme taşıdı.
Suudi Arabistan takviyeli hükümet güçleri ise ekim ayında başlattıkları karşı operasyonla birtakım stratejik mevzileri geri almayı başardı. Fakat Husilerin bölgedeki ilerleyişinin büsbütün durdurulamaması ve Taiz etrafında artan baskı, operasyonun seyrini değiştirdi.
15 Kasım‘da açıklanan geri çekilme kararıyla hükümet güçleri, Babülmendep etrafındaki birtakım mevzilerinden ayrılarak Aden yönüne tekrar konuşlandı. Dış basında yer alan haberde askerî kaynaklara nazaran birlikler, Dhubab bölgesinin güneyindeki El-Sukiya etrafına çekildi.
Böylece Husilerin stratejik boğazın etrafındaki tesirini artırabileceği yeni bir periyot başladı. Bu gelişme, sırf Yemen’deki askerî istikrarlar açısından değil, memleketler arası ticaret açısından da yakından izleniyor. Zira Babülmendep çevresinde güvenlik risklerinin artması, ticari gemilerin güzergâhlarını değiştirmesine, nakliyat maliyetlerinin yükselmesine ve güç sevkiyatında yeni meselelerin ortaya çıkmasına sebep olabilir.
SAHADA TAKTİK HAMLE Mİ, GÜÇ KAYBI MI YAŞANIYOR?
Bu geri çekilmeyi Güvenlik ve Psikolojik Harp Uzmanı, Emekli İstihbarat Albay Coşkun Başbuğ’a danıştığımda, “Şu an yaşanan gelişmeye bakarak bunun taktiksel bir çekilme mi yoksa alandaki güç kaybından kaynaklanan bir geri adım mı olduğunu söylemek güç. Şayet karşı taraftan yeni bir stratejik atılım gelirse bu durumun planlı bir çekilme olduğunu anlayabiliriz. Lakin Husiler hâkimiyet alanlarını genişletmeye devam eder, Suudi Arabistan’ı destekleyen güçler de alanda kan kaybederse bu defa Husilerin giderek güç kazandığını ve kritik noktaları ele geçirdiğini görürüz” dedi.
Taktiksel geri çekilmenin arkasında askerî bir plan bulunabileceğine dikkat çeken Başbuğ, bu cins gelişmelerde kararın sonuçlarına bakılması gerektiğini lisana getirdi. Başbuğ, “Böyle olaylarda bir taktik akıl aramak gerekir. Şayet geri çekilmenin akabinde yeni bir tartı merkezi oluşturuluyor, birlikler diğer bölgelere kaydırılıyor yahut savaş denetimli biçimde farklı noktalara taşınıyorsa burada bir kurmay aklın devrede olduğunu söyleyebiliriz. Lakin Suudi Arabistan’ı destekleyen güçlerin artık dayanacak takatinin kalmaması ve Husilerin alandaki üstünlüğünü kabul etmek zorunda kalması da ihtimaller arasında” tabirlerini kullandı.
ADEN İÇİN ALARM ZİLLERİ Mİ ÇALIYOR? HUSİLERİN İLERLEYİŞİ YAKLAŞTI
Geri çekilme kararının arkasındaki en değerli gelişmelerden biri de Husilerin Aden yönündeki ilerleyişi. Yemen’de memleketler arası alanda tanınan hükümetin merkezi olan Aden, 2015 yılından bu yana ülkenin siyasi ve askerî açıdan en değerli merkezlerinden biri pozisyonunda.
Husilerin son periyotta güneydeki ilerleyişini artırması, kentin güvenliğine ait tasaları de beraberinde getirdi. AFP’nin askerî ve hükümet kaynaklarına dayandırdığı habere nazaran Husi güçleri, komşu Lahj vilayetindeki iki ilçeyi ele geçirerek Aden’e yaklaşık 60 kilometre aradaki mevzilere ulaştı. Bölgede hükümet güçlerinin savunma çizgilerini güçlendirmeye başladığı, kentin etrafında kum torbalarıyla tahkimat yapıldığı ve savunma hazırlıklarının artırıldığı bildirildi.
New York Times’ta yer alan haberde Uluslararası Kriz Grubu’nun Yemen kıdemli analisti Ahmed Nagi de Husilerin maksatlarına ait dikkat alımlı değerlendirmelerde bulundu. Nagi, Husilerin Aden’e ilerleme konusunda kararlı olduklarını belirterek, Yemen hükümetinin yahut Suudi Arabistan’ın denetimindeki bölgelerin varlığını kabul etmek istemediklerini tabir etti. Bu değerlendirmeler, Aden’in önümüzdeki devirde Yemen’deki çatışmaların en kritik merkezlerinden biri haline gelebileceğine ait tasaları artırıyor.
TAİZ’DE DÜĞÜM ÇÖZÜLEMİYOR! KUŞATMA SİVİLLERİ DE VURDU
Yemen’deki askerî hareketliliğin bir öteki kıymetli merkezi ise Taiz kenti. Husilerin bir aydan uzun müddettir kuşatma altında tuttuğu kentte çatışmaların şiddetlenmesi, hükümet güçlerinin askerî planlarını da etkiliyor. Ülkenin üçüncü büyük kenti olarak bilinen Taiz, coğrafik pozisyonu sebebiyle askerî açıdan stratejik bir noktada bulunuyor.
Kentin etrafındaki dağlık alanlar, Aden yönündeki ulaşım güzergâhları ve batı kıyısına uzanan yollar açısından ehemmiyet taşıyor. Husilerin bu bölgede ilerleme kaydetmesi, hükümet güçlerinin hem Taiz hem de Babülmendep etrafında tıpkı anda gayret etmesini zorlaştırıyor.
BABÜLMENDEP’TE KONTROL MÜCADELESİ SÜRÜYOR
Husilerin Babülmendep Boğazı etrafındaki aktifliğinin artmasının Kızıldeniz’deki güvenlik istikrarları ve global ticaret üzerindeki mümkün tesirlerini de kıymetlendiren Coşkun Başbuğ, bölgede yaşanan gelişmelerin geçmişine dikkat çekti. Babülmendep’in daha evvel de Husilerin denetiminde olduğunu belirten Başbuğ, Yemen merkez hükümetinin gerçekleştirdiği askerî harekâtla kimi kritik noktaları ele geçirmeye çalıştığını aktardı.
Başbuğ, Yemen merkez hükümetinin harekete geçmesinin arkasında Husilerin Babülmendep’in girişinde bulunan stratejik adaları ele geçirme teşebbüsünün bulunduğunu tabir ederek, “Husiler başlangıçta birtakım bölgelerde alan kaybetti. Yemen merkez hükümeti kelam konusu adalarda denetim sağlamaya çalıştı ve akabinde Husilerin taarruzlarını artırmasıyla bölgede çatışmalar yine yoğunlaştı. Bir devir Babülmendep’in evvelki sürece kıyasla daha inançlı olduğu değerlendirmeleri yapıldı. Fakat Husiler son bir iki aydır yine üstünlüğü ele geçirmek hedefiyle akınlarını artırdı. Hatta Yemen merkez hükümetinin alanda hezimete uğradığı ve denetimin yine Husilere geçtiği yönünde haberler de gündeme geldi” diye konuştu.
Babülmendep’in girişindeki stratejik adaların ehemmiyetine işaret eden Başbuğ, Husilerin bu adalarda hâkimiyet sağlaması durumunda boğaz üzerindeki denetimin çok daha güçlü hâle gelebileceğini kaydetti.
HUSİLERİN HEDEFİ SUUDİ ARABİSTAN
Husilerin Babülmendep’e ait açıklamalarının da dikkate alınması gerektiğini vurgulayan Coşkun Başbuğ, örgütün bölgedeki gayelerine yönelik yaptığı açıklamalara dikkat çekti. Başbuğ, Husilerin öncelikli gaye olarak Suudi Arabistan’ı gösterdiğini belirterek şu sözleri kullandı:
“Husiler, Babülmendep konusunda yaptıkları açıklamalarda temel amaçlarının Suudi Arabistan olduğunu söylüyor. İsrail ve ABD gemilerinin geçişine müsaade verilebileceğini, fakat Suudi Arabistan’a mal taşıyan yahut Suudi Arabistan’a ilişkin olan gemileri maksat alacaklarını tabir ediyorlar. Hasebiyle burada direkt Suudi Arabistan’ı düşman olarak konumlandırıyorlar ve şu anki siyasetlerini da bu doğrultuda yürütüyorlar.”
Bu sebeple Babülmendep’in Husilerin denetimine geçmesinin otomatik olarak global ticaretin büsbütün durması manasına gelmeyeceğini savunan Başbuğ, değerlendirmelerin Husilerin açıkladığı gayeler çerçevesinde yapılması gerektiğini söyledi.
SAVAŞIN BİLANÇOSU AĞIRLAŞIYOR! YÜZ BİNLERCE KİŞİ EVİNİ TERK ETTİ
Yemen’de askeri gelişmelerin arka planında giderek ağırlaşan bir insani kriz bulunuyor. Birleşmiş Milletler ve insani yardım kuruluşlarının dataları, çatışmaların siviller üzerindeki tesirinin boyutunu ortaya koyuyor. Uluslararası Göç Örgütü’nün (IOM) datalarına nazaran, 1 Ağustos-10 Kasım 2026 devrinde Yemen’de çatışmalar sebebiyle 333 binden fazla kişi yerinden edildi.
Yerinden edilenlerin değerli bir kısmının Taiz, Lahj ve Aden vilayetlerinde bulunduğu bildirildi. Bilhassa Taiz’de yoğunlaşan çatışmalar, barınma ve temel gereksinimlere erişim problemlerini daha da ağırlaştırıyor. Kentte çok sayıda yerinden edilmiş kişinin bulunması, insani yardım muhtaçlığını artırırken kuşatma sebebiyle yardım ulaştırılması da güçleşiyor. Harez mülteci kampındaki yaklaşık 9 bin 600 kişinin güvenliğine ait telaşlar de krizin sadece çatışma bölgelerinde yaşayan sivilleri değil, ülkelerine sığınan mültecileri de etkilediğini gösteriyor. Bölgedeki insani yardım kuruluşları, sivillerin çatışmalardan korunması ve yardım koridorlarının açık tutulması gerektiğini vurguluyor.
BUGÜNKÜ KRİZİN ARKASINDA 12 YILLIK SAVAŞ VAR! HER ŞEY NASIL BAŞLADI?
Yemen’de bugün yaşanan gelişmeleri anlayabilmek için ülkeyi yaklaşık 12 yıldır tesiri altına alan iç savaşın geçmişine de bakmak gerekiyor. Çatışmalar, 2014 yılında İran dayanaklı Husilerin başşehir Sana’ya girerek hükümetin denetimini ele geçirmesiyle başladı. Siyasi krizin derinleşmesi üzerine 2015 yılında Suudi Arabistan öncülüğünde bir askerî koalisyon oluşturuldu. Birleşik Arap Emirlikleri’nin de dayanak verdiği müdahalenin gayesi, memleketler arası alanda tanınan hükümeti tekrar iktidara getirmekti.
Ancak askerî müdahale, beklenen siyasi tahlili sağlayamadı. Yıllarca süren hava hücumları, kara çatışmaları ve karşılıklı operasyonlar Yemen’i ağır bir insani krizin içine sürükledi. Ülkenin altyapısı büyük ölçüde ziyan görürken sağlık hizmetleri, eğitim sistemi ve besin tedariki önemli sıkıntılarla karşı karşıya kaldı. 2022 yılında Birleşmiş Milletler öncülüğünde sağlanan ateşkes, çatışmaların şiddetini değerli ölçüde azalttı.
Ancak taraflar arasında kalıcı bir siyasi mutabakat sağlanamadı. Husiler ülkenin kuzeyindeki geniş bölgelerde denetimini sürdürürken, milletlerarası alanda tanınan hükümet güney ve doğudaki bölgelerde varlığını korudu. Buna karşın hükümetin denetimindeki alanlarda farklı silahlı kümelerin tesirli olması, ülkede merkezi otoritenin tesis edilmesini zorlaştırdı. Böylelikle Yemen, farklı askeri ve siyasi aktörlerin nüfuz gayreti yürüttüğü kesimli bir yapıya dönüştü.