Arktik’teki bir Rus tatbikatı, görünenden çok daha büyük bir güvenlik tartışmasını beraberinde getirdi. Batılı yetkililerin dikkat çektiği bâtın teknoloji, deniz tabanında uzanan kritik altyapıyla ilgili yeni soru işaretleri doğurdu. İngiltere, Norveç ve ABD’n...
Arktik Okyanusu’nun buzlarla kaplı sularında yaşanan ve birinci bakışta sıradan bir askerî tatbikat üzere görünen hareketlilik, Batılı istihbarat ünitelerinin dikkatini çekti. Zira bu sefer sıkıntı bir geminin rotası ya da bir denizaltının hareketinden ibaret değildi. Norveç’in Svalbard takımadaları etrafındaki sularda yürütüldüğü öne sürülen faaliyet, deniz tabanında görünmeyen fakat çağdaş dünyanın işleyişi açısından kritik değere sahip bir altyapıyı gündeme getirdi.
Daily Mail’de yer alan haberde Batılı iki yetkiliye nazaran Rusya, bölgede daha evvel kamuoyuna detayları açıklanmayan bir teknolojinin kullanımını test etti. Teknolojinin nasıl çalıştığı konusunda güvenlik gerekçesiyle detay verilmezken, tatbikatın muhtemel amaçlarından birinin denizaltı kablolarına yönelik yeni bir müdahale yolunu sınamak olduğu bedellendiriliyor.
İngiltere, Norveç ve ABD’nin Rus ögelerini takip ederek tatbikatın tamamlanmasını engellediği öne sürülürken, olayın arkasındaki asıl soru şu: Rusya Arktik’in derinliklerinde tam olarak neyi test etti? Mevzuya yakından bakalım…
RUSYA’NIN GİZLİ TATBİKATINDA NELER OLDU?
Daily Mail’de yer alan habere nazaran operasyonun, Rusya’nın askerî istihbarat faaliyetleri ve özel denizaltı operasyonlarından sorumlu Derin Deniz Araştırmaları Ana Müdürlüğü (GUGI) tarafından yürütüldüğü belirtildi. Batılı yetkililerin verdiği bilgilere nazaran tatbikatta gelişmiş derin deniz araçları kullanıldı. Lakin operasyonun en dikkat alımlı yönü, kullanılan sistemlerin sırf keşif yahut gözetleme maksadı taşıyıp taşımadığı. Yetkililer, Rusya’nın kritik denizaltı altyapısına yönelik yeni bir teknolojinin nasıl konuşlandırılabileceğini test ettiğini pahalandırıyor.
Rus ögelerinin rastgele bir kabloya ziyan vermediği ve tatbikatın temel olarak teknolojinin konuşlandırılmasını simüle etmeye odaklandığı öne sürüldü. İngiltere, Norveç ve ABD’nin operasyonu denizden takip ettiği, Rus gemilerinin tatbikatı tamamlamasına müsaade verilmediği ve daha sonra bölgeden ayrıldığı belirtildi.
‘NATO İLE RUSYA ARASINDAKİ GERİLİMİ ARTIRABİLECEK BİR GELİŞME’
İstanbul Aydın Üniversitesi Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Bölümü’nde vazife yapan ve Rus dış siyaseti üzerine çalışmaları bulunan Dr. Öğretim Üyesi Murat Jane, tatbikatın NATO açısından önemli bir güvenlik başlığı oluşturduğunu belirterek, “Batı’nın Rusya’nın kapasitesini biraz abarttığını düşünüyorum. Lakin burada bir tatbikatın gerçekleştirilmesi ve Rusya’nın yeni bir teknoloji geliştirdiğine ait argümanlar NATO açısından önemli bir güvenlik tehdidi oluşturuyor. Rusya, NATO’nun sonlarını ve reaksiyonunu test ediyor. Baltık bölgesi uzun müddettir hem Rusya hem de NATO açısından egemenlik ve güç uğraşının yaşandığı bir alan. Bugün ise büyük ölçüde Baltık bölgesinin NATO’nun denetimi altına girdiğini görüyoruz” dedi.
Tatbikatta kullanıldığı öne sürülen teknolojinin kapasitesine ait belirsizliğe de dikkat çeken Dr. Jane, “Böyle bir teknolojinin kullanılması elbette önemli bir güvenlik tehdidi oluşturabilir. Lakin kelam konusu silahın kapasitesinin ne olduğu konusunda şu basamakta net bir bilgi bulunmuyor. Bu sebeple sırf mevcut argümanlar üzerinden teknolojinin ne ölçüde tesirli olduğunu söylemek mümkün. Bununla birlikte bölgede bu türlü bir tatbikatın gerçekleştirilmesi ve Rus denizaltılarının takip edildiğine ait argümanlar, NATO ile Rusya arasındaki tansiyonu artırabilecek bir gelişme” tabirlerini kullandı.
SVALBARD’IN ALTINDA KRİTİK BİR İLETİŞİM HATTI BULUNUYOR
Rusya’nın faaliyet gösterdiği öne sürülen bölgenin değeri, Svalbard’ın sadece askerî ve coğrafik pozisyonundan kaynaklanmıyor. Norveç’in kuzeyindeki takımadaları Norveç anakarasına bağlayan yaklaşık 1400 kilometrelik fiber optik kablo bulunuyor.
Bu kablolar, deniz tabanının yaklaşık 2700 metre altında uzanıyor. Kelam konusu çizgiler, dünyanın en büyük uydu yer istasyonlarından biri olan ‘SvalSat’ üzerinden aktarılan yüksek ölçüdeki datanın taşınmasında kritik rol oynuyor. Bu sebeple denizin altında meydana gelebilecek bir kesinti, sırf bir bağlantı sınırının devre dışı kalması manasına gelmeyebilir. Denizaltı kabloları bugün internet trafiğinden finansal süreçlere, telekomünikasyondan devletler arasındaki bağlantıya kadar çok geniş bir sistemin temelini oluşturuyor.
Modern dünyanın büyük kısmı gökyüzündeki uydulara bağlıymış üzere görünse de kıtalar arasındaki data akışının değerli bir kısmı hâlâ deniz tabanından geçen kablolar üzerinden gerçekleşiyor. Bu da onları giderek daha kıymetli bir stratejik gaye haline getiriyor.
Dr. Murat Jane, denizaltı kablolarına yönelik mümkün bir müdahalenin irtibat ve kamu hizmetlerinde aksamalara sebep olabileceğini fakat mevcut argümanların global internet yahut finans sistemlerini büsbütün felç edecek ölçekte bir tesir yaratacağını söylemek için erken olduğunu belirtti ve şu yorumda bulundu:
“Böyle bir teknolojinin kullanılması halinde elbette internet temaslarında kesintiler ve kamu faaliyetlerinde çeşitli aksamalar yaşanabilir. Fakat mevcut argümanlar üzerinden global internetin yahut finansal sistemin büsbütün ortadan kalkacağını ya da büyük ölçüde fonksiyonsuz hale geleceğini söylemek için şimdi erken. Bunun, örneğin Hürmüz krizi sebebiyle güç ve besin fiyatlarında yaşanan artışlar üzere global ölçekte büyük bir ekonomik tesir yaratacağını söylemek şu kademede mümkün değil.”
SAVAŞLARDA KABLOLARIN ÖNEMİ YENİ DEĞİL
Denizaltı bağlantı çizgilerinin amaç alınması aslında yeni bir savaş metodu değil. Birinci ve İkinci Dünya Savaşları sırasında telgraf ve telefon irtibat çizgilerinin kesilmesi, deniz tabanındaki kabloların askerî açıdan ne kadar değerli olduğunu ortaya koymuştu. Bugün ise birebir altyapının taşıdığı bilgi ölçüsü ve ekonomik pahası geçmişle kıyaslanamayacak kadar büyük.
İnternet ilişkileri, bankacılık sistemleri, şirketler arasındaki bilgi transferleri ve devletlerin bağlantı altyapısı bu çizgilere bağlı. Münasebetiyle tek bir kablonun devre dışı bırakılması global interneti büsbütün çökertmeyebilir. Fakat kritik bir hatta meydana gelecek hasar, belli bölgelerde önemli irtibat ve data transferi meselelerine yol açabilir. Bilhassa alternatif güzergâhların sonlu olduğu bölgelerde risk daha da büyüyor.
NATO NEDEN ALARMA GEÇTİ?
Rusya’nın Arktik’teki faaliyetleri, Batılı ülkelerin son yıllarda artan sabotaj tasalarının üzerine geldi. Nisan ayında İngiltere ve Norveç, Arktik sularda Rus ögelerinin zımnî faaliyetlerini tespit ettiklerini açıklamıştı. Lakin o periyotta operasyonun detayları kamuoyuyla paylaşılmamıştı. Şimdi ortaya çıkan bilgiler, kelam konusu faaliyetlerin kritik denizaltı altyapısına yönelik muhtemel senaryolarla irtibatlı olabileceği değerlendirmesini güçlendirdi.
Norveç Savunma Bakanı Tore Sandvik de operasyonun akabinde Rusya’ya açık bir bildiri verildiğini söyledi. Sandvik, ortak operasyonla Rusya’ya gizlice faaliyet gösteremeyecekleri konusunda ileti verildiğini belirterek kritik altyapıya yönelik teşebbüslerin tespit edileceği ve sonuçlarının olacağı ikazında bulundu.
Ancak burada NATO açısından daha büyük bir sorun bulunuyor. Deniz tabanındaki yüzlerce hatta binlerce kilometrelik kablo ağını her an ve her noktada izlemek son derece güç. Bir kablonun yerini bilmek diğer, o kablonun etrafında hareket eden her gemiyi ve denizaltı aracını takip etmek ise çok daha farklı bir problem.
Dr. Murat Jane de NATO’nun denizaltı kablolarını büsbütün muhafazasının epeyce güç olduğunu belirtti. NATO’nun kritik altyapının korunmasına yönelik çalışmalar yürüttüğünü fakat deniz tabanındaki geniş ağın tamamının fizikî olarak korunmasının mümkün olmadığını söyleyen uzman isim, “NATO’nun bu kabloları ne ölçüde koruyabileceği çok büyük bir soru işareti. Zira milyonlarca kilometrelik bir kablo ağı bulunuyor ve tek bir kablodan kelam etmiyoruz. Münasebetiyle mutlak bir muhafazadan bahsetmek mümkün değil. Bu, bir füze kalkanı üzere makul bir noktayı savunmaya benzeyen bir sistem değil. NATO bu sebeple kritik altyapının korunması konusunda üyelerin ulusal dayanıklılıklarını artırmalarına ve kamu kurumlarıyla özel bölüm arasındaki uyumu güçlendirmeye çalışıyor” sözlerini kullandı.
RUSYA NATO’NUN SINIRLARINI MI TEST EDİYOR?
Batılı istihbarat servislerinin kaygısı sırf tek bir kablonun ziyan görmesi değil. Asıl korkulan senaryolardan biri, Rusya’nın direkt savaş duyuru etmeden NATO ülkelerinin kritik altyapılarını gaye alan hudutlu operasyonlarla ittifakın reaksiyon eşiğini test etmesi. Bu türlü bir taarruzun akabinde en kıymetli soru, NATO’nun nasıl karşılık vereceği olur.
Çünkü bir denizaltı kablosunun koparılması, açık bir askerî ataktan farklı halde kıymetlendirilebilir. Bu da Moskova’ya daha düşük maliyetli ve inkâr edilebilir operasyonlar yürütme imkânı sağlayabilir. Son yıllarda Polonya, Litvanya ve Romanya dahil olmak üzere çok sayıda Avrupa ülkesi farklı güvenlik ihlalleri ve kuşkulu sabotaj teşebbüsleri bildirdi. Almanya’da Leipzig/Halle Havalimanı etrafındaki insansız hava aracı faaliyetleri de Rusya kaynaklı tehditlere ait telaşları artıran gelişmeler arasında yer aldı.
Batılı kaynaklar ayrıyeten CIA Direktörü John Ratcliffe’in ağustos ayında Moskova’daki istihbarat yetkilileriyle temas kurduğunu ve Avrupa’daki sabotaj faaliyetlerinin tırmandırılmaması konusunda Rusya’ya ihtar verildiğini öne sürdü. Bu noktada NATO’nun mümkün bir hibrit atağa vereceği karşılık da kıymet kazanıyor. Çünkü ittifakın 5. maddesi, bir üyeye yönelik silahlı akının tüm üyelere yönelik kabul edilmesi ve ortak savunma düzeneğinin işletilmesi prensibine dayanıyor. Fakat kritik altyapıya yönelik sabotaj yahut hibrit operasyonların hangi şartlarda bu kapsamda değerlendirileceği konusunda belirsizlik bulunuyor.
Dr. Murat Jane, NATO’nun 5. madde konusunda direkt bir otomatiklik bulunmadığına dikkat çekerek, “NATO’nun 5. maddesi ortak savunma unsuruna dayanıyor. Fakat hibrit operasyonların hangi noktada 5. madde kapsamında değerlendirileceği konusunda bir belirsizlik var. 2024 Washington Zirvesi’nde hibrit operasyonların silahlı taarruz düzeyine ulaşması halinde 5. maddenin gündeme gelebileceği tabir edildi. Ama her hibrit operasyonun otomatik olarak 5. maddeyi devreye sokacağını söylemek mümkün değil. Burada akının niteliği kadar ortaya çıkardığı zararın boyutu da değer taşıyor” dedi.
ARKTİK’TEKİ TATBİKAT DAHA BÜYÜK BİR GERİLİMİN HABERCİSİ Mİ?
Rusya’nın Svalbard etrafındaki faaliyetlerinin nitekim bir sabotaj hazırlığı olup olmadığı şimdi katılaşmış değil. Tatbikat sırasında rastgele bir kablonun ziyan görmediği de belirtiliyor. Lakin Batılı ülkelerin Rus ögelerini takip ederek operasyonu tamamlamalarını engellemesi, olayın NATO tarafından sıradan bir askerî faaliyet olarak görülmediğini ortaya koyuyor.
Buradaki temel sorun de sadece tek bir tatbikat değil. Arktik’ten Baltık Denizi’ne, Kuzey Denizi’nden Atlantik’e kadar deniz tabanındaki kritik altyapı giderek daha fazla stratejik rekabetin modülü haline geliyor. Rusya’nın bu altyapıyı izleme, haritalama yahut gerektiğinde müdahale etme kapasitesini geliştirmesi halinde NATO’nun karşı karşıya kalacağı risk de büyüyecek.
Bununla birlikte Dr. Murat Jane, mevcut gelişmelerin NATO ile Rusya arasında yakın vadede geniş çaplı bir çatışmaya dönüşmesini beklemediğini belirtti:
“Svalbard ve Baltık Denizi üzere bölgelerde denizaltı altyapısına yönelik faaliyetlerin artmasının geniş çaplı bir tansiyona dönüşeceğini düşünmüyorum. Bunun yerine NATO ile Rusya arasındaki mevcut tansiyona yeni bir başlık eklenmesi daha muhtemel. Fakat burada asıl kıymetli sıkıntı, hibrit hücumlara karşı NATO’nun nasıl bir reaksiyon vereceği ve hangi noktada ortak savunma sistemlerini devreye sokacağıdır.”
Keşfetmeye Devam et
İsrail-Lübnan müzakereleri ertelendi
NATO’yu alarma geçiren hamle! Putin neyi test etti? Denizin yüzlerce metre altında ne oldu?
Norveç sarayında ikinci yas. Ağabeyinin cenazesine katıldı, iki gün sonra hayatını kaybetti
iPhone Duo daha çıkmadan reaksiyon çekti. “Her 10 bireyden birini unuttular”
İran’dan Hürmüz’de yeni plan teşebbüsü
AfD’den Merz’e hata duyurusu
Teknoloji devinden korkutan rapor
