CHP 103’üncü yaşını kutluyor

Büyük Önder Gazi Mustafa Kemal Atatürk tarafından 9 Eylül 1923’te kurulan ve bugüne kadar 8 genel liderin misyon yaptığı CHP, 103. yaşını kutluyor.

CHP Genel Başkanı Kemal Kılıçdaroğlu etkinlikler kapsamında partililerle Anıtkabir’i ziyaret etti.

Kılıçdaroğlu, beraberindeki heyetle Aslanlı Yol’dan yürüyerek Atatürk’ün mozolesine çelenk bıraktı ve hürmet duruşunda bulundu.

Sonra Misak-ı Milli Kulesi’ne geçen Kılıçdaroğlu, burada Anıtkabir Özel Defteri’ne şunları yazdı:

“Büyük Atatürk, Sayın Genel Başkanım, Cumhuriyet Halk Partimizin 103. kuruluş yıl dönümünde 9 Eylül’ün bağımsızlık ve kuruluş ruhuyla huzurunuzdayız. Yaktığınız bağımsızlık ateşi bugün de yolumuzu aydınlatıyor. Kurduğunuz Cumhuriyet Halk Partisi bizlere bıraktığınız en büyük emanetlerden biri olarak yaşamaya devam ediyor. Emanetinize layık olmak, Cumhuriyet Halk Partisinin dokularına işlenen ahlakı, adaleti ve fazileti korumak her türlü yozlaşmadan arınma iradesini ve pak siyaset anlayışını kararlılıkla sürdürmek demektir. Bu sorumluluğun gereği olarak Cumhuriyetimizi 2. yüzyılda demokrasi ile taçlandıracağımıza ve millet egemenliğini eksiksiz hakim kılacağımıza kelam veriyoruz. 9 Eylül ruhundan aldığımız güçle, ülkemizi, demokrasinin, adaletin ve ümidin ülkesi yapma uğraşımızı sürdüreceğiz. Aziz hatıranız önünde hürmetle eğiliyor, silah arkadaşlarınızı ve aziz şehitlerimizi rahmetle, gazilerimizi minnetle, şükranla anıyor, hayatını yitirmiş tüm Cumhuriyet Halk Partilileri hürmetle yad ediyoruz. Ruhunuz şad olsun.”

Daha sonra beraberindeki heyetle fotoğraf çekimini gerçekleştiren Kılıçdaroğlu, İkinci Cumhurbaşkanı İsmet İnönü’nün Anıtkabir’deki mezarını ziyaret etti, çiçek bırakıp hürmet duruşunda bulundu.

Kurtuluş Savaşı’nın akabinde yeni bir idare haline kavuşan Türkiye’nin ilk siyasi partisi, Milli Mücadele’nin lideri Mustafa Kemal Atatürk tarafından “Halk Fırkası” ismiyle kuruldu.

1924’te ise partinin isminin başına “Cumhuriyet” sözcüğü getirildi. 1935’teki dördüncü kurultayda ise “Cumhuriyet Halk Partisi” ismini aldı.

Dünyanın en eski siyasi partilerinden biri olan ve 1923’ten 1950’ye kadar iktidarda kalan CHP, 12 Eylül 1980 askeri darbesinin ardından kapatıldı. Parti daha sonra 3821 Sayılı Yasa’ya dayanılarak kuruluşunun 69. yıl dönümü olan 9 Eylül 1992 günü tekrar açıldı.

Vekaleten misyon alanlar dışında, CHP’de genel başkanlık koltuğuna Mustafa Kemal Atatürk, İsmet İnönü, Bülent Ecevit, Hikmet Çetin, Altan Öymen, Deniz Baykal, Kemal Kılıçdaroğlu ve Özgür Özel oturdu.

İlk kurultayı Sivas Kongresi olarak kabul edilen CHP’de, 15 Ekim 1927’de yapılan ikinci kurultay ise Atatürk’ün “Büyük Nutuk”u okuduğu kurultay olarak tarihteki yerini aldı.

Kurultay kapsamında, 15-20 Ekim arasında toplam 36 saat 33 dakika konuşma yapan Atatürk, 19 Mayıs 1919’da başlayan Ulusal Kurtuluş Savaşı’nın tüm periyotlarını ve Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluş şartlarını dokümanlara dayanarak anlattı. “Gençliğe Hitabe” kısmıyla sona eren kurultayda, “Cumhuriyetçilik, Halkçılık, Milliyetçilik ve Laiklik”, partinin dört temel unsuru olarak belirlendi.

CHP’nin prensiplerine, 10 Mayıs 1931’de yapılan üçüncü olağan kurultayda, “Devletçilik ve Devrimcilik” eklendi. Böylece, partinin amblemi olacak “altı ok”un ideolojisini oluşturan altı ilkenin, parti programına ve tüzüğüne giriş süreci tamamlandı.

CHP’nin 9 Mayıs 1935’teki dördüncü olağan kurultayı, Atatürk’ün katıldığı son kurultay oldu.

Parti, birinci harikulâde kurultayını Atatürk’ün vefatı üzerine 26 Aralık 1938’de yaptı. Genel başkanlığa seçilen İsmet İnönü, yaklaşık 33 yıl bu misyonu sürdürdü.

İnönü’nün istifasının akabinde partinin başına, 14 Mayıs 1972’de yapılan 6. Olağanüstü Kurultay’da Bülent Ecevit geçti. 24 Mayıs 1979’daki 24. Olağan Kurultay ise CHP’nin “Ecevitli” son kurultayı oldu. 12 Eylül 1980 darbesinden sonra, 30 Ekim 1980 tarihli dilekçesiyle genel başkanlıktan ayrıldığını açıklayan Ecevit, bir daha CHP’ye dönmedi.

Darbenin ardından kapatılan parti, 9 Eylül 1992’de yapılan kurultay sonrası genel başkanlığa seçilen Deniz Baykal ile tekrar siyaset sahnesinde yerini aldı.

18 Şubat 1995’te SHP ile CHP birleşmesinin akabinde genel başkanlığa Hikmet Çetin getirildi. 9 Eylül 1995’te yapılan Olağan Kurultay’da Deniz Baykal tekrar genel başkanlığa seçildi.

Baykal, 18 Nisan 1999 tarihinde yapılan Genel Seçimlerde partisinin baraj altı kalmasının akabinde 21 Nisan 1999’da istifa etti. Baykal’ın istifası sonrası yapılan kurultayda genel başkanlığa seçilen Altan Öymen, bu vazifesi 15 ay sürdürdü. 30 Eylül 2000 tarihinde yapılan 11. Olağanüstü Kurultay’da Baykal yine bir kere daha genel lider olarak belirlendi.

CHP, 3 Kasım 2002 yılında yapılan Genel Seçimlerde yüzde 19,4 oy oranıyla ana muhalefet partisi olarak Meclis’e tekrar girdi.

Deniz Baykal’ın 10 Mayıs 2010’da gündeme gelen bâtın kamera imgeleri sebebiyle istifa etmesinin akabinde 33. Olağan Kurultay’da Kemal Kılıçdaroğlu CHP’nin 7. genel başkanı seçildi.

13 yıl CHP Genel Başkanlığı vazifesini yürüten Kılıçdaroğlu, 4-5 Kasım 2023 tarihlerinde gerçekleşen 38. Olağan Kurultay’da Manisa Milletvekili Özgür Özel ile yarıştı.

Seçimin birinci cinsinde salt çoğunluk sağlanamadığı için oylama ikinci cinse kaldı. İkinci cins seçiminin akabinde yapılan oy sayımında Özgür Özel, 812 oy alarak CHP’nin yeni genel başkanı oldu.

Özel, 6 Nisan 2025’te düzenlenen 21. Olağanüstü Kurultay’da, 21 Eylül 2025’te düzenlenen 22. Olağanüstü Kurultay’da ve 28-30 Kasım 2025’te yapılan 39. Olağan Kurultay’da tekrar genel başkanlığa seçildi.

Özgür Özel’in CHP Genel Başkanı seçildiği 38. Olağan Kurultay’ın akabinde, eski Hatay Büyükşehir Belediye Başkanı Lütfü Savaş ve birtakım kurultay delegeleri, kurultayın parti içi demokrasi, eşitlik ve özgür irade prensiplerine ters yapıldığını öne sürerek, kurultayın iptali talebiyle yargı yoluna başvurdu.

İlk derece mahkemesi, CHP’nin kurultay sürecinden sonra yeni kongreler ve inanılmaz tüzük kurultayı gerçekleştirmiş olmasını münasebet göstererek, açılan davaların konusuz kaldığına hükmetti ve talebi reddetti.

Bunun üzerine davacılar, lokal mahkemenin bu kararını istinaf mercii olan Ankara Bölge Adliye Mahkemesi (BAM) 36. Hukuk Dairesi’ne taşıdı.

Yapılan incelemeler sonucunda BAM 36. Hukuk Dairesi tarafından, CHP kurultay davasında, “mutlak butlan” sebebiyle Özgür Özel ile parti idaresinin tedbiren misyondan uzaklaştırılması ve Kemal Kılıçdaroğlu ile idaresinin misyonu devralması kararı alındı.

Mahkemede tarafından misyondan uzaklaştırılan Özel, 22 Mayıs’ta mahkemenin önlem kararına itiraz ederek, ferdî olarak temyiz müracaatında bulundu.

Kemal Kılıçdaroğlu’nun avukatının başvurusu üzerine CHP Genel Merkezi 24 Mayıs’ta polis tarafından tahliye edildi. Özel, beraberindekilerle partiden ayrılarak TBMM’ye yürüdü.

Tahliyeden bir gün evvel 23 Mayıs’ta Özel, CHP’nin TBMM’de düzenlediği kapalı küme toplantısında yeniden Grup Başkanı seçilerek karşı bir atılımda bulundu.

Mutlak butlan kararının akabinde Kılıçdaroğlu, 30 Mayıs’ta genel merkezde halk buluşması düzenleyerek 2,5 yıl aranın akabinde birinci sefer genel merkezde partililerle bir araya geldi.

Kılıçdaroğlu, 2 Haziran’da yaptığı Parti Meclisi (PM) toplantısında, son genel lider seçildiği 37. Olağan Kurultay’da belirlenen PM üyelerinin içerisinden, hala partili kimliği devam edenler arasından Merkez Yönetim Kurulu üyelerini belirleyerek yeniden parti faaliyetlerine başladı.

Bu tarihten itibaren CHP’de, Kılıçdaroğlu’nun “arınma” olarak nitelendirdiği süreç başladı. Aralarında 9 milletvekilinin de yer aldığı çok sayıda partili, kesin ihraç talebiyle Yüksek Disiplin Kurulu’na sevk edilirken, 81 ilde ve ilçelerinde il başkanlığı ve ilçe başkanlığı seviyesinde görevlendirme yapıldı.

Daha sonra, 91 milletvekili CHP’den istifa ederek Özgür Özel’in Genel Başkanlığında Yeni Parti’yi kurdu ve CHP’nin TBMM’deki sandalye sayısı 44’e düştü. Böylelikle CHP, TBMM’de “ana muhalefet” partisi olma pozisyonunu yitirdi ve sandalye sayısına göre beşinci parti oldu.