55 yıllık kayıtlarda bir birinci. Evvel sıcaklık yükseldi, sonra dağ çöktü

Nepal’de 26 Ağustos’ta ölümcül sellere yol açan dağ çökmesinden evvel bölgedeki buzulun yılın bu dönemi için gibisi görülmemiş sıcaklıklara maruz kaldığı ortaya çıktı.

Bir araştırmacının yaptığı tahlile nazaran, 5 bin 200 metre yükseklikteki dağ buzulunda 21-26 Ağustos tarihleri arasındaki ortalama sıcaklık yaklaşık 5 derece olarak hesaplandı.

Bu kıymet, bölgedeki 55 yılı aşkın kayıtlara bakıldığında fevkalâde yüksek. Birebir tarihlerde sıcaklık daha evvel 4 dereceyi aşmamıştı.

Ancak bilim insanları, aşırı sıcaklık ile dağın çökmesi arasında şimdi direkt bir irtibat kurulamadığının altını çiziyor.

Bölgedeki sıcaklık dataları, Kaliforniya merkezli bağımsız Berkeley Earth kuruluşunun baş bilim insanı Robert Rohde tarafından yine oluşturuldu.

Rohde’nin tahliline nazaran dağın çöken kısmında altı günlük ortalama sıcaklık, 20. yüzyılın ortalarından bu yana yaklaşık 1,8 derece yükseldi.

Araştırmacı, iklim değişikliğinin getirdiği ek ısınma olmasaydı bu düzeyde bir sıcaklık sisteminin “muhtemelen birkaç bin yılda sırf bir kez” görülebileceğini hesapladı.

Felaket ayrıyeten Langtang bölgesinde kayıtlara geçen en sıcak yazlardan birinin sonunda meydana geldi. Bölge, kayıtlardaki en sıcak dördüncü yazını yaşadı.

Bilim insanlarının üzerinde durduğu ihtimallerden biri, yüksek sıcaklıkların permafrost olarak bilinen daima donmuş toprak ve kaya katmanları üzerindeki tesiri.

Fransız iklim bilimci Valerie Masson-Delmotte, “Bu sıcak şartlar permafrostun çözülmesini ve bunun sonucunda yamaç ile buzulun birlikte çökmesini de açıklayabilir.” dedi.

Permafrost, dağlık bölgelerde kaya modüllerini birbirine bağlayan bir cins “buz çimentosu” misyonu görüyor.

Bu donmuş tabakanın çözülmesi, kayalık yamaçların istikrarını bozarak çökme riskini artırabiliyor.

Uydu manzaraları de felaketten evvelki günlerde bölgede kıymetli ölçüde kar erimesi yaşandığını gösterdi.

Fransa Ulusal Bilimsel Araştırma Merkezi’nden buzul bilimci Etienne Berthier’e nazaran eriyen kar, dağın içindeki çatlaklara sızabilecek kıymetli ölçüde sıvı su oluşturmuş olabilir.

Berthier, bu suyun kaya çatlaklarına sızarak heyelan ve çöküşü kolaylaştırabileceğini belirtti.

Bilim insanları yeniden de aşırı sıcaklığın felaketteki kesin rolü konusunda temkinli.

Fransa’daki Grenoble Alpes Üniversitesi’nden jeomorfolog Kristen Cook, “Durum ‘yüksek sıcaklık eşittir çöküş’ kadar kolay değil.” ikazında bulundu.

Cook’a nazaran sıcaklık hakikaten çöküşü tetiklediyse bile dağın evvelden kritik bir eşiğe gelmiş olması gerekiyor.

“Eğer sıcaklık bir tetikleyici olarak rol oynadıysa, kayanın çöküşün eşiğine kadar gelmesini beklemiş üzere görünüyor.” diyen Cook, felaketin tek bir sebebe bağlanamayacağını vurguladı.

Araştırmacılar şimdi dağda çöküşten evvelki yıllarda gözlemlenen küçük hareketleri ve bunların sıcaklık değişimleriyle alakasını inceliyor.

Kırılma bölgesindeki kayaların eriyen su yahut permafrostun çözülmesi sebebiyle değerli ölçüde zayıfladığının kanıtlanması, iklim değişikliğinin felaketteki rolüne ait en güçlü delillerden biri olacak.

Son sıcaklık tahlili, Copernicus programının ERA5 iklim modeli ile çöken buzuldan 9 ila 140 kilometre uzaklıkta bulunan 14 yüksek irtifa meteoroloji istasyonundan elde edilen datalara dayanıyor.