Rum eczacıdan kalan 104 yıllık defter: Son reçete İzmir’in kurtuluşundan bir gün evvel

İzmir’in Basmane semtindeki tarihi Halk Eczanesi’nde korunan ve son kaydı 8 Eylül 1922’de tutulan reçete defteri, kentin kurtuluşundan evvelki günlere ışık tutuyor.

Konak ilçesindeki eczane, Kurtuluş Savaşı öncesinde Rum eczacı Tholoos’a aitti. Cumhuriyet’in duyurusunun akabinde 1923 yılında devlet tarafından Ali Bey’e tahsis edilen eczanenin yıkıntıları arasında Tholoos’a ilişkin bir reçete defteri bulundu.

Fransızca tutulan defterde yüklü olarak Rum hastaların isimleri yer alırken, az sayıda Türk, Ermeni, Yahudi ve Levanten hastanın da kaydı bulunuyor.

Tholoos’un deftere düştüğü son kayıt ise İzmir’in kurtuluşundan bir gün evvel, 8 Eylül 1922 tarihini taşıyor.

Defteri muhafaza altına alan Ali Bey, ilerleyen yıllarda boş kalan sayfalara kendi notlarını da yazdı. Böylelikle reçete defteri, farklı periyotlardan kayıtların bir araya geldiği tarihi bir doküman olarak koruma edildi.

Ali Bey’in vefatının akabinde Halk Eczanesi’ni oğlu Cengiz Dermancı, daha sonra ise üçüncü nesil temsilcisi torunu Ali Dermancı (57) devraldı.

Üç jenerasyondur Dermancı ailesinin koruduğu asırlık reçete defteri, İzmir’in kurtuluş günlerine uzanan hafızayı günümüze taşıyor

Ali Dermancı, eczacılık fakültesinden 1992 yılında mezun olduğunu, 32 yıldır dedesinin eczanesinde çalıştığını söyledi. Dermancı, kızının da eczacılık fakültesinde okuduğunu, dördüncü kuşak olarak yetiştiğini söyledi.

Dedesinin mesleğe başlama ve eczanenin kuruluş sürecini anlatan Dermancı, “Dedem Makedonya’dan İstanbul’a gelerek eczacılık fakültesi okuyor. Okul bittikten sonra tekrar Makedonya’ya dönüyor. 1922 yılında tekrar Türkiye’ye dönerek bir müddet Manisa Turgutlu’da çalışıyor. Akabinde İzmir’de bir eczane açmaya karar veriyor. Şimdiki kanuna emsal halde o vakitte da eczane açarken nüfus ve ara hududu varmış. Tilkilik, Agora uygun değilmiş, dedem de Kapılar semtinde eczane açmaya karar vermiş. Bu bölgede 1923 yılından beri hizmet vermekteyiz. Evvel dedem, sonra babamla ve akabinde ben” dedi.

“Dedem 1923’te eczaneyi işletmeye başlıyor ama 1922’de tıpkı yerde bir Rum eczacı hizmet vermekteymiş. Ona ilişkin de bir reçete kayıt defteri hala ailemizde. Rum eczacı 8 Eylül 1922’ye kadar reçete kaydetmiş, ama 9 Eylül ve sonrası yok. Bu 9 Eylül 1922 tarihinin manasını ve değerini belirten delil niteliğinde bir evrak.”

Rum eczacının defteri Fransızca ve Latince tuttuğunu söyleyen Dermancı, “Rum eczacı İzmir’in o anki nüfusuna paralel olarak Rum, Ermeni olmak üzere her sınıftan insana hizmet vermekteymiş. Dedem 1923’ten itibaren de Rum eczacının kaldığı yerden bölgeye hizmet vermiş” dedi.

Rum eczacının torunlarının eczaneyi ziyaret ettiğini söyleyen Dermancı, “Torunlarından biri eczacıymış, hür eczacılık yapmıyor fakat bölümün öteki alanlarında çalışıyor. 2-3 sefer ziyaret ettiler. Defteri gördüler, fotoğraflarını çektiler. Onlarla irtibatımız kısıtlı da olsa da hala görüşmekteyiz. En son 1 hafta 10 gün evvel Türkiye’deydiler ve bizi tekrar ziyaret ettiler. Birinci kere 20 yıl evvel, 2006 yılında gelmişlerdi. Olumsuz hisleri yoktu, geçmişleriyle irtibat kurmakla ilgili bir vakit ve mesai harcıyor üzereydiler. Benim hissettiğim oydu. Bilginin peşine düştüler. Biz de elimizden geldiği kadar yardımcı olduk. Bilhassa defter onlar için önemliydi” dedi.