500 yıllık saray seccadeleri görücüye çıkıyor. “İğneyle kuyu kazarak yapıyoruz”

Milli Saraylar Başkanlığına bağlı Yıldız Şale Köşkü yerleşkesindeki Halı Restorasyon Atölyesi’nde yürütülen çalışmalar kapsamında, saray, kasır ve köşklere ilişkin halı ve seccadeler uzman takımlar tarafından aslına uygun halde restore ediliyor. Konservasyonu tamamlanan 6 seccade, özel panolara sabitlenerek sergilenmeye hazır hale getirildi.

Eserler arasında 16’ncı yüzyıla tarihlenen üç Safevi seccadesi bulunuyor. Yün ve kılaptan kullanılan seccadeler, dokuma özelliklerinin yanı sıra üzerlerindeki varlıklı sınır programlarıyla da dikkat çekiyor. Seccadelerin bordür, mihrap kemeri ve kufi panolarında Kur’an-ı Kerim’den farklı ayetler yer alıyor.

“Saray seccadeleri” olarak bilinen bu yapıtların, 16’ncı yüzyılda Safevi coğrafyasında üretildiği ve Osmanlı sarayına armağan edildiği düşünülüyor.

Zengin çizgi programları, yün ve klaptan materyal kullanımı ve bordürlerinde yer alan ayetlerle dikkat çeken seccadelerin, Safevi coğrafyasında üretilerek Osmanlı sarayına ikram edildiği bedellendiriliyor.

Tarihi dokumalarda Kur’an-ı Kerim’den ayetlerin yanı sıra dini sözler ve Esmaü’l-Hüsna’dan isimler de yer alıyor. Çalışmaların yaklaşık 5 ay daha sürmesi bekleniyor.

Atölyede seccadelerin yanı sıra Dolmabahçe, Beylerbeyi ve Yıldız saraylarının koleksiyonlarında bulunan tarihi halıların onarım çalışmaları da devam ediyor.

Çalışmaları sürdürülen eserler arasında Yıldız Sarayı Şale Köşkü’nün 8 numaralı odasına ilişkin Hereke halısı, Dolmabahçe Sarayı Harem Dairesi’nde kullanılan Gördes halısı, Beylerbeyi ve Dolmabahçe saraylarına ilişkin şal desenli halılar ile 1901 tarihli, Feshane-i Fabrika-yı Hümayun imzalı ipek halı bulunuyor.

Saray seccadelerinin bordür ve mihrap kısımlarında Neml, En’am, Bakara, Nur, İhlas, Enbiya, Hud, A’raf, Haşr, Tevbe, İbrahim ve Kâfirûn müddetlerinden ayetler bulunuyor. Seccadelerden birinin mihrap köşeliklerinde Esmaü’l-Hüsna’dan isimler, mihrap kısmında ise “Allahu Ekber Kebiran” tabiri yer alıyor.

Eserler arasında ayrıyeten 16’ncı yüzyıl Bergama üretimi, Türk düğümüyle yünden dokunan “anahtar delikli” seccade de bulunuyor. İsmini ayaklık kısmındaki sekizgen motiften alan bu tıp seccadelerin, Rönesans dönemi Avrupa fotoğraflarında de dekoratif öge olarak kullanıldığı belirtiliyor.

Restorasyon sürecinde tarihi dokumalar öncelikle detaylı biçimde belgeleniyor. Akabinde yıpranan atkı ve çözgü telleri tamamlanıyor, eksik ilmekler ise yapıtın özgün yapısına uygun biçimde ele alınıyor. Saçakların yerleştirilmesinin akabinde tesviye ve ütü süreçleri uygulanarak eserler sergilemeye hazır hale getiriliyor.

2007 yılından bu yana faaliyet gösteren Halı Restorasyon Atölyesi’nde misyon yapan 8 halı tamirat ustası, saray koleksiyonlarında bulunan tarihi dokumaların gelecek jenerasyonlara aktarılması gayesiyle çalışmalarını sürdürüyor.

Milli Saraylar bünyesinde Halı Restorasyon Atölyesinde vazife yapan Halı Onarım Ustası Sadi Öztürk, “Biz Halı Restorasyon Atölyesi 2007 yılında kurulduk. 2007 yılından beri şu anda 8 kişilik halı tamir ustasıyla çalışıyoruz. Buraya hizmet ediyoruz. Ulusal Saraylar bünyesinde bulunan bütün kasr ve köşklerdeki, saraylardaki yapıtların onarım ve konservasyon çalışmalarını yapıyoruz. Bu çok uzun ve zahmetli bir süreç. Halı dokumak bile epeyce meşakkatli bir durum. Bu yapıtların onarımını yapıp tekrar geriye döndürebilmek çok daha vakit alıyor, çok daha uğraş veriyor ancak bir şeyler yaptıkça, ortaya çıktıkça insanı mutlu eden bir yönü var” dedi.

“Bu yüzden de bu mesleği bir formda yapabiliyoruz, devam ettirebiliyoruz” diyen Öztürk, “Ama sabır isteyen, iğne ile kuyu kazdığımız bir iş. Şu an Milli Saraylar bünyesinde 8 arkadaşımız da burada bu süreci yürütüyoruz. Şu an atölyemizde 6 tane Topkapı Sarayı’na ilişkin olan eser var. Bu yapıtların üç tanesi Safevi devletinde dokunmuş, saraya ikram edilmiş, 16’ncı yüzyıla ilişkin eserler. Üç tanesi tekrar Osmanlı periyoduna ilişkin eserler. Bu yapıtlardan bir tanesi 16. yüzyıla ilişkin Bergama yapıtı, 6 tanesi Topkapı Sarayı’nın yapıtları. Bunların konservasyon çalışmaları tamamlandı. Kendileri panolara, bu eserler panoya dikildi ve Topkapı Sarayı’nda ilişkin oldukları yerde sergilenecekler. Bunun için hazırlandı” diye konuştu.

Halı tamir ustası Sadi Öztürk, “Yine iki tane Yıldız Sarayı için hazırlanan yapıtımız var. Bu iki yapıtımız ipek halı, biri Feshane’de dokunmuş, birisi Hereke Halı Fabrikası’nda dokunmuş, iki farklı ipek halımız var. Bunların da konservasyon çalışmaları tamamlandı. Bunlar da Yıldız Sarayı’nda gönderilecek ve orada sergilenecek” dedi.

Dolmabahçe Sarayı’ndan gelen büyük ölçülü eserler olduğunu ve onlara onarım yapılacağını söyleyen Öztürk, “Yıldız Şale Köşkü’nden gelen bir yapıtımız var, Beylerbeyi Sarayı’ndan gelen bir yapıtımız var. Bu yapıtların de yeniden onarım çalışmaları yapılıyor. Bunların da onarım çalışmaları yapıldığı vakit, Beylerbeyi Sarayı’ndan gelen yapıtımız Beylerbeyi Sarayı’na, Şale Köşkü’nden gelen yapıtımız de Şale Köşkü’ne kendi ilişkin olduğu yere, odaya serilecek ve orada sergilenecek” halinde konuştu.

Bazı yapıtların birebir orijinalinin korunduğunu ve konservasyon çalışması yapıldığını belirten Öztürk, birtakım yapıtlarda de eksik olan dokuma, yırtık ve eksik kısımlar, modüller varsa buralarda tamamladıklarını belirtti.

Restorasyonun uzun sürdüğünü belirten usta, konservasyon süreçlerinin 2 ya da 4 ay sürdüğünü söyledi.