9 gün sonra gelen kurtuluş. Çamurlu su içerek dokuz gün dayandı, kurtarıldığında eşini tanıyamadı

Kabir Maharjan, çamurlu suyun içinde, karanlık bir tünelde bazen şuurunu kaybedip tekrar kendine gelerek dokuz gün geçirdi. Kurtarılıp hastaneye kaldırıldığında karşısındaki eşini tanımadı. Nerede olduğunu sordu, akabinde sebep kendisine daha evvel bir yatak vermediğini anlamaya çalıştı.

Maharjan ve mekanik işlerden sorumlu ustabaşı Sanjay Sah, Nepal’in Trishuli Vadisi’nde 26 Ağustos’ta yaşanan felakette bir hidroelektrik santralinin tünelinde mahsur kalmıştı. İki çalışanın hayatta kalmasını, suların büsbütün dolduramadığı bir kısımda kalan hava boşluğu sağladı.

Nepal ve komşu Tibet’te 1300’den fazla kişinin öldüğü, binlerce kişinin kaybolduğu felaketten sağ çıkmaları, öteki tünellerde arama yapan gruplara de umut verdi. Pazartesi günü prestijiyle 121 çalışanın hala tünellerde mahsur olduğuna inanılıyordu.

Reuters, iki çalışanın hayatta kalma ve kurtarılma hikayesini yakınları, mühendisler, yetkililer ve kurtarma görevlileriyle yaptığı görüşmelerin yanı sıra teknik evraklar ve operasyon sırasında yapılan yazışmaları inceleyerek derledi.

Maharjan, felaket sabahı saat 07.30’da Yukarı Trishuli 3A Hidroelektrik Santrali’ndeki vardiyasına başlamadan evvel eşini aradı.

“Tünele girmem gerekiyor. İçeride şebeke olmayacak.” dedi.

Yaklaşık bir saat sonra, ırmağın yaklaşık 40 kilometre yukarısındaki Langtang Lirung Dağı’nda bir buzul çöktü. Devasa heyelanın oluşturduğu su ve çamur dalgası köyleri yerle bir etti, yaklaşık 900 personelin bulunduğu 12 hidroelektrik projesini sular altında bıraktı.

Başkent Katmandu’da santrallerin elektrik üretimini ekranlardan izleyen yetkililer, tesislerin denetim panellerinden birer birer kaybolduğunu gördü.

Kurtarma çalışmalarında vazife alan mühendis Suraj Dahal, Nepal’de seller sık yaşandığı için başlangıçta büyük bir tehlike olduğunu düşünmediklerini söyledi. Fakat kısa müddette durumun ciddiyeti anlaşıldı.

Saat 09.15’te, Maharjan’ın eşinin kendisine ulaşmaya çalışıp başaramamasından iki dakika sonra, santrale son talimat verildi: “Tahliye edin!”

Kontrol odasında çalışan Sah, katlar arasında koşarak arkadaşlarını tek tek uyardı. Dışarı çıkabilen birtakım çalışanlar ise selden kaçacak kadar süratli değildi. Yetkililerin işaret ettiği manzaralarda, yaklaşık 30 kişilik bir kümenin uzunluklarını kat kat aşan dalgayla sürüklendiği görülüyordu.

Dahal’a nazaran, takımların daha sonra tespit ettiği bir kaçış merdiveni, emekçiler yerini bilseydi içeridekilerin üçte ikisini kurtarabilirdi.

Ancak emekçiler nereye gideceklerini bilmiyordu.

Maharjan ve Sah, yukarı gerçek eğimli olduğu için sel sularına daha az maruz kalan bir kablo tüneline sığındı. Çıkıştan sırf 160 metre uzaktaydılar. Maharjan’ın daha sonra eşine anlatacağı üzere, “tünelin kenarında, bir köşede” beklediler.

Hayatlarını kurtaran hava boşluğu, sonraki dokuz gün boyunca iki emekçinin mahsur kaldığı yer oldu.

Sah, yüreğini korumak için Hindu duaları okuduğunu anlattı. Maharjan ise eşinin aktardığına nazaran, içinde uyuduğu çamurlu sudan yudumlayarak hayatta kaldı.

Eşi Hira Shova Maharjan, birinci başta santralin inançlı olduğunu düşünmüştü. Kocasını, iş arkadaşlarını ve bilgi alabileceği herkesi aradı lakin kimseye ulaşamadı.

Yetkililer, santral girişinin bulunduğu yerin artık çıplak bir ırmak kıyısına dönüştüğünü gösteren fotoğrafları paylaştığında ümidini kaybetmeye başladı.

“Hayatta olması mümkün değil.” diye düşündüğünü anlatan Hira Shova, tekrar de 15 ve 10 yaşındaki oğullarının karşısında güçlü görünmeye çalıştı.

Kurtarma takımları, santralin çok katlı yapısında hava boşlukları kalmış olabileceğini düşünüyordu. Lakin bölgeye iş makinelerini sokmak bile güçtü. Suya doymuş tabana bırakılan her şey batıyordu.

Önce makinelerin çalışabileceği dayanıklı bir platform oluşturuldu. Kapsamlı hafriyat çalışmaları lakin felaketten üç gün sonra başlayabildi.

Santrale erişim sağlayan dört tünelin tamamı çamur, kaya, ahşap ve enkazla kapanmıştı. Kimi kısımların üzerinde 15 ila 30 metre kalınlığında heyelan materyali bulunuyordu.

Ekipler sondaj, denetimli patlatma ve ağır iş makineleriyle ilerlemeye çalıştı. Lakin şiddetli yağışlar, açılan kısımları tekrar su ve enkazla doldurarak saatlerce süren emeği dakikalar içinde boşa çıkardı.

Tünelin gömülü girişine ulaşmak yaklaşık altı gün sürdü. Kurtarma vazifelileri içeridekilere seslendiğinde cevap alamadı.

İşçilerin bulunmasından evvelki gece gruplar, ilerleyemedikleri çamurla dolu bir kısma ulaştı. Tünelin üzerindeki doğal bir kanaldan basınçlı su vererek manisi temizlemeyi denediler.

Deneme sırasında birkaç dakika içinde 4-5 metrelik alan açıldı. Fakat yine başlayan yağmur kısmi çökmeye yol açtı ve birtakım kurtarma vazifelileri de kısa müddetliğine mahsur kaldı. Çalışmalar, geçidin metal levhalar ve tel örgülerle güçlendirilmesinin akabinde sürdürüldü.

Onuncu günün sabahı saat 04.00’te gruplar bir ses duydu. Bunun hayatta kalan birinden mi, yoksa kendi seslerinin yankısından mı geldiğini anlayamadılar.

Makinelerin motorlarını tekrar tekrar durdurup dinlediler.

Kurtarma takımının başındaki Ganga Baral, “Neredesiniz, orada mısınız?” diye seslendiklerini anlattı.

Ardından ışığın altında bir el gördüler.

Aralarında hâlâ çamurla tıkanmış birkaç metrelik geçit vardı. Saat 07.00’ye hakikat askerler küçük bir delik açtı. İçeriden, “Buradayız” manasına gelen bir ses yükseldi.

İki emekçi de çıkarıldıklarında ayakta duramıyordu. Yüzü çamurla kaplı Sah, bir kurtarma görevlisinin sırtında taşındı. Kameraya hakikat bir elini kaldırabildi. Daha ağır yaralanan Maharjan ise sedyeyle çıkarıldı.

Haberi alan oğulları, “Anne, babamız geri döndü!” diye bağırdı.

Operasyonu dışarıdan yöneten mühendis ve milletvekili Sagar Dhakal, iki personel ortaya çıktığında gözyaşlarını tutamadığını söyledi.

Ertesi gün de Çin vatandaşı Lu Haitao, öteki bir santral olan Yukarı Trishuli-1’in tünelinde sağ bulundu.

Hastaneye kaldırılan Maharjan’ın bacağındaki derin ve enfekte yara ameliyat edildi. Eşi odasına girdiğinde onu tanıyamayan Maharjan, “Neredeyim?” diye sordu.

Hira Shova için kıymetli olan, eşinin hayatta olmasıydı:

“Ona ikinci bir hayat verildi.”