4 Kasım telaşı: Gaye liste genişliyor! En kritik detay ortaya çıktı | ‘Asıl problem sanıldığı üzere değil’

Orta Doğu’da aylardır devam eden tansiyon yine tehlikeli bir boyuta taşınıyor. Washington’dan Körfez ülkelerine iletildiği öne sürülen askerî ikaz, bölgede yeni bir çatışma ihtimalini gündeme getirdi. ABD’nin mümkün atağına karşı Tahran’dan gelen bildiriler ise kaygıları artırdı. Üstelik bu defa tezlerin merkezinde dikkat çeken bir tarih var.

TARİH DİKKAT ÇEKİCİ! NELER OLACAK?

ABD merkezli MS NOW kanalına konuşan ve isimleri açıklanmayan üç Körfez yetkilisi, Washington idaresinin bölge ülkelerine İran’a yönelik kısa periyodik lakin yoğun bir atak dalgası ihtimalini ilettiğini ileri sürdü. Wall Street Journal da daha evvel Washington’ın Körfez ülkelerini İran ile yaşanabilecek yeni bir askerî tırmanışa karşı bilgilendirdiğini yazmıştı.

Özellikle akın savlarının 4 Kasım tarihine işaret etmesi, Trump’ın daha evvel yaptığı açıklamaları da tekrar gündeme getirdi. ABD Başkanı, sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda Washington’ın ara seçimlerden evvel İran’a saldırmayacağını belirtmişti. Lakin seçimlerin akabinde nasıl bir yol izleneceğine ait net bir ileti vermemesi, askerî operasyon ihtimaline yönelik soru işaretlerini artırdı.

Trump’ın bir yandan askerî seçenekleri gündemde tutarken öbür yandan diplomatik tahlil ihtimalini büsbütün dışlamaması, Washington’ın gerçek niyetine ait tartışmaları beraberinde getirdi. ABD Başkanı’nın İsrail Başbakanı Netanyahu ile yaptığı görüşme de bu süreçte dikkat çekti. Axios’un haberine nazaran görüşmenin gündeminde İran konusu yer aldı. Trump ise görüşmenin içeriğine ait detay vermeden Netanyahu ile epey güzel bir görüşme gerçekleştirdiğini söyledi.

Uluslararası Stratejik Çalışmalar Enstitüsü’nün Orta Doğu siyaseti uzmanlarından Hasan Alhasan, CNN’e yaptığı değerlendirmede ABD’nin yeni bir askerî tırmanış ihtimaline ait verdiği iletilerin bölgedeki endişeyi artırdığını belirtti.

“TARİH SEÇİMİ İÇ POLİTİKAYLA İLGİLİ ANCAK AMAÇ SANILDIĞI GİBİ DEĞİL”

İran Araştırmaları Merkezi (İRAM) araştırmacılarından Oral Toğa, “Tarih seçimi iç siyasetle ilgili fakat emel sanıldığı üzere değil. Görünüşte bir seçim atağı üzere duruyor. Aslında tam tersi” dedi ve şöyle devam etti:

— Trump, savaşı seçimden evvel oy toplamak için değil, oy kaybetmemek için erteledi. Seçimden evvel yeni hücum olmayacağına kelam verdi ve ABD, 1 Eylül’den bu yana İran’ı vurmadı. Zira savaş, Amerikan kamuoyunda tanınan değil. Pew’in son anketine nazaran Amerikalıların yüzde 65’i Trump’ın İran savaşını yönetme biçimini onaylamıyor. Yani 4 Kasım vurgusu bir kampanya aracı değil, bir zamanlama tercihi. ABD basınına yansıyan değerlendirmelere nazaran ara seçimlerden sonra Trump’ın iç siyasetteki gücü azalacak, dikkati de dış siyasete ve bırakacağı mirasa kayacak. Beyaz Saray ise seçim sonuçlarının İran kararını etkilemeyeceğini söylüyor.

— 4 Kasım’ın ayrıyeten sembolik bir yükü de var. Trump’ın son mitinginde İran’ın 1979’dan beri Amerika’ya karşı savaş yürüttüğünü söylemesi bu sembolizmi güçlendiriyor. Lakin bence belirleyici olan sembolizmden öte takvim. Çünkü askerî hazırlıklar da birebir periyoda denk geliyor. Kuvvet yığınağı kasım ayında tamamlanıyor. Gecelerin uzaması da hava taarruzları açısından hayati olmasa da kıymet arz eden bir durum.

‘KÜÇÜK BİR DESTANSI ÖFKE OPERASYONU DAHA’

Bu noktada şu sorunun karşılığı kıymetli: Tehdit seçim sonrası durumu güçlendirmek için mi kullanılıyor?

Bu soruya “Kısmen evet” karşılığını veren Toğa, “Ancak asıl muhatap Amerikan seçmeni değil, Doha’daki müzakere masası. Trump, bir yandan şubat ayındaki birinci akın dalgasına atıfla ‘küçük bir Destansı Öfke Operasyonu daha’ yapabileceğini söylüyor, öbür yandan görüşmelerin yeterli gittiğini ifade ediyor. Dışişleri Bakanı Marco Rubio da Trump’ın şimdi karar vermediğini ve diplomatik tahlili tercih ettiğini söyledi. Bu durum, tehdidin bir karar değil, bir baskı aracı olarak kullanıldığını gösteriyor” sözlerini kullandı.

TAHRAN’DAN SERT MESAJ: MÜMKÜN SALDIRININ KARŞILIĞI BÖLGEYİ AŞABİLİR

ABD’nin taarruz hazırlığı yaptığı yönündeki tezler gündemdeki yerini korurken İran idaresi de mümkün bir müdahaleye karşılık verileceği bildirisini yineliyor. CNN’e konuşan üst seviye bir İranlı güvenlik yetkilisi, yeni bir çatışma yaşanması durumunda Tahran’ın sırf petrol tesislerini değil, yapay zeka ve başka stratejik alanlarla temaslı altyapıları da gaye alabileceğini söyledi. Yetkili, mümkün bir savaşın uzun müddetli ve beklenmedik gelişmelere sahne olabileceği uyarısında bulundu.

İran’ın dini lideri Mücteba Hamaney’in de mümkün bir atağa coğrafik hudut tanımaksızın karşılık verilmesi yönünde talimat verdiği de öne sürüldü.

Bu açıklamalar, muhtemel bir çatışmanın İran ve İsrail arasındaki askerî gayretle sonlu kalmayabileceği yönündeki tasaları artırdı. Bilhassa Körfez ülkelerindeki Amerikan askerî varlığı ve bölgesel güç altyapısı, yeni bir tansiyonda öne çıkabilecek başlıklar arasında bedellendiriliyor.

İRAN’IN TEHDİT MESAJINDAKİ İKİ KRİTİK AYRINTI NE?

Peki İran liderliğinin muhtemel bir hücuma coğrafik hudut tanımayan bir karşılık verileceği yönündeki açıklaması, Körfez ülkeleri açısından nasıl bir güvenlik riski oluşturuyor? Bilhassa ABD’nin bölgedeki askeri üslerine konut sahipliği yapan ülkeler, kendilerini ABD ile İran arasındaki mümkün bir savaşın direkt tarafı olmaktan nasıl koruyabilir?

“Önce şunu belirtmek lazım: Bu risk, Körfez ülkeleri için yeni değil. Savaş boyunca İran, neredeyse ABD üssü barındıran her ülkeyi vurdu. Ekim ayındaki bir araştırmaya nazaran İran ve müttefik kümeleri, Körfez’de 84 kritik altyapı noktasına en az 135 hücum düzenledi” diyen Oral Toğa, “Rehber Mücteba Hameney’in açıklamasındaki yenilik iki noktada” diyerek şu kıymetli ayrıntıları paylaştı: 

— Birincisi, coğrafya. Rehber rastgele bir ülke ismi vermedi ve bu husus Körfez’i de aşabilir. Azerbaycan’dan Girit’e kadar çok sayıda yerin geçmişte zikredildiği hatırlanmalıdır. Keza Genelkurmay Başkanı, geniş bir coğrafyayı kapsayan yeni bir maksat listesi hazırlandığını açıkladı. Bu da Avrupa’daki ABD tesislerine dair daha evvel basına yansıyan senaryoları akla getiriyor. İkincisi, gayelerin niteliği. Rehber, gaye listesinin ABD ve İsrail’e ilişkin somut ve soyut bütün varlıkları kapsayacak halde güncellenmesini istedi. Yani üslerin yanında güç altyapısı, finans ve iletişim ağları da kapsamda.

— Körfez ülkeleri kendilerini nasıl koruyabilir? En değerli araç şu ayrım: ABD varlığına mesken sahipliği yapmak öteki, topraklarının ve hava alanının İran’a hücum için kullanılmasına müsaade vermek öbür. Suudi Arabistan, mayıs ayında bu ayrımı yaptı ve üslerinin kullanımına müsaade vermedi. Basına yansıyan bilgilere nazaran kimi Körfez ülkeleri, yeni bir taarruzun kendi topraklarından başlatılmasına şimdi de direnç gösteriyor.

BARIŞ İÇİN ARABULUCULUK YAPAN ÜLKELER DE TEHLİKEDE Mİ?

“Bir diğer araç diplomasi” diyen Oral Toğa, “Katar’ın son günlerde yürüttüğü yoğun arabuluculuk bunun en açık örneği. Arabulucu bir ülkeyi gaye almak, Tahran için siyasi maliyeti yüksek bir tercih. Bir öbür araç da Washington’a yapılan baskı” dedi ve ekledi:

“Körfez başşehirleri, ABD’den tansiyonu düşürmesini açıkça talep ediyor. Lakin bir gerçeği de kabul etmek lazım: Bu adımlar riski azaltır, sıfırlamaz. Hakikaten Katar, İran’la uygun bağlantılarına karşın mart ayında Ras Laffan saldırısından kaçamadı. İran’ın gözünde belirleyici olan, konut sahibinin niyeti değil, Amerikan varlığının kendisi. Hasılı Körfez ülkeleri savaşın tarafı olmaktan çıkabilir fakat savaşın alanı olmaktan tam olarak kurtulamaz.”

“TARAFLAR GERÇEKTEN UZLAŞI ARIYOR AMA KENDİ ŞARTLARIYLA”

ABD ve İran arasında arabulucular üzerinden diplomatik temaslar sürerken tıpkı vakitte askeri tehditlerin artırılması nasıl okunmalı? Taraflar sahiden diplomatik bir uzlaşı arayışında mı, yoksa muhtemel yeni bir askerî çatışma öncesinde müzakere masasında ellerini güçlendirmeye mi çalışıyor?

“Bu iki sınırı birbirinin alternatifi olarak görmemek gerekiyor. Askerî tehdit, müzakerenin alternatifi değil, fiyatı. İki taraf da tıpkı anda hem masayı hem sahayı kullanıyor” diyen Oral Toğa, şöyle devam etti:

— Önce masaya bakalım. İranlı müzakereciler üç gündür Doha’da Katarlı arabulucularla görüşüyor ve bu görüşmeler Washington’la koordineli yürütülüyor. Pakistanlı arabulucular da sürecin içinde. Katar’ın önerisi, yedi gün boyunca karşılıklı itimat artırıcı adımlar atılmasını öngörüyor. Masadaki denklem de aşağı yukarı belirli: Hürmüz’ün açılması karşılığında yaptırımlar ve dondurulmuş varlıklar konusunda adımlar, akabinde nükleer müzakerelere dönüş. Katar ayrıyeten İran’ın 6 milyar doları aşan varlığının hür bırakılması için çalışıyor.

— Sahaya bakalım. Washington, Körfez’deki müttefiklerine 4 Kasım’dan itibaren kısa ve yoğun bir atağa hazırlıklı olmalarını bildirdi. Tahran’da ise Rehber Mücteba Hamenei, savaş başladığından bu yana üç üst seviye kumandanla birlikte yaptığı birinci kamuya açık toplantıda coğrafik hudut tanımayan bir karşılık talimatı verdi. Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi ise hem savunmaya hem diplomasiye hazır olduklarını söylüyor. Taraflar hakikaten uzlaşı mı arıyor? Evet, fakat kendi kaideleriyle. Sorun içerikte değil, sıralamada. Kim evvel adım atacak? İran evvel yaptırımlar ve varlıklar konusunda adım atılmasını istiyor. Washington ise evvel Hürmüz’ün açılmasını talep ediyor.